'Mijn ouders zeiden: dat doen nonnen niet'

Interview Anneke, slachtoffer misbruik RKK

Seksueel misbruik in de katholieke kerk wordt vaak met jongens geassocieerd. Anneke getuigde over haar ervaringen in het levensverhalenproject, dat vrouwelijke slachtoffers een stem moet geven.

Na dertig jaar zwijgen trad Anneke met haar verhaal naar buiten. Foto Marcel van den Bergh

'Ik was een klein, tenger, jongensachtig en naïef meisje toen ik als 14-jarige op het internaat van de Franciscanessen van Oirschot, pensionaat Catharinenberg in Oisterwijk, kwam', zegt Anneke (50). 'Ik ging mijn eigen gang, zat veel te lezen in de studiezaal of 's avonds in mijn chambrette. Ze heeft me gewoon uitgekozen als slachtoffer. Ik was een makkelijke prooi.'

Anneke is bijna 2,5 jaar seksueel misbruikt door een non, zuster P. Haar klacht is vorig jaar gegrond verklaard door de klachtencommissie van de katholieke kerk, waar slachtoffers van seksueel misbruik terecht konden. Anneke werd door de compensatiecommissie ingedeeld in categorie 5, de hoogste categorie voor misbruikslachtoffers: meervoudige verkrachting over een lange periode.

'Ze heeft me er geleidelijk ingetrokken', vertelt Anneke in haar woning in Breda. 'Eerst kwam ze 's avonds even op bed zitten in mijn chambrette op de slaapzaal - dat vond ik aanvankelijk wel prettig, want dat deed mijn grootmoeder ook. Daarna mocht ik op haar kamertje komen - dat vond ik een eer. Maar toen begon het. Ik kreeg het complete pakket: voelen, likken, strelen, penetreren, alles.'

Machtswellust

Ze vertelde al in een vroeg stadium aan haar ouders dat de zuster dingen met haar deed die niet hoorden. Ze werd niet geloofd. 'Mijn ouders zeiden: dat kan niet, dat doen nonnen niet, dat zijn lieve vrouwen die uit barmhartigheid voor kinderen zorgen. Ik moest met die rare, puberale praatjes stoppen. Dus ik ben ermee gestopt, ik heb er niet meer over gepraat, dertig jaar lang. Want als zelfs mijn ouders me niet geloofden, wie zou me dan wel geloven?'

Het gebeurde soms meerdere keren per week, maar er zaten ook perioden tussen dat het minder frequent gebeurde. 'Ik ben er op een gegeven moment los van geraakt. Het hoorde erbij, net als eten, slapen en naar school gaan. Ik onderging het maar en bleef er gevoelloos onder. Ik weet nog dat ik het vanaf een afstandje met mezelf zag gebeuren, zonder emoties.'

Het was niet alleen lust, zegt Anneke, maar vooral ook machtswellust van zuster P. 'Ze was een tyrannieke non die je ook fysiek en psychisch mishandelde. Je werd om het minste of geringste opgesloten. Als je je eten uitspuugde, moest je je eigen braaksel opeten.'

Ze weet niet of ze in die 2,5 jaar de enige was die seksueel werd misbruikt in het pensionaat. Maar ze weet wel dat een andere vrouw eveneens een klacht heeft ingediend tegen zuster P., voor seksueel misbruik vijftien jaar eerder. 'Dat was een vrijwel identiek verhaal', aldus Anneke. 'Ze heeft kennelijk steeds iemand gehad die ze als prooi misbruikte.'

Toen ze als 17-jarig meisje het pensionaat verliet, heeft ze alle nare ervaringen weggestopt. Ze heeft een hbo-opleiding gevolgd en goede banen gehad. Ze heeft relaties gehad en kinderen gekregen. Maar toen in 2007 een reünie van het pensionaat werd georganiseerd, is er iets in haar geknapt. Ze kwam zuster P. tegen en is ingestort.

'Ik dacht: ik zal haar even laten zien dat ik er niet aan onderdoor ben gegaan. Maar ze wilde mij niet kennen. Ik was tijdens de voorbereiding van de reünie al wankel, dat was de nekslag. Ik belandde in één keer op de gesloten afdeling van de GGZ.'

Ptts

Ze werd door 'herbeleving' overspoeld, maar ook toen bleef ze aanvankelijk nog zwijgen over het misbruik van begin jaren tachtig. Wat volgde, was een zeer moeizaam traject van verkeerde diagnoses, verkeerde behandelingen en steeds maar weer nieuwe 'gesloten opnames'.

De artsen oordeelden eerst dat ze een persoonlijkheidsstoornis had, ook al zei Anneke nog zo hard dat ze dat zeker niet had. Pas veel later kwam de aap uit de mouw: ze had naast autisme de chronische vorm van ptts (posttraumatische stressstoornis). 'Ik werd feitelijk gehertraumatiseerd door de GGZ', zegt ze. 'Er werd opnieuw niet naar me geluisterd. Door verkeerde diagnostiek ging het van kwaad naar erger.'

Twee jaar geleden wilde ze zelfs uit het leven stappen. Ze doorliep het hele traject van de Levenseindekliniek en hoefde alleen nog maar een datum voor de euthanasie te prikken. 'Ik wilde niet dood', zegt ze. 'Ik wilde dat leven niet.' Alleen haar minderjarige kind hield haar nog tegen.

Nu is ze blij dat het zover niet is gekomen. Door de juiste diagnose is ze nu al veertien maanden 'stabiel', zoals ze het omschrijft. 'Dit leven wil ik wél. Het wordt nooit meer van vóór 2007. Maar het is veel beter dan in 2014.'

Ze is ook opgelucht dat ze eindelijk met haar verhaal over het seksueel misbruik naar buiten is getreden, na dertig jaar zwijgen. Eerst deed ze dat in 2012 als getuige voor een andere vrouw die door zuster P. is misbruikt en 'steunbewijs' zocht. Enkele maanden later meldde ze zich ook zelf bij het Meldpunt seksueel misbruik RKK, vlak voor de sluitingstermijn.

Levensverhalen

'Niemand zal je geloven', heet het levensverhalenproject dat het Vrouwenplatform Kerkelijk Kindermisbruik (VPKK) vrijdag heeft gepresenteerd tijdens een symposium in Den Haag. Het bestaat uit zes videointerviews met vrouwen die te maken hebben gehad met seksueel misbruik en mishandeling in de katholieke kerk.

'Het geeft een stem aan generaties vrouwen die er nu pas over kunnen en durven spreken', zegt VPKK-voorzitter Annemie Knibbe. 'Ook voor slachtoffers die het zwijgen nog niet hebben doorbroken, zijn de films belangrijk.'

Seksueel misbruik in de katholieke kerk wordt vooral geassocieerd met jongens. Minder bekend is hoe het meisjes verging. 'Veel vrouwen ontmoeten tot op de dag van vandaag ongeloof en onbegrip, zeker na misbruik door een vrouwelijke dader', aldus Knibbe.

De films, gemaakt door twee historici, worden voor archivering overgedragen aan Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis. Ze zijn, in verkorte versie, ook te zien op de websites van Atria en VPKK.

Voor de klachtencommissie ontkende de hoogbejaarde non het misbruik weliswaar in alle toonaarden, maar de klacht van Anneke werd toch gegrond verklaard. Later ontving ze na lang getouwtrek een excuusbrief van zuster P. 'Oprecht was die niet', aldus Anneke. 'Ze schreef zoiets van: ik moet nu excuus aanbieden, hierbij dus excuus. Daar heb ik niets aan.'

Legitiem

Eindelijk heeft ze haar grote geheim verteld, en eindelijk wordt ze geloofd. 'Dat is een enorme opluchting', zegt ze. 'Het is makkelijker dat vrienden en kennissen nu weten waarom ik psychiatrisch ziek ben. Ik ben niet gek. Het is legitiem dat ik ziek ben. Het is echt gebeurd.'

Niet alle vrouwen durven dat. Daarom heeft ze meegewerkt aan het levensverhalenproject. 'Het vertellen van mijn verhaal is niet alleen wezenlijk voor mezelf, maar ook voor anderen', aldus Anneke, die mede voor haar kinderen niet met haar volle naam in de krant wil. 'Het is wezenlijk dat mensen er lessen uit trekken.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.