Opinie

'Ons onderwijs is dapper op weg naar de middelmaat'

Gaat het over onderwijs, dan gaat het in Nederland altijd over geld. Maar het is veel productiever om het over te laag ingezette ambities te hebben, vindt columnist Arjan Dasselaar.

Beeld anp

Ik heb zowel een postuur als een geheugen van olifant-achtige proporties. Ok, alleen dat laatste is niet overdreven. Dit weekend had ik een discussie met een voormalig natuurkundestudent waarom de algemene en speciale relativiteitstheorie van Albert Einstein niet worden behandeld op het vwo.

Ik ergerde me met terugwerkende kracht aan het achterwege blijven van dit onderwerp toen ik in 1993 vwo-examen deed, met natuurkunde in mijn vakkenpakket. Ja, dat is 19 jaar geleden. Nee, ik ben daar nog niet overheen en ik word er evenmin voor behandeld.

Even googlen na afloop van die discussie met de natuurkundestudent, leerde me dat er in de tussentijd wel iets ten goede is veranderd: de relativiteitstheorie is nu een keuzemodule. Of wordt dat althans, als het nieuwe natuurkundeonderwijs vanaf 2013 wordt ingevoerd.

Beter dan in 1993, toen ik als reactie op mijn vraag aan mijn overigens voortreffelijke natuurkundeleraar kreeg: 'Dat krijg je in het eerste jaar op de universiteit. Het is te moeilijk voor 6 vwo.'

Onvoldoende
Maar toch vind ik de status als keuzevak onvoldoende. Einstein maakte de wereld met zijn relativiteitstheorie duidelijk dat de natuurkunde veel geraffineerder in elkaar zit dan Isaac Newton in de 17de eeuw kon vermoeden. Dan is het toch waanzin dat iemand die natuurkunde uit vrije wil als eindexamenvak volgt, op het Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs niet geacht wordt een van de meest fundamentele inzichten in de hedendaagse natuurkunde te begrijpen?

Voordat u een boos mailtje tikt waarin u mij wijst op uw honors-programma, zijklasje voor bollebozen of ander lovenswaardig initiatief om hongerige geesten te spijzigen: mijn grief ligt niet bij individuele docenten.

Zelf werkte ik ruim vier jaar aan de Universiteit Leiden en de Rijksuniversiteit Groningen, en als me daar één ding duidelijk is geworden, dan is het dat niet de individuele docent blaam treft, maar het systeem.

Nee, ik lijd niet aan jaren-zestig-hippieregressie of een ernstige infectie met het occupy-virus. Met 'het systeem' doel ik niet op een abstracte haat jegens het grootkapitaal, maar op de wijze waarop Nederlandse onderwijsinstellingen in diplomafabrieken zijn veranderd.

We kunnen eindeloos mopperen over de moral hazards van outputfinanciering (of op het overmatig gebruik van Engels door Nederlandstalige columnisten, maar die bewaren we voor over twee weken). Inderdaad is het niet wenselijk dat je onderwijsinstellingen betaalt per student die een papiertje krijgt. Het wordt dan wel erg verleidelijk om 'naar de 6 toe te werken'.

Maar er is een fundamenteler probleem: het idee dat een diploma, en niet goed onderwijs, een recht is. Die verwarring is begrijpelijk, want toen onderwijs nog het privilege was van de welgestelden, was een diploma de sleutel naar emancipatie.

Diploma's minder waard
Maar nu is ze schadelijk geworden. Het doel van onderwijs is een beter begrip krijgen van de wereld. Het bewijs van het bereiken van dit doel is een diploma. Wie doel en bewijs gaat verwarren, creëert een wereld waarin het asociaal wordt om een diploma niet te verstrekken. Het gevolg: diploma's worden alomtegenwoordig, en dus steeds minder waard.

Ik kan dan verwijzen naar recent Amerikaans onderzoek, maar slimme Nederlandse jongeren hebben dat al veel langer door. Die streven naar een cum laude of doen - veel vaker - een tweede master.

Dat laatste is duur en wordt dus ontmoedigd. Een domme aanpak. Veel beter zou het zijn de eerste master moeilijker te maken, zodat echt slimme studenten zich niet meer hoeven te onderscheiden met een duur en tijdrovend tweede papiertje.

Want wie bang is dat studenten mislukken door de lat voortaan hoger te leggen, weet in elk geval zeker dat er nooit iemand echt zal slagen.

Arjan Dasselaar is columnist voor Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.