'Na vijf jaar word ik ineens gehyped'

Net dertig is Tjitske Reidinga, zo oud als Ibsens Hedda Gabler, die meestal door oudere, ervarener actrices wordt gespeeld. 'Die rol heeft me veel gedaan....

'Hedda was waarschijnlijk zo iemand voor wie je bang was op het schoolplein. Een meisje dat zo'n autoriteit uitstraalde, dat je ineen kromp als je alleen al langs liep. Ik was juist het omgekeerde, ik was degene die werd opgewacht en dan een klap kreeg en van de fiets werd geduwd.' Tjitske Reidinga zucht. Bij tijd en wijle kijkt ze wanhopig, om even later hartelijk om zichzelf te lachen.

'Hop, schouders eronder, neus in de wind, gewoon spelen, niet te veel zeiken, het is maar toneel.'

En toch.

Dinsdag première. Tjitske Reidinga is Hedda Gabler in regie van Theu Boermans bij De Theatercompagnie. Krap een week tevoren is er af en toe sprake van paniek. 'Dit is in alle opzichten zo compleet anders'.

Reidinga, blond, Fries, fris en expressief, kreeg bekendheid als Jet in 'Ja, zuster, nee zuster' (eerst bij het Ro Theater, later in verfilming) en werd afgelopen seizoen onderscheiden met een Colombina voor haar vertolking van Honey in Who's Afraid of Virginia Woolf.

Bijrollen vindt ze heerlijk en ze houdt van de rozige speelgoedwereld zoals Rieks Swarte en Pieter Kramer die in hun voorstellingen kunnen scheppen. Maar ze stond sinds ze vijf jaar geleden begon als (freelance) actrice ook in Trojaanse vrouwen en in de theaterversie van Trainspotting. 'In die zin is het niet helemaal terecht als mensen zeggen: ''jij komt toch uit dat blije sapperdeflapcircuit!'' Niet helemáál waar.'

Maar Hedda Gabler is wel een ander hoofdstuk. Ik heb geen problemen willen schetsen, zei Henrik Ibsen over zijn stuk uit 1890, 'het was mijn bedoeling om het menselijk wezen, de menselijke emotie, het menselijk lot weer te geven.'

En hij schreef het relaas van de mooie Noorse generaalsdochter Hedda, die trouwt met boekenwurm Jurgen Tesman en in verveling en (sociale) verstikking een gewisse ondergang tegemoet gaat, niet dan nadat ze haar omgeving - jeugdvlam Eilert Lövborg, vroeger klasgenootje Thea Elvsted - in een vuil spel heeft meegesleurd naar de afgrond. Het is een heftige, zware en soms moeilijk te doorgronden rol.

Het is een gevecht, zegt Reidinga. 'Dat is me tegengevallen. Niet Theu en niet de groep - beter zou ik me voor dit stuk niet kunnen wensen. Maar die rol, die heeft me veel meer gedaan dan ik dacht dat het me zou doen. Gewoonlijk ben ik helemaal niet van method acting en paspoorten maken en dat soort dingen. Ik relativeer snel: dit is de tekst, punt. Die ga ik me op mijn manier zo eigen mogelijk maken. Maar Hedda - ik denk echt dat je haar nooit helemaal wezenlijk doorgrondt.'

Schaamteloos bot en onaardig kan ze zijn, en eindeloos dominant, Hedda Gabler: '''Tatatatatata: kijk maar naar mij, ik ben de belangrijkste van de hele wereld en ik ga voor niemand veel moeite doen.'' In die zin staat ze ver van me af. Ik ben zelf ergens ook wel dominant misschien, maar dat is eerder een soort wegmoffel-dominantie. Eigenlijk ben ik een enorme pleaser.'

'Heel lang heb ik de neiging gehad om uit te leggen waarom ze is zoals ze is. Te laten zien: onder dat pantser schuilt een onzeker mens, let op, begrijp het niet verkeerd, Hedda heeft liefde in zich! Ik wilde haar sympathiek maken, naar mezelf toe halen. En dat moet niet, dat botst.'

Reidinga zwaait met haar armen en grimast. 'Ik heb me fysiek en stijlmatig ontzettend moeten inperken. Want tja, ik ben nauwelijks mysterieus. Ik moet me dus inhouden. Rustig zijn, niet te veel doen.' Ze haalt diep adem en strijkt met haar hand over haar gezicht. Zo, in de plooi. Zucht: 'Ik weet niet of dit gaat lukken, hoor.'

Even later, opgewekt: 'Het is wel de eerste keer dat dit stuk echt op leeftijd wordt gespeeld. Meestal zijn het oudere, en dus ervarener actrices. Dat heeft toch z'n weerslag en dan mag het eng zijn, ik vind dat ook interessant. Wil van Kralingen, Marlies Heuer of Catherine ten Bruggencate waren ouder destijds, ik ben net dertig. Precies zo oud als Hedda.'

In regie van Theu Boermans is Hedda Gabler een soort Bridget Jones, een verwarde begin-dertiger, staat er op affiches en aankondigingen van het stuk. 'Dat is een wervende tekst van maanden geleden en die slaat nergens meer op', zegt Reidinga gedecideerd. 'Leuk, iedereen vraagt ernaar, maar het is steeds minder en minder van toepassing. Het is niet meer te vergelijken, het stuk gaat veel verder.' De hoofdrolspeelster wordt overal aangeduid als de coming star. Reidinga haalt haar schouders op: 'Tja, opeens lijkt er sprake van een enorme lanceerdrift. Heel vervelend. Ik ben toch al vijf jaar bezig. En dan opeens word je zo gehyped! Maar zo meteen ben je weer niet meer interessant; en hup, tot ziens, weg. Dat is echt deze tijd.'

Veel mensen in haar omgeving reageerden behoorlijk verbaasd, toen ze vertelde dat ze Hedda Gabler zou gaan doen. 'Nu was ik er zelf ook niet direct op gekomen', zegt ze. 'Op school droomde ik van heel andere rollen, als Martha uit Virginia Woolf. . . Maar de reacties hebben me toch verrast. Ik dacht, God, er is blijkbaar een vast idee omtrent welk soort actrice Hedda moet spelen en in eerste instantie voldoe ik daar dus niet aan.' Pauzeert even, dan: 'Maar misschien werkt dat juist goed. Het feit dat ik een andere insteek heb.'

Theu Boermans heeft dat gegeven gebruikt om Hedda's innerlijk gevecht op de scène te krijgen. 'Iemand die zo drukkig is als ik te begrenzen, dat geeft een soort strijd. Je ziet dat ik zoveel energie in me heb die ik niet kwijt kan, je voelt de frustratie', zegt Reidinga. 'Carice van Houten en ik zijn in die zin omgekeerd gecast. Carice is veel serener, geslotener. Maar als Thea Elvsted moet ze uitpakken met haar emoties. Het kost ons moeite en Theu vindt dat interessant.'

Na Pieter Kramer en Rieks Swarte is werken met acteursregisseur Boermans erg leerzaam - maar niet makkelijk. Eerstgenoemden creëren in hun hoofd een wereld en laten je zo je gangetje gaan met invullen; waar Boermans fervent te werk gaat met 'voorzeggen', laten we zeggen, gedetailleerd begeleiden. Voor Reidinga nieuw.

'Ach', zegt ze, 'ik heb wel eens radeloos thuisgezeten na een repetitie en gedacht: dat is het. Zo moet ze zich voelen: gevangen, ingesnoerd in een rol. En dat is echt geen hysterisch actreutelgedoe hoor. Het is soms echt zwaar. Maar gelukkig geldt dat voor meerderen in het stuk; heel eenzaam ben ik daardoor niet. Bovendien, in onze interpretatie geven de jongeren samen gestalte aan één gevoelswereld. Onderling verschillen ze wel, maar samen vormen ze een mozaïek. En dat biedt steun.'

Straks gaan we weer lekker blije dingen doen, roepen Reidinga en Van Houten af en toe balorig tegen elkaar. Voor Reidinga is dat een stuk van Topor in de Toneelschuur: Da Vinci en de drol. 'Licht, absurdistisch, yes!' zegt ze. De afwisseling is een belangrijk, leuk aspect van het freelance-bestaan. En ze heeft een hoop wensen op haar lijstje. Een keertje werken met Gijs de Lange, met Matthijs Rümke misschien - met mensen die gepassioneerd bezig zijn met het vertellen van mooie verhalen, zonder poespas of mannetjesmakerij. Nog een keer met Theu Boermans. 'Ik hoop heel erg dat ik af en toe serieus werk kan doen. Klassieke rollen. Ik heb de smaak te pakken gekregen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.