Reportage

'Moslims moeten niet denken dat ze ons de wet kunnen voorschrijven'

Reportage Beginselstrijd in de schoolkantine

Franse gemeenten schrappen het aparte menu voor moslimkinderen op de basisschool. Dat is een kwestie van principe. Frankrijk is nu eenmaal gebouwd op de fameuze laïcité.

Leerlingen van de Ecole Romain Rolland, Bobigny, eten 's middags warm in de kantine. De maaltijden zijn gratis. De laicite (religieuze neutraliteit) staat hier onder spanning: sommige leerlingen eten geen vlees of geen varkensvlees of uitsluitend Halal: de kantine probeert nu meerdere hoofdgerechten aan te bieden. Beeld Steven Wassenaar

Franse schoolkinderen lunchen niet met een boterham en een glas melk. De kantine van basisschool Louis Pasteur in het Parijse voorstadje Chilly-Mazarin serveert zoals gewoonlijk een heerlijk menu. Watermeloen, gebraden varkensvlees en kaas (Saint-Moret), afgesloten met tartes aux pommes normandes - Normandische appeltaart.

Voor de moslimleerlingen wordt het varkenslapje vervangen door een stuk kalkoenham. Maar in november wordt de vervangende maaltijd geschrapt. Moslims eten maar varkensvlees. Of niks.

Islamitische ouders voelen zich gediscrimineerd, maar burgemeester Jean-Paul Beneytou (van Sarkozy's Republikeinen) relativeert de opwinding. 'Het gebeurt zo vaak dat een kind zijn vlees niet opeet. Er wordt heel wat weggegooid in schoolkantines', zegt hij. 'Niemand zal omkomen van de honger. Ze krijgen altijd nog kaas, groente en een dessert. Bovendien: er staat hooguit drie keer per maand varkensvlees op het menu.'

De schoolkantine valt onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. Chilly-Mazarin (17 duizend inwoners) is de derde gemeente die de vervangende maaltijd bij varkensvlees schrapt, na het aangrenzende Wissous (4.800 inwoners) en Chalons-sur-Saône in de Bourgogne (44 duizend inwoners).

Drie van de 36 duizend Franse gemeenten, dat is niet veel. Maar de maatregel wordt gesteund door belangrijke politici. Marine Le Pen, uiteraard, en oppositieleider Nicolas Sarkozy. Zo is het varkenslapje inzet van een principiële discussie. Is het schrappen van de vervangende maaltijd een geval van moslim pesten of juist een broodnodige herbevestiging van het seculiere karakter van het Franse onderwijs tegenover een oprukkende islam?

Kasteel

Chilly-Mazarin is een rustig stadje ten zuiden van Parijs, vlak bij vliegveld Orly. Geen deel van de banlieue dat geplaagd wordt door drugshandel, brandende auto's en andere vormen van verloedering. Veel eengezinswoningen, een gemeentehuis in een elegant kasteel dat uit een stripalbum van Kuifje lijkt te komen. Voor de basisschool Louis Pasteur staan ouders in de stromende regen op hun kinderen te wachten, onder een dek van paraplu's. 'Een goede maatregel van de burgemeester', vindt een vader van Portugese afkomst. 'Waarom zouden ze apart moeten koken voor moslims? Ze passen zich maar aan. Frankrijk is een seculier land.'

Een eindje verderop staan moeders met hoofddoeken. 'Wij mogen nu eenmaal geen varkensvlees eten. Waarom kan daarmee geen rekening worden gehouden?', zegt Lafhej Najah (35), met een donkerrode hoofddoek die alleen haar gezicht vrijlaat. 'Het is vooral vervelend voor ouders die werken. Die worden nu gedwongen hun kind tussen de middag op te halen.'

In Chilly-Mazarin eet ongeveer een kwart van de kinderen geen varkensvlees. De gemeente verdedigt het schrappen van de vervangende maaltijd met een beroep op de laïcité, het seculiere karakter van de Franse staat. In religieus opzicht zijn alle overheidsinstellingen strikt neutraal. Geloven is een privézaak.

De maaltijd op een Franse basisschool. Oudere leerlingen bedienen de jongere. Beeld Steven Wassenaar

Aantrekkingskracht van de islam

Op papier is het een duidelijk model, maar al sinds de scheiding van kerk en staat in 1905 wordt gedebatteerd over de vraag hoe streng de laïcité moet worden ingevuld. Destijds hielden radicale voorvechters van het secularisme een vergeefs pleidooi voor het bannen van alle katholieke zwartrokken uit het straatbeeld.

De vervangende maaltijd wordt al sinds de jaren zeventig aangeboden, zonder veel discussie. 'Maar de wereld verandert, heel sterk zelfs. We moeten verhinderen dat we tot extremisme vervallen', zegt burgemeester Beneytou. Veel Fransen maken zich zorgen over de aantrekkingskracht van de islam, vooral in de banlieue, waar steeds meer mensen hun identiteit aan hun geloof ontlenen, zoals de politicoloog Gilles Kepel constateerde.

Frankrijk is bang voor communautarisme, de opkomst van een gemeenschap die haar eigen regels hoger stelt dan die van de Republiek. In het geval van moslims: een gemeenschap die vrouwen discrimineert en waar radicalisering op de loer ligt.

Regels

Beneytou is aanhanger van de school die vindt dat je communautarisme moet bestrijden met duidelijke regels. Moslims moeten zich aan de Republiek aanpassen. 'Maar dat doen we al. Wij zijn burgers die werken en belasting betalen. Geloof is onze persoonlijke keuze. De laïcité wordt gebruikt om ons uit te sluiten', zegt Lafhej Najah voor de École Louis Pasteur.

'Wij sluiten niemand uit', reageert Beneytou. 'Ik respecteer ieders manier van leven. Alleen moeten moslims niet proberen anderen hun geloof op te leggen. In de schoolkantine willen we geen onderscheid tussen leerlingen maken. Dat is de beste manier om te leren samenleven.'

Toch vinden ook veel prominente Republikeinen, zoals Alain Juppé of Nathalie Kosciusko-Morizet, het schrappen van de vervangende maaltijden te ver gaan. De meeste moslims zijn gematigd en goed geïntegreerd, stellen zij. Een symbolische maatregel op een onbelangrijk punt als een varkenslapje in de schoolkantine zal de polarisatie tussen moslims en niet-moslims alleen maar aanwakkeren. Daardoor zal het zoeken naar een islamitische identiteit juist versterkt worden.

'Dit soort maatregelen zal de gemoederen niet bedaren', zegt een moeder met hoofddoek voor de École Louis Pasteur. Maar Nicolas Sarkozy hamert op de Franse identiteit door een harde lijn tegen de islam te kiezen. Die politiek kan op de nodige aanhang rekenen, zo veel blijkt wel uit een korte rondgang langs de ouders die voor de school in de regen staan. 'Als ik naar Marokko ga, moet ik me ook aanpassen', zegt Martha (34), oorspronkelijk uit Congo. 'Die moslims moeten niet denken dat ze ons hier de wet kunnen voorschrijven.'

Ouders en leerlingen bij basisschool Louis Pasteur in Chilly-Mazarin. Beeld Steven Wassenaar
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.