'Onbegrijpelijk hoe de coup voorbereid kon worden'

Interview Turkije-expert Lily Sprangers

De staatsgreep in Turkije kwam totaal onverwachts, zegt Lily Sprangers, voormalig directrice van het Turkije Instituut. 'Ik ben verbijsterd, niemand zag dit aankomen.'

Militairen vrijdagavond op het Taksimplein. Beeld reuters

'Ik ben verbijsterd door de ontwikkelingen in Turkije. In eerste instantie leek het doorgestoken kaart, een poging van de regering om de noodtoestand uit te roepen. De coup verbaast me omdat het leger vanaf 2007 steeds meer onder controle kwam van de AK-partij. Dat gebeurde deels op verzoek van de Europese Unie in het kader van toetreding.'

'De EU stelde als voorwaarde dat defensie civiele leiding kreeg. Een ander voorbeeld waardoor de politieke slagkracht van defensie afnam is de Nationale Veiligheidsraad. Dat was een sterk militair instituut dat doordrong tot de haarvaten van de samenleving. Die raad is tegenwoordig grotendeels ontmanteld.'

'In Turkije wordt ongelooflijk veel afgeluisterd, dus het is onbegrijpelijk hoe deze coup voorbereid kon worden zonder dat er gelekt is. Een situatie zoals we die in Egypte zagen met de afzetting van Mohamed Morsi door het leger, is Erdogans ergste nachtmerrie.'

Niet de eerste coup

'Dit is niet de eerste coup uit de Turkse geschiedenis. In 1960, 1971, en 1980 werden ook staatgrepen gepleegd en in 1997 was er een zogenoemde postmoderne coup. Tegenwoordig zijn de Turken mondiger, ze beseffen dat ze voor hun rechten kunnen opkomen. De democratie is in de afgelopen jaren een stuk volwassener geworden. Dat hardcore-aanhangers van Erdogan de straat opgaan is onvermijdelijk.'

'Het valt nog te bezien wat er gebeurt als het tot schermutselingen komt tussen het leger en fanatieke Erdogan-aanhangers, een groep van zo'n 30 tot 35 procent van de Turkse bevolking. Het is vrijwel zeker de seculiere tak van het leger die verantwoordelijk is voor de staatsgreep. In het verleden zaten zij ook achter de coups en andere groepen zijn te slecht georganiseerd.'

Lily Sprangers.

'Er is in zekere zin wel een aanloop geweest naar vanavond. Erdogan is enorm populair onder de Turken, maar zijn regering kent ook veel problemen. Er komt geen oplossing voor de drie miljoen vluchtelingen in het land, diplomatieke banden met landen als Rusland staan erg onder druk, er zijn aanslagen door Islamtische Staat. Daar merkt ook de gewone, politiek minder geëngageerde Turk wat van. Bovendien wordt de vrijheid van meningsuiting erg ingeperkt.'

'Wat in ieder geval vaststaat is dat dit erg slecht is voor de Turkse economie. Die lag al op zijn gat door het teruglopende toerisme, dat 10 tot 12 procent van het bruto nationaal product uitmaakt. Ik ben bang dat er een economische backlash komt. Nu staat Turkije er economisch gezien wel goed voor, maar mensen gaan absoluut de consequenties ondervinden van deze staatsgreep.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.