'Oekraïne heeft land, Nederland de technologie'

Reportage Nederlandse handelsmissie in Oekraïne

Nog maar drie weken te gaan tot het Oekraïne-referendum, maar de ja-campagne wil niet op gang komen. Minister Ploumen probeert intussen de ingezakte export naar dat land nieuw leven in te blazen.

Minister van Buitenlandse Handel Lilianne Ploumen bezoekt woensdag een kassencomplex in Oekraïne. Beeld ANP

Drie weken voor het referendum over het associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne is minister van Buitenlandse Handel Lilianne Ploumen met een handelsmissie neergestreken in Kiev. Een propagandareisje, zo vlak voor de stemming? 'Nee hoor', zegt Ploumen. 'Het stond al lang in de sterren. Vorig jaar was al afgesproken dat het bezoek begin 2016 zou plaatsvinden. Het zou raar zijn geweest de trip uit te stellen tot na het referendum op 6 april.'

Toch hangt het komende referendum de hele tijd boven het bezoek van de minister die met 29 bedrijven in haar kielzog Oekraïne aandoet op zoek naar nieuwe kansen voor het bedrijfsleven. Vooral voor de Agri & Food sector zijn er in Oekraïne volgens haar goede vooruitzichten. 'Oekraïne was altijd de graanschuur van Europa en heeft veel land. Nederland heeft de technologie.'

Maar waar ze ook komt, overal duikt het vermaledijde R-woord op. Alleen de studenten van de Kiev-Mohyla Academie die ze spreekt hebben hun eigen zorgen: er zijn te weinig serieuze stageplaatsen en zeker te weinig banen voor afgestudeerden. Maar elders sluipt het referendum voortdurend achter Ploumen en haar delegatie aan.

Negatief effect

'Mijn Oekraïense vrienden vragen mij wat er aan de hand is in Nederland: wat hebben we Nederland misdaan?', klaagt een ondernemer die al jarenlang in Oekraïne zaken doet. Bij de meegereisde zakenlieden die de kansen op de Oekraïense markt verkennen, zit het referendum over het associatieverdrag ook steeds in het achterhoofd. Wat als het een nee wordt en de regering de uitkomst van de stemming overneemt?

'Als Nederland het associatieverdrag verwerpt, zou dat natuurlijk een negatief effect hebben', zegt Albert Haket van Horconex, een bedrijf dat kassen bouwt en in Oekraïne op zoek is naar een nieuwe markt. 'We zien hier wel kansen, maar als het een nee wordt, zal dat de drempel zeker hoger maken. Dat geldt voor elke zakenman.'

Maar de Nederlandse zakenlieden maken zich ook over andere problemen zorgen. Hoe staat het met de beperkingen voor het repatriëren van bedrijfswinsten die Oekraïne heeft afgekondigd om de hryvnia overeind te houden? Om kapitaalvlucht te voorkomen heeft de overheid ook strenge regels gesteld voor de betaling en levering van in het buitenland bestelde goederen, zodat er geen geld wordt weggesluisd via nepcontracten. Een vertegenwoordiger van de Nationale Bank van Oekraïne vraagt om begrip: de stabilisatie van de macro-economische en financiële situatie heeft de prioriteit, maar in de toekomst 'willen we de beperkingen opheffen'.

Absoluut geen impact

En dan natuurlijk het C-woord: de corruptie, waarover de Oekraïners het liever niet willen hebben, maar dat ook steeds rondsluipt. Uit protest tegen de corruptie legde de Oekraïense minister van Economische Zaken Aivaras Abromavicius, een van de hervormers in het kabinet, vorige maand zijn functie neer. Hij klaagde dat het tempo van de hervormingen veel te langzaam was en dat men hem van hogerhand - lees: het kantoor van president Petro Porosjenko - dubieuze kandidaten voor de leiding van staatsbedrijven probeerde op te dringen.

Porosjenko weigerde zijn ontslag echter te accepteren en na een korte 'ziekte' en een vakantie is Abromavicius weer aan de slag gegaan. Met stevige tegenzin, dat wel, en hij houdt nog steeds vast aan zijn eis: er moet een premier komen die echte bevoegdheden heeft om hervormingen door te zetten.

Het is onduidelijk wat de positie van de minister nu precies is, maar Ploumen komt hoopvol gestemd uit een onderhoud met Abromavicius. Met zijn demonstratieve gebaar heeft hij het parlement zo onder druk gezet dat er opeens twee wetten door zijn die maandenlang door de afgevaardigden werden tegengehouden, waaronder de verplichting voor overheidsambtenaren hun bezittingen en inkomen op een website te openbaren. 'Zijn dreigement heeft absoluut impact gehad', concludeert Ploumen. 'Er is geen weg meer terug. Er is veel steun in de samenleving voor de hervormingen.'

Minder corruptie

Ook Dirck Smits van Oyen voelt dat het klimaat bezig is te veranderen. Hij heeft al zeventien jaar een boerderij in Oekraïne, die nu inmiddels 7.000 hectare groot is, 'bijna eenzesde van de Noordoostpolder'. Natuurlijk heeft ook hij kennisgemaakt met de corruptie in het land. Onlangs nog probeerde een ambtenaar vergeefs geld van hem los te krijgen, zodat zijn documenten eerder klaar zouden zijn.

'Maar de corruptie wordt wel minder. Je merkt dat het optreden tegen corrupte praktijken effect begint te krijgen. Ambtenaren beginnen bang te worden dat ze tegen de lamp lopen.' Volgens hem zal het associatieverdrag daar alleen maar toe bijdragen. 'Ze moeten hun hele regelgeving gaan hervormen. Dat zal de buitenproportionele macht van de bureaucratie uithollen.'

Twintig kilometer buiten Kiev, in Brovary, ligt de Zeelandia-fabriek als een keurig aangeharkt eilandje tussen rommelige bedrijfsterreinen en een kerkhof. De fabriek begon twaalf jaar geleden met een bescheiden startkapitaal van 75 duizend euro van het moederbedrijf in Zierikzee. Maar de Oekra-iense vestiging is volgens directeur Andriy Vasylenko verder 'op eigen kracht' uitgegroeid tot een bedrijf dat een aanzienlijk deel van de Oekraïense markt in handen heeft als het gaat om ingrediënten voor bakkerijen. Het bedrijf exporteert ook naar de Kaukasus en Wit-Rusland, maar Vasylenko hoopt nog verder te groeien dankzij het associatieverdrag. Daardoor wordt het goedkoper grondstoffen uit de EU in te voeren en producten te exporteren

Maar het belangrijkste is de uitstraling die het bedrijf volgens hem in de omgeving heeft. 'We hebben een fabriek die voldoet aan alle eisen wat betreft voedselveiligheid en hygiëne. Het personeel krijgt goede lonen en we betalen geen smeergeld. Toch zijn we een van de winstgevendste bedrijven in de omgeving. Daar kunnen anderen van leren.'


Nederland exporteert weinig naar Oekraïne

Oekraïne is groter dan Frankrijk, telt bijna 45 miljoen inwoners en ligt even ver van Nederland als Spanje. Maar de export naar dat land stelt opvallend weinig voor. In 2015 werd voor ongeveer 650 miljoen euro aan Nederlandse produkten in dat land verkocht. Dat is ongeveer even hoog als de export naar landen als Kroatië en Slovenië, waar respectievelijk 4,4 en 1,9 miljoen mensen wonen.

Sinds de onafhankelijkheid van Oekraïne heeft Nederland zijn zinnen gezet op deze markt. Oekraïne zou met name een mooie markt kunnen zijn voor de Nederlandse agro-industrie. Het land kent een zeer omvangrijke landbouwsector. Daarnaast zouden er voor bedrijven in de transport- sector en logistiek kansen zijn. De hoofdstad Kiev zelf trekt ook veel ict-bedrijven.

Aanvankelijk liep de export ook met 20 procent per jaar op tot boven de 1,2 miljard euro in 2012. Maar sinds de val van de Russisch gezinde president Viktor Janoekovitsj in februari 2014, de inname van de Krim door de Russen en de opstand in het oosten van Oekraïne is die gedaald. In 2014 werd nog maar voor 775 miljoen euro naar Oekraïne geëxporteerd. Vorig jaar was dat nog 125 miljoen euro lager. In totaal zijn er 320 Nederlandse bedrijven actief in Oekraïne.

Directeur Bart-Jan Koopman van de exportorganisatie Fendex verwacht dit jaar niet opnieuw een grote daling. 'Maar een stijging zie ik ook niet zo gauw'. Een associatieverdrag zou de handel kunnen helpen, omdat bepaalde tarieven omlaaggaan. Maar veel belangrijker is naar zijn zeggen dat de rust in het land terugkeert.

De totale Europese export kwam in 2015 uit op 14 miljard euro - dat is 0,3 procent van de totale export van Europa. Oekraïne exporteert op zijn beurt voor 13 miljard euro aan goederen naar de andere landen van Europa. Dat is eenderde deel van de totale export van het land.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.