'Netanyahu houdt vast aan achterhaald machtsdenken'

President Ezer Weizman vertolkt de mening van veel Israëli's met zijn pleidooi voor vervroegde verkiezingen. 'Vijfentwintig maanden zijn verspild' in het vredesproces, zegt URI SAVIR....

HALVERWEGE het gesprek meldt de chef van de Palestijnse veiligheidstroepen in Gaza zich per telefoon. 'We zijn nog steeds vrienden', zegt Uri Savir. Het contact heeft niet geleden onder de teloorgang van het vredesproces sinds het aantreden van de regering-Netanyahu.

In zijn onlangs verschenen boek Het proces beschrijft ex-diplomaat Savir hoe persoonlijke contacten de sleutel vormden tot de Oslo-akkoorden van 1993 en 1995. Savir was leider van de Israëlische delegatie, die vanaf mei '93 in het diepste geheim met de Palestijnen onderhandelde, in Oslo en op andere plaatsen.

Hij ontmoette onder anderen Mohammed Dahlan, het huidige hoofd van Yasser Arafat's politiemacht in de Gazastrook. Dahlan had vijf jaar in een Israëlische cel gezeten. In zijn boek herinnert Savir zich met verbazing hoe de 'voormalige straatvechter' voor Israëlische generaals een uiteenzetting gaf over de strijd tégen terrorisme.

Dat was na 'Oslo'. Er bestaat nog steeds contact tussen Israëlische en Palestijnse veiligheidsdiensten, maar het vredesproces is in het ongerede geraakt. Om die reden pleitte president Weizman deze week voor vervroegde verkiezingen, tot woede van premier Benjamin Netanyahu.

Uri Savir noemt het pleidooi van Weizman 'zinnig'. Net als het staatshoofd is hij 'diep bezorgd' over de impasse. Evenals Weizman acht Savir de huidige coalitie in hoge mate verantwoordelijk voor die situatie.

'Netanyahu kan geen beslissingen nemen. Hij is de gevangene van de kleine rechtse partijen die niets van Oslo moeten weten. Bovendien mist hij een strategie. Het besef ontbreekt dat Israëli's en Palestijnen een gemeenschappelijk belang hebben. Islamitisch fundamentalisme en verspreiding van massavernietigingswapens in de regio vormen voor beide partijen een bedreiging.'

Savir ziet het liefst een 'grote coalitie', waarin de Likud-partij van Netanyahu en de Arbeidspartij (nu aanvoerder van de oppositie) zijn vertegenwoordigd. Zo'n regering is niet afhankelijk van de kleine partijen, en wekt vertrouwen onder de bevolking. Volgens opiniepeilingen steunt 60 tot 70 procent van de Israëli's 'Oslo'.

Tegen de Palestijnse voorman Abu Ala, die zijn belangrijkste gesprekspartner in Noorwegen was, zei Savir eens: 'Als je vrede sluit met een rechtse regering staat 80 tot 90 procent van de Israëlische bevolking daar achter.' Hij ging er toen - kort nadat Netanyahu in mei 1996 de verkiezingen nipt won van de zittende premier Shimon Peres - nog van uit dat een rechtse regering vrede wíl.

Nu zegt Savir: 'Ik ben pessimistischer geworden. Vijfentwintig maanden zijn verspild. Waarschijnlijk komt er binnen enkele weken eindelijk een akkoord over de terugtrekking van Israëlische troepen op de Westelijke Jordaanoever. Maar daarna breekt een kritieke fase aan. Dan komen in de onderhandelingen onderwerpen aan de orde die Netanyahu heeft laten liggen.' Vraagstukken als Jeruzalem, Palestijnse vluchtelingen, joodse nederzettingen, grenzen.

Voor Savir staat het vast dat er een Palestijnse staat komt. 'De vraag is: zal die staat ons vijandig of vriendelijk gezind zijn? Netanyahu hanteert een verouderd concept. Hij denkt in termen van macht en afschrikking. Maar hoe zwakker de Palestijnen zijn, hoe onvoorspelbaarder hun gedrag. Er zijn slechts een paar extremisten nodig om het vredesproces te vernietigen.'

Netanyahu ziet volgens Savir ook niet in dat economische problemen om een oplossing schreeuwen. 'Mijn ervaring in onderhandelingen - ik heb er zo'n 3500 uur met Abu Ala opzitten - leert dat die kwesties nooit voorop staan. Maar zaken als werk en het beheer over waterbronnen komen uiteindelijk wel aan de orde. Economie is politiek.'

Savir nam na Netanyahu's verkiezingsoverwinning ontslag als directeur-generaal van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Hij is nu directeur van het Peres Vredescentrum in Tel Aviv, genoemd naar de man die als minister van Buitenlandse Zaken Savir naar Oslo stuurde. Het instituut streeft naar economische samenwerking tussen Israël, de Palestijnen, Jordanië en Egypte.

Savir spreekt over 'een economische Benelux', en wijst erop dat de Europese eenwording na de Tweede Wereldoorlog is begonnen met economische samenwerking tussen voormalige vijanden. In tegenstelling tot Netanyahu ziet Savir in het Midden-Oosten een belangrijke rol weggelegd voor de Europese Unie, de grootste geldschieter van de Palestijnen.

De Verenigde Staten spelen de hoofdrol, al waren de Amerikanen slechts zijdelings betrokken bij de onderhandelingen in Oslo. Savir juicht het toe dat de Amerikanen pogen via 'stille diplomatie' een vergelijk tussen Israël en de Palestijnen over de Westoever te bereiken.

De ultimatums die Washington de laatste weken een paar keer heeft afgekondigd, maakten op Netanyahu geen indruk. 'Als ik één ding heb geleerd als onderhandelaar, dan is het wel het belang van geheimhouding. Oslo was nooit tot stand gekomen als was uitgelekt dat een regeringsfunctionaris met vooraanstaande PLO-mensen sprak. Zelfs het overgrote deel van de regering-Rabin was niet op de hoogte.'

Voorzover Savir weet - en zijn contacten met prominente Palestijnen zijn uitstekend - voert de regering-Netanyahu géén geheim overleg met de Palestijnen. Het succes van 'Oslo' lag volgens Savir juist in dagelijkse gesprekken tussen mensen die elkaar aanvankelijk wantrouwden, maar gaandeweg begrip kregen voor elkaars belangen en motieven. Bij gebrek aan contact en wederzijds vertrouwen kan 'elke crisis leiden tot een aardbeving', waarschuwt Savir.

Theo Koelé

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.