'Met Trump over mijn Megumi praten, wie weet helpt het'

De dochter van Japanse Sakie Yokota werd in 1977 ontvoerd door Noord-Korea

Zeker dertien Japanners zijn in de jaren zeventig en tachtig door Noord-Korea ontvoerd. Nu heeft dat de aandacht van de Amerikaanse president.

Sakie Yokota met een foto van Megumi, genomen in 1976, een jaar voor ze verdween. Beeld Kentaro Takahashi

In de ontvangstruimte van haar flat schuifelt Sakie Yokota langs de oude foto's van haar dochter. Ze heeft ze speciaal opgehangen: Megumi die haar tweelingbroertjes op de wang kust, Megumi die plagend haar tong uitsteekt naar haar vader, en - een jaar voordat ze zou verdwijnen - Megumi voor het besneeuwde ouderlijk huis, gekleed in de rood-wit geblokte kimono van haar moeder. 'Ze was zelf ook verbaasd hoe volwassen ze eruitzag', zegt Yokota, met trots in haar stem.

De 81-jarige Yokota, een frêle vrouw met grijs haar en vriendelijke ogen, spreekt op fluistertoon en houdt continu een hand voor haar mond. Ze is grieperig en door de vele interviews die ze heeft moeten geven is ze haar stem kwijt. Maandag heeft ze die weer nodig, als ze de kans krijgt de Amerikaanse president Donald Trump persoonlijk over het lot van haar dochter te vertellen.

Megumi was 13 toen ze in 1977 spoorloos verdween. Ze was op weg naar huis van badmintontraining in haar woonplaats Niigata, aan de Japanse westkust. Op de hoek van de straat had ze afscheid genomen van een vriendin. Die had nog gezien hoe Megumi wachtte voor het voetgangerslicht, 100 meter van haar ouderlijk huis. Dagenlange zoekacties leverden niets op, en na afschuwelijke jaren legden de Yokota's zich neer bij de onvermijdelijke conclusie.

Twintig jaar later, in 1997, kregen Sakie Yokota en haar man Shigeru bericht over Megumi. Een uit Noord-Korea overgelopen spion had verteld dat hij tijdens zijn training een jonge Japanse vrouw had gezien die sterke overeenkomsten vertoonde met Megumi. Een van zijn leraren had zelfs verteld dat hij de vrouw zelf uit Japan had ontvoerd.

Bevestiging

De getuigenis sloot aan bij verhalen die al langer de ronde deden: Noord-Koreaanse commando's kidnapten in de jaren zeventig en tachtig Japanse burgers. Het meest gebeurde dat aan de kust. Kikvorsmannen kwamen met sluipbootjes aan land en overmeesterden willekeurige jonge Japanners, of in sommige gevallen stelletjes. Ze ontvoerden de Japanners om hun identiteit te stelen of om ze in Noord-Korea spionnen te laten helpen als die voor Japanners door moesten gaan. Sommigen werden simpelweg ontvoerd om in Noord-Korea te trouwen met andere ontvoerden, zodat die niet eenzaam zouden zijn.

De definitieve bevestiging van het ontvoeringsprogramma kwam in 2002 van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-il zelf. Tijdens een historische ontmoeting met de Japanse premier Junichiro Koizumi in Pyongyang bood hij zijn excuses aan voor de 'door patriottisme verblinde' spionnen die de ontvoeringen hadden uitgevoerd. Het ging volgens Noord-Korea om dertien Japanners. Acht van hen waren volgens het regime overleden. Vijf zouden er nog in leven zijn, en die mochten terugkeren naar Japan.

Vanaf het begin twijfelden Japanners aan deze lezing. Het ging volgens hen om zeker zeventien gevallen, en het was bizar dat maar liefst acht van hen op relatief jonge leeftijd zouden zijn overleden. En de doodsoorzaken - waaronder twee keer een gasexplosie en twee keer een verkeersongeluk - waren twijfelachtig.

Megumi Yokota was volgens de Noord-Koreanen getrouwd en had in 1987 een kind gekregen. Daarna had ze last gekregen van depressies en was ze opgenomen in het ziekenhuis. In 1994 had ze zelfmoord gepleegd.

Haar ouders hebben die uitleg altijd ongeloofwaardig gevonden. 'We hebben veel documenten gekregen, waaronder een doodsakte', zegt Sakie Yokota. 'Maar een kind kon zien dat die nep waren. Je kunt ze gewoon niet vertrouwen.'

Ontvoeringsprogramma 

Tussen 1977 en 1983 kidnapten Noord-Koreaanse geheim agenten tientallen burgers in Azië, Europa en het Midden-Oosten. Volgens het Japanse onderzoeksinstituut NARKN gaat het om dertien nationaliteiten. Vier Libanezen die in 1978 werden ontvoerd en een jaar later werden vrijgelaten verklaarden dat ze in een spionnenkamp zaten met 28 andere vrouwen, onder wie Fransen en Italianen. De meeste slachtoffers komen volgens NARKN uit Zuid-Korea. Sinds 1953 zouden 489 Zuid-Koreanen zijn gekidnapt.

De afgelopen twintig jaar hebben de Yokota's vrijwel alles gedaan om hun dochter terug te krijgen. Ze gaven talloze interviews, schreven boeken, werkten mee aan documentaires en publiceerden zelfs een mangastrip over Megumi.

Hoewel de top van 2002 een doorbraak had moeten zijn in de relatie tussen Japan en Noord-Korea, gebeurde het tegenovergestelde. De onthullingen van Kim, zeker die over Megumi, leidden tot hevige verontwaardiging onder Japanners. Vijftien jaar later is dat nog zo: voor veel Japanners is toenadering tot Noord-Korea pas bespreekbaar als er duidelijkheid is over alle ontvoeringen.

Genoemd door Trump

Ook premier Shinzo Abe heeft er een prioriteit van gemaakt. Hij vertelde Trump tijdens een partijtje golf over Megumi, en die noemde haar daarna in zijn speech bij de Verenigde Naties. 'Noord-Korea ontvoerde een lief, 13-jarig meisje op het strand in haar eigen land, om haar vervolgens te dwingen Japanse les te geven aan Noord-Koreaanse spionnen.' Niet veel later volgde de aankondiging dat Trump Yokota zou ontmoeten tijdens zijn bezoek aan Japan.

Critici menen dat Abe de Yokota's voor zijn karretje spant. Volgens de Amerikaan Robert S. Boynton, die een gezaghebbend boek schreef over de ontvoeringen, gebruikt Abe de kwestie 'om nationalistische en militaristische sentimenten te stimuleren'. Zo wil de premier met het oog op de dreiging van Noord-Korea de rol van het leger versterken. 'Noord-Korea is voor Abe de perfecte vijand. Het ligt dichtbij, oogt vreemd en staat Japan toe in een slachtofferrol te kruipen', aldus Boynton in een e-mail.

Sakie Yokota gaat de Amerikaanse president Donald Trump ontmoeten tijdens zijn bezoek aan Japan Beeld epa

Maar volgens Tsutomu Nishioka, voorzitter van een organisatie die zich het lot aantrekt van de ontvoerde burgers, is het Abe wel degelijk om hen te doen. 'Het is een uitgekiende strategie. Als de Amerikanen met de Noord-Koreanen onderhandelen over het nucleaire programma, kunnen ze niet om de ontvoeringskwestie heen, zeker nu Trump zich er persoonlijk om heeft bekommerd.'

Sakie Yokota geeft toe dat ze weleens bang is gebruikt te worden voor politieke doeleinden. 'Natuurlijk worstel ik ermee, maar ik probeer het te onderdrukken. Ik weet hoe ingewikkeld het allemaal ligt.'

Yokota zegt dat ze met gemengde gevoelens op het verzoek van Abe en Trump is ingegaan, omdat ze niet gelooft dat de harde lijn van de twee leiders een oplossing dichterbij brengt. 'Het maakt Noord-Korea alleen maar bozer. Onze enige optie is het gesprek weer aan te gaan en hopen dat dit ooit goed afloopt.' Met haar dunne handen maakt Yokota een wurggebaar. 'Natuurlijk ben ik boos, maar dat lost niks op. We moeten blijven praten.'

Toch gaat Yokota maandag naar het parlementsgebouw in Tokio voor de ontmoeting van 20 minuten met Trump. Misschien leidt het, veertig jaar na de verdwijning van Megumi, tot een doorbraak. 'Ik bid God dat ik gezond mag blijven, zodat ik nog één keer Megumi mag zien. Daarna mag hij me tot zich nemen.'


Wat staat er op het spel bij Trumps reis naar Azië?

De Amerikaanse president Donald Trump maakt zich op voor zijn reis naar Azië. Japan, Zuid-Korea, China, Vietnam en de Filippijnen worden de komende dagen aangedaan. Welke belangen spelen er? In dit overzicht leggen onze correspondenten dat per land uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.