'Onderkoning', dat doet Van Rey nog tekort

Zaak-Van Rey

Een dag nadat is gebleken dat integriteitskwesties de grootste 'valfactor' voor wethouders zijn geworden, begint de rechtszaak tegen Jos van Rey, de van corruptie verdachte oud-wethouder van Roermond. Hoe Van Rey zijn gang kon blijven gaan, ondanks langdurige verdenkingen.

Jos van Rey bekijkt spotprenten van hemzelf in het Cuypershuis in Roermond, november vorig jaar. De prenten, gemaakt door Joep Bertrams waren aanvankelijk door het museum geweigerd. Foto anp

Wat je ook van Jos van Rey mag vinden, never a dull moment met de liberale politicus uit Roermond. De politieman die een snelheidsbekeuring wil uitschrijven, krijgt de klassieker 'Ga toch boeven vangen, man' over zich heen. Het Openbaar Ministerie is gewoon 'een criminele organisatie'. En vorige week reageerde hij op zijn dagvaarding met de opmerking: 'Wat is erop tegen dat je wordt uitgenodigd voor een voetbalwedstrijd? Als dat al als steekpenning wordt aangemerkt, kan het hele kabinet achter slot en grendel.'

Anekdotes genoeg over de slagerszoon die als kind werd getroffen door polio en over wie zijn moeder ooit verzuchtte: 'Wat moeten we toch met ôs Joske? Hij deugt nergens voor.' Maar dat Roermonds menneke schopte het toch mooi tot succesvol ondernemer in assurantiën en daarna tot fulltimepoliticus. 'Ik heb ook een titel', grapt hij soms in hooggeleerd gezelschap. 'MNA: mulo niet afgemaakt.'

Een straatvechter wordt hij genoemd, die opklom tot 'onderkoning van Roermond'. Maar als je je afvraagt wie dan wel de koning mag zijn in de Limburgse bisschopsstad, moet je concluderen dat zelfs die bijnaam te bescheiden is. Want Jos regelde en ritselde alles. Hij toverde het ingeslapen provinciestadje met hoge werkloosheid om tot een welvarend economisch centrum - daarover zijn vriend en vijand het eens.

'El Rey' staat vandaag voor de rechtbank in Rotterdam, voor het eerst sinds het OM ruim tweeënhalf jaar geleden een onderzoek tegen hem begon onder de komische naam San José (Heilige Jos). De oud-wethouder is corruptie ten laste gelegd, het zwaarste verwijt dat je een openbaar bestuurder kan maken. Maar hij wordt ook verdacht van witwassen, verkiezingsfraude en lekken uit de vertrouwenscommissie.

Volgens Van Rey (69) is er allemaal niets van waar. Hij is slachtoffer van een politiek complot, vindt hij, waarachter vooral zijn aartsvijanden van het CDA zouden zitten. De VVD'er, inmiddels ook door zijn eigen partij uitgekotst, schamperde regelmatig over het 'Corrupt Democratisch Appèl'. Nu wordt hij zelf verdacht van vriendjespolitiek.

Najaar 2011: Limburgse kranten

Al in het najaar van 2011 publiceren de Limburgse kranten een reeks artikelen over de nauwe relatie en vriendschap tussen de wethouder van stadsontwikkeling en de projectontwikkelaar Piet van P. Volgens de dagbladen laadt Van Rey structureel de schijn van belangenverstrengeling op zich door mee te beslissen over projecten van de ondernemer. De wethouder bezit op dat moment negentien panden in de stad: acht privé en elf via zijn vastgoed-bv. Ook dat wringt. Veel besluiten kunnen de waarde van dat vastgoed laten stijgen of dalen. Twee geconsulteerde hoogleraren bevestigen dat sprake is van belangenverstrengeling.

Van Rey verklaart de oorlog aan de kranten. Zijn partner deponeert een vis, gewikkeld in artikelen over haar levensgezel, door de brievenbus van de adjunct-hoofredacteur. 'Ik zou er eigenlijk boven moeten staan, maar soms kun je niet anders dan met 'gelijke middelen' terug te slaan', staat op een begeleidend briefje. Ook de VVD Roermond laat zich niet onberoerd. Op de website worden de geraadpleegde hoogleraren 'prostituees van Dagblad de Limburger' genoemd.

Politicus en voormalig wethouder Jos van Rey en Joep Bertrams (R) tijdens de opening van de tentoonstelling Louis Raemaekers: van Roermondenaar tot wereldburger in het Cuypershuis. Foto anp

Maart 2012: Rapport gemeente

Met frisse tegenzin besluit het gemeentebestuur een onderzoek te laten instellen. In maart 2012 komen oud-minister Winnie Sorgdrager en bestuurskundige Paul Frissen in het onderzoeksrapport De Schijn en de Feiten tot de conclusie dat sprake is van 'een evidente schijn van belangenverstrengeling'. Zij vragen zich ook af waarom iemand uitgerekend de wethoudersportefeuille van stadsontwikkeling neemt (en krijgt) wanneer zijn beste vriend projectontwikkelaar is. De conclusies zijn hard, maar het gemeentebestuur kraait victorie: er is geen sprake van 'regelrechte belangenverstrengeling'. Ook de gemeenteraad laat het er verder bij zitten. Van Rey mag gewoon wethouder van stadsontwikkeling blijven.

Juli 2012: Onderzoek justitie

Justitie laat het er niet bij zitten en begint in juli 2012 een onderzoek naar corruptie en witwassen. Daarbij worden ook de telefoons van Van Rey getapt. Al snel stuiten de speurders op gesprekken tussen Van Rey en kandidaten die gesolliciteerd hebben voor het burgemeestersambt. Ook spreekt de wethouder over kandidaten met staatssecretaris Teeven, VVD-kamerlid Straus en anderen. Dat is allemaal vertrouwelijke informatie: het lekken daarvan is strafbaar.

Omdat Ricardo Offermanns op het punt staat de nieuwe burgemeester van Roermond te worden, besluit het OM in oktober 2012 vroegtijdig tot een inval bij Van Rey thuis en op kantoor. Daardoor wordt het corruptie-onderzoek eerder bekend dan het OM had gewild. Van Rey treedt af. Offermanns trekt zich terug als burgemeesterskandidaat en wordt later veroordeeld voor het aannemen van geheime informatie. Het lekken is 'bijvangst'. In de loop van het onderzoek doet het OM nog een andere bijvangst: verkiezingsfraude. Van Rey zou tientallen volmachtstemmen hebben geronseld bij verkiezingen in 2010, 2011 en 2012.

2012 - 2014: Invallen en getuigen

Terwijl Van Rey klaagt dat het zo lang duurt, werkt het OM gestaag door aan het omvangrijke onderzoek. Meer dan tweehonderd getuigen worden gehoord - sommigen meermalen. Bij invallen worden talloze documenten in beslag genomen. Justitie speurt naar bewijzen dat Van Rey zijn vriend Van P. heeft bevoordeeld en in ruil daarvoor steekpenningen van de projectontwikkelaar heeft aangenomen. In de dagvaarding blijkt uiteindelijk dat het OM vooral de gratis reisjes naar vastgoedbeurzen, voetbalwedstrijden en de vakantievilla in St. Tropez alsmede donaties aan de verkiezingskas beschouwt als steekpenningen.

De vraag is ook waarom de onderkoning van Roermond zo lang zijn gang kon gaan. In het boek El Rey - Van jager tot prooi schetsen twee journalisten van De Limburger een onthutsend beeld van de bestuurscultuur in Roermond. De ervaren en dominante bestuurder met zijn enorme dossierkennis en netwerk in de provincie én Den Haag werd geen strobreed in de weg gelegd.

Van Rey kon zijn goddelijke gang gaan, niet of nauwelijks gehinderd door burgemeester en collegawethouders en een veelal volgzame gemeenteraad. 'De hele stad is in de greep geraakt van één persoon. Het interne correctiemechanisme werkte niet meer', constateert criminoloog Hans Nelen.

Vandaag: Regiezitting

De rechtszaak vandaag, met uitloop naar morgen en wellicht zelfs overmorgen, betreft een regiezitting. Die zal vooral worden aangegrepen door de verdediging om haar onderzoekswensen kenbaar te maken.

Van Rey en zijn advocaat zullen veel getuigen willen oproepen, onder wie waarschijnlijk ook prominente politici. Staatssecretaris Teeven bijvoorbeeld, met wie Van Rey ook sprak over een burgemeesterskandidaat - maar uitgerekend dat telefoongesprek is 'door een technische storing' niet getapt.

De rechter moet bepalen welke getuigen zinvol en niet zinvol zijn voor de rechtszaak. Ook Van P. en oud-wethouder Tilman Schreurs, die zich eveneens zou hebben laten fêteren door de projectontwikkelaar, staan vandaag terecht.

De inhoudelijke behandeling van de corruptiezaak zal nog wel een tijdje op zich laten wachten. De vraag is welke van de zeven aanklachten tegen Van Rey overeind blijven en tot een veroordeling zullen leiden. De oud-wethouder zal vrijwel zeker worden veroordeeld wegens lekken van vertrouwelijke informatie - de aannemer daarvan (Offermanns) is immers al veroordeeld.

Politicus en voormalig wethouder Jos van Rey tijdens de opening van de tentoonstelling Louis Raemaekers: van Roermondenaar tot wereldburger in het Cuypershuis. Drie door het museum geweerde spotprenten, met Jos van Rey als onderwerp, zijn alsnog opgenomen in een expositie. Foto anp

Ook het ronselen van volmachtstemmen lijkt een uitgemaakte zaak - in de dagvaarding staan de namen van zeker 34 Roermondenaren die hun formulier hebben afgegeven. Het witwassen van 175 duizend euro - Van Rey liet inkomsten uit advieswerk direct overmaken naar het bedrijfje dat zijn verkiezingscampagnes financiert - is vooral een fiscale aangelegenheid.

Maar die aanklachten zijn bijvangst. Het hoofdonderwerp vormt de omkoping door Van P. (en in mindere mate twee andere ondernemingen). Zal de rechter meegaan in het oordeel van het OM dat de reisjes met zijn 'beste vriend' steekpenningen zijn? En heeft Van P. 'wettig en overtuigend bewezen' oneigenlijk voordeel genoten bij Roermondse bouwprojecten als het stadskantoor, cultuurcentrum ECI en Jazz City?

Verstrengelde belangen

1. Albrandswaard

Bert Euser (Echt voor Albrandswaard) treedt af nadat hij in een rapport van het Bureau Integriteit Nederlandse Gemeenten (BING) is beschuldigd van belangenverstrengeling. Hij zou bij de verkoop van het kabelnetwerk in de gemeente geprobeerd hebben een bevriende ondernemer te bevoordelen.

2.Haarlem

Ewout Cassee (D66) moet vertrekken vanwege zijn verleden als ondernemer en omdat hij wanbeleid niet heeft gemeld. Bovendien beticht hij een journalist ten onrechte van leugens.

3.Maasdonk

Jeanne Moon (Partij Maasdonk) moet het veld ruimen omdat ze wordt beschuldigd van belangenverstrengeling bij de herziening van een bestemmingsplan.

4.Maassluis

Huub Eitjes (VVD) moet weg vanwege een theatersubsidie. Onder zijn verantwoordelijkheid krijgt het theater waar zijn broer Pim directeur is 70 duizend euro subsidie. Later blijkt de betaling van het werk van Pim Eitjes gedaan aan een bedrijf waar Huub eigenaar van is.

5.Oude IJsselstreek

Jelle Berens (SP) treedt twee dagen na zijn benoeming af omdat hij een een journalist onder druk zou hebben gezet en geheime informatie zou hebben gelekt.

6.Scherpenzeel

Evert van der Glind (GBS) moet weg vanwege de illegale bewoning van een bijgebouw op zijn woonadres.

7.Woerden

Cor van Tuijl (ChristenUnie/SGP) wordt weggestuurd omdat hij een winkelier een boete had kwijtgescholden, die was opgelegd omdat de winkelier zich niet had gehouden aan de regels omtrent de zondagsopenstelling.

8.Wijk bij Duurstede

Carel van Gelderen (VVD) moet vertrekken omdat hij betrokken was bij een hennepkwekerij in Arnhem, die in 2011 is opgerold.

9.Zandvoort

Han Cohen (Ouderen Partij Zandvoort) wordt de laan uitgestuurd vanwege oneigenlijk gebruik van zijn schuur in zijn achtertuin door zijn dochter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.