'Mijn badeend is niet voor propaganda'

Gebruikt de Braziliaanse oppositie nu dezelfde gele opblaaseend als de Nederlandse kunstenaar Florentijn Hofman zo'n vijftien jaar geleden ontwierp? De fabrikant is zich van geen kwaad bewust, juristen zoeken het uit voor Hofman. 'Ik wil niet dat mijn kunst gebruikt wordt voor propaganda.'

Florentijn Hofman (met shirt) met zijn gele rubberen eend in Taiwan Beeld anp

Is een grote gele opblaaseend niet gewoon een grote gele opblaaseend?
'Ha! Daar vergis je je in. Je hebt eenden met en zonder nek, korte en lange vleugels, in verschillende kleuren.

'Op beelden die ik heb gezien, herken ik duidelijk patronen die ook gebruikt zijn voor mijn eend. De vorm, de grootte en vleugels. Ze hebben ook de schijn tegen: de eend van de Braziliaanse oppositie komt uit dezelfde fabriek als waar ik mijn eend toentertijd heb laten maken. En ja, die ogen zijn veranderd, maar de gelijkenis is te treffend.'

'Nao vou pagar o pato'

De Braziliaanse president Dilma Rousseff ligt zwaar onder vuur. Door stijgende werkloosheid en de vele corruptieschandalen kampt de president met historisch lage populariteitscijfers. Een oppositiegroep gebruikt een grote gele opblaasbadeend met daarop de tekst 'Não vou pagar o pato' (uitdrukking voor iets als: 'Ik ga niet voor de schuld opdraaien'). Deze eend zou wel erg veel gelijkenis vertonen met het beroemde kunstwerk van de Nederlander Florentijn Hofman.

De Braziliaanse fabriekseigenaar Denilson Sousa is zich van geen kwaad bewust.
'Zou jij iets anders zeggen? We leven in een opportunistische wereld. Mensen willen geld verdienen. Als je geen tegengas geeft, proberen mensen overal mee weg te komen.'

De gele opblaaseend in Brazilië Beeld anp

Wanneer kwam het u ter ore?
'Een maand geleden ongeveer. En ik was er niet blij mee. Ik krijg sinds het ontstaan van dit project foto's van mensen over de hele wereld die mij hun variatie op de gele badeend willen laten zien. Daar is niks mis mee. Dat vind ik zelfs leuk.

'Mijn belangrijkste kritiek is in dit geval: ik wil niet dat dit wereldberoemde kunstwerk, krachtig omdat het zo vrij is van politieke lading, gebruikt wordt voor propaganda.'

Braziliaanse demonstranten met de opblaaseend Beeld anp

Hoe werkt zoiets eigenlijk: gaat u nu die beweging of die fabrikant aanklagen?
'Ik ga helemaal niemand aanklagen. Er hebben zich twee juristen vrijwillig gemeld om me te helpen. Vanuit ons bureau zouden we dat nooit doen.

'Uiteindelijk is het een grote non-profitorganisatie genaamd SESC die het kunstwerk in 2008 gekocht heeft en daar heeft laten produceren. Dus daar ligt het conflict.

'Ondertussen word ik overspoeld met mailtjes van Brazilianen die zich achter mijn zaak scharen. Zij vinden ook dat mijn werk niet misbruikt mag worden door de Braziliaanse oppositie.'

De gele eend in Hong Kong Beeld anp

Heeft u bij het originele ontwerp niet ook gebruik gemaakt van een bestaand ontwerp?
'Laat ik het zo zeggen: mijn werk komt voort uit de traditie van readymades. Warhol gebruikte soepblikken, Duschamps een wc-pot en ik een gele badeend. Dus die referentie naar een bestaand ontwerp zit er zeker in.'

De badeend in Rotterdam Beeld anp

Hoe gaat deze zaak eindigen?
'Ik heb geen idee. Ik voel me gesteund door andere kunstenaars. En dus door juristen die het onbezoldigd voor me aan het bestuderen ben. Ik houd me ondertussen bezig met nieuw werk.'

En dat is?
'Een geweldige groepsexpo in het Chinese Wuzhen, met onder andere Damien Hirst, Ai Wei Wei, Marina Abramovic en dus mijn werk. Wat het is ga ik je niet vertellen: google maar.

Dit is aflevering 685 van de Nieuwsbreak, het nieuwsinterview van de Volkskrant, elke dag om 16 uur online.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.