'Nu de kans pakken om staat en politiek te herdefiniëren'

Tegenwicht bieden aan marktwerking is lastiger als je je als overheid op die markt begeeft, vindt Tjeenk Willink...

Zelf noemde Herman Tjeenk Willink (68) zijn opmerkingen bij het jaarverslag ‘een afronding’. De PvdA-politicus is sinds 1997 vicepresident van de Raad van State en heeft jaar na jaar betoogd dat de overheid voorzichtig moet zijn met ‘bureaucratisch-bedrijfsmatige logica’. Hij gebruikte daarvoor steevast zijn ‘algemene beschouwingen’ die het jaarverslag van de Raad begeleiden.

Niet dat hij onverkort tegen marktwerking is, maar ‘de overheid is juist een tegenwicht bij de markt’. Tegenwicht bieden is moeilijker als je zelf de markt op gaat. Hoog gekwalificeerde ambtenaren moeten inhoudelijk sterke adviezen geven, politici wegen die adviezen in samenhang met die van planbureaus en belangengroepen, maken dan een afweging en leggen verantwoording af aan de Kamer.

Zo moet het gaan, vindt Tjeenk Willink, en met de crisis en haar invloed op de instituties acht hij zijn gelijk nu wel bewezen. ‘Niet meer over zaniken, maar nu de kans benutten om de positie van staat en politiek opnieuw te definiëren.’

Maar als Tjeenk Willink zegt tegen grotere ministeries te zijn, tegen het verkleinen van de Tweede Kamer, tegen het afschaffen van de Eerste Kamer en tegen het gemorrel aan provincies en waterschappen – allemaal punten die in diverse partijprogramma’s voorkomen – wat dan wel?

‘In de discussie in Nederland worden te vaak begin- en eindpunt verward. Dat proces zie ik zich steeds herhalen. Herdefinieer de taken van provincies, in plaats van meteen over opheffen te beginnen. Als er iets schort aan het functioneren van de Tweede Kamer, is verkleinen dan de oplossing? Ik zou zeggen: werk aan beter functioneren.’

Hij wijst erop dat dertig jaar discussie over bestuurlijke vernieuwing niets heeft opgeleverd. ‘Ja, we kunnen natuurlijk opnieuw beginnen, maar dat is niet zo zinvol.’

Tjeenk Willink kan zich eerder vinden in de aanbevelingen die vier vertrekkende Kamerleden zaterdag in de Volkskrant deden, en die tegemoetkomen aan zijn eigen wens naar ‘meer dualistische verhoudingen tussen kabinet en een meerderheid in de Tweede Kamer’, zoals: geen partijleiders in het kabinet, meer discipline in het aanvragen van spoeddebatten, het stellen van vragen en het indienen van moties, en geen getwitter tussen Kamerleden en ministers.

‘Wat dat laatste betreft, ik ben niet zo modern dat ik twitter, maar ik vind in de Tweede Kamer alle andere communicatie dan de mondelinge irritant.’

Tjeenk Willink kondigde aan dat de Raad van State zich aan het voorbereiden is op veel extra werk door de Crisis- en herstelwet, een wet waarover de Raad nogal negatief adviseerde. ‘Verkorting van de procedures zal veel juridische vragen oproepen. Als je termijnen terugbrengt, zal die lucht wel ergens vandaan moeten komen.’

De Raad van State is adviseur van regering en parlement voor wetgeving en bestuur en is de hoogste algemene bestuursrechter van Nederland. De Raad bracht in 2009 579 adviezen uit en handelde ruim 10.500 juridische procedures af.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.