'Nu tellen oud-strijders niet meer mee'

Werelden: Het pensioen van de guerrilla. Nederland 1, 21.05 uur...

Amélia (50) kijkt naar de grond en zegt 'ja' op de vraag of ze teleurgesteld is. Dit is het niet het Mozambique waarvoor zij tien jaar heeft gevochten tot de onafhankelijkheid in 1975. Haar Frelimo is nog steeds aan de macht, maar ze hadden haar toch minstens een pensioentje als majoor kunnen geven in plaats van dat van soldaat. Nu moet ze ploeteren op het land.

De drie oud-strijdsters in de film Het pensioen van de guerrilla zijn geen klaagsters. Pas na lang en omzichtig aandringen laten ze hun teleurstelling zien aan Ike Bertels, die hen ook al opzocht in 1984, toen Mozambique nog socialistisch was.

Mónica (53), al heel lang lid van het Centraal Comité van de vroegere eenheidspartij Frelimo, zegt ten slotte: 'Vroeger waardeerde Frelimo analfabeten. Nu tellen oud-strijders en analfabeten niet meer mee. Ik heb het geschopt tot kolonel, maar het lijkt of dat niets meer te betekenen heeft.' Ze heeft dan al diplomatiek uitgelegd dat het vroegere verzet, Renamo, thans beschouwd moet worden als politieke partij.

Alleen María (44) heeft afstand genomen van de idealen uit haar jeugd. Ze heeft het nu goed als secretaresse bij de Organisatie van Afrikaanse Eenheid (OAE). Ze heeft mooie kleren, een pruik en een mooi huis. Het is toch heel prettig dat je nu van alles kan kopen en dat er vrijheid van de media is?

Als enige velt zij een hard oordeel over Frelimo. Na de onafhankelijkheid kon niet elke vrijheidsstrijder een leuke baan krijgen en sommigen gingen in het verzet. Als Frelimo meteen met die 'gewapende bandieten' was gaan praten, was veel ellende voorkomen.

In 1984 liet Bertels de drie vrouwen aan de hand van een film uit 1970, midden in de vrijheidsstrijd tegen de Portugezen, terugblikken. Ze vroeg ook naar hun dromen. Amélia zei dat ze zou gaan trouwen. Nu blijkt ze weer gescheiden, omdat de man niet wilde werken. María wilde studeren en arts worden. Dat is niet gelukt, maar in 1991 vond ze het geluk bij de OAE.

Bertels sprak de drie vrouwen weer in de weken voor de eerste vrije verkiezingen in Mozambique, in oktober vorig jaar. Geen van drieën verwachten ze er veel van. Voor Mónica is het enerverende leven dat we van haar zien in 1984 (in een dorp leidt ze vol overgave een levendige discussie over polygamie) voorgoed achter de rug.

Amélia vindt dat het leven op het platteland eigenlijk nooit echt is veranderd. Haar levensles: 'Je moet geen dromen blijven najagen. Als je het geluk najaagt, ontglipt het je toch steeds.'

Wim Bossema

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.