Ombudsvrouw

'Moet de krant preutser zijn dan een reclamefolder?'

De Volkskrant publiceerde woensdag een foto van vijf meisjes uit groep 8, vrolijk springend aan het eind van het schooljaar. Dat leidde tot verontruste lezers. Ombudsvrouw Annieke Kranenberg: 'Van een redacteur kan moeilijk worden verwacht dat hij in het hoofd van een pedo kruipt. Waar ligt dan de grens?'

Bij het afscheidsfeestje van de 8e klas op de Julianaschool in Bilthoven. Beeld Julius Schrank/ de Volkskrant

Op het eerste gezicht was het een vrolijk zomerplaatje, de foto die woensdag op pagina 3 stond. Vijf meisjes uit groep 8 springen in de lucht. Lachende gezichten en wapperende lokken omlijst door zonlicht.

De foto begeleidde een reportage over de feestcultuur rond het afscheid nemen van de basisschool. De overgang van jeugd naar volwassenheid werd symbolisch door de foto gevangen. De meisjes - opgemaakt, strap-less jurkjes, hoge hakken - springen van de rand van de zandbak die ze zijn ontgroeid. Ze houden elkaars handen vast - vriendinnetjes die een nieuw leven gaan ontdekken.

Voor sommigen viel er nog een laag in de foto te bespeuren. 'Bij het kind helemaal rechts zie je de onderbroek', mailt een lezer. 'Er zijn mensen die hierop kicken en zelfs foto's maken bij basisscholen en kinderboerderijen. Ik wil u vragen deze mensen niet de kans te geven hiervan te smullen.' De lezer, die ook namens zijn vriendin schrijft, vraagt de Volkskrant beter op te letten. 'Wij vinden eigenlijk dat dit echt niet kan!'

Liever moordenaar dan pedofiel
De onderbroek was mij en vele anderen in eerste instantie ontgaan. Toch is het te gemakkelijk de oproep af te doen als vergezocht of flauwekul. Kennelijk waart het pedospook ook rond onder Volkskrantlezers.

Zo vreemd is dat niet. In het verontruste mailtje wordt het bondig samengevat: 'In het nieuws zie je steeds vaker stukken over pedofilie.' In deze krant verschenen alleen al dit jaar enkele tientallen artikelen waarin pedofielen en pedoseksuelen figureren. Andere media brachten daar nog een veelvoud van. Al die aandacht draagt bij aan het schrikbeeld van de nieuwe boeman. De reactie van inwoners van Apeldoorn, die net hadden ontdekt dat Volkert van der G. naast hen woonde, was veelzeggend: liever een politieke moordenaar als buurman dan een pedoseksueel.

Het is de vraag hoe ver de krant moet meegaan in deze communis opinio. Allereerst moet de redactie zich aan de wet houden. Strafrechtelijk gezien is er niets mis met de foto van de springende meisjes, noch van bijvoorbeeld een bloot kind tijdens de hittegolf op het strand. Een afbeelding is pas kinderpornografisch als de gedragingen of poses 'onmiskenbaar seksueel' zijn. Overigens kunnen ouders wel proberen (verdere) publicatie van zo'n foto tegen te gaan met een beroep op het portretrecht. De rechter moet dan beoordelen wat zwaarder weegt: de vrijheid van meningsuiting van de krant of de privacy van het kind.

Morele verantwoordelijkheid
Los van een juridisch kader heeft de redactie natuurlijk een eigen morele verantwoordelijkheid ten aan zien van fotografie. De chef van de fotoredactie kan zich niet herinneren dat er de laatste jaren is geklaagd over onzedelijke beelden, laat staan dat die betrekking hadden op kinderen. Bij de foto van de springende meisjes heeft hij geen moment gedacht dat die onbetamelijk zou kunnen zijn.

Dat is hem niet kwalijk te nemen. Van een redacteur kan moeilijk worden verwacht dat hij in het hoofd van een pedo kruipt. Waar ligt dan de grens? Moet de krant preutser zijn dan een willekeurige reclamefolder met kinderondergoed? En welke boodschap geeft de krant dan? Dat u mogelijk een pedo bent die niet op verkeerde ideeën mag worden gebracht?

Dat het een bijzonder heikel terrein is, hebben de rechtszaken tegen kunstenaars laten zien die werden verdacht van het vervaardigen van kinderporno. Daar waar de één een natuurlijke pose van een kind ziet, heeft die voor de ander een erotische lading. En dat zegt niet alleen iets over het oog van de toeschouwer. De toeschouwer raakt beïnvloed door zijn omgeving, het 'nieuws', en gaat tegen wil en dank kijken zoals hij denkt dat een pedo kijkt.

De redactie kan die ontwikkeling signaleren, maar moet zich er niet door laten beïnvloeden. De foto van de springende meisjes is mijns inziens ook in tweede instantie nog steeds onschuldig.

Dat geldt niet voor de beelden die eerder bij een profiel van de inmiddels verboden pedofielenverening Martijn werden geplaatst. Het betrof vier covers van OK Magazine, het blad van Martijn, met blote jongens. De foto's waren niet expliciet seksueel en het tonen van het blad was journalistiek relevant. Bezwaarlijk is de herkenbaarheid van zeker twee jongens en dat de redactie niet wist of zij toestemming hadden verleend. Ook al is onbekend wie ze zijn - mogelijk zijn ze ooit ver over de grens gefotografeerd - de redactie had hun privacybelang voorop moeten stellen. Het zal u of uw kind maar wezen.

De Ombudsvrouw behandelt vragen,klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak.
ombudsvrouw@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.