'Met pleistertjes komen we er niet'

Kamerlid Esther Ouwehand (35) van de Partij voor de Dieren behaalde met partijleider Marianne Thieme haar grootste succes: het verbod op het onverdoofd ritueel slachten. Volgende doel: een verbod op de megastallen. 'Dat zou het begin van de kentering zijn.'

'Soms hoor ik dat ik felle ogen heb. Ik weet dat ik fel kan kijken met mijn blauwe ogen. Dat overkomt me als CDA-Kamerlid Ger Koopmans het knopje weer eens feilloos weet te vinden waardoor ik ontplof. Hij is de parlementaire arm van de bio-industrie. Koopmans trekt de PVV mee, die bekommert zich alleen om dieren die je kunt zien.


'Als ik Koopmans in het debat vraag of hij zich niet schaamt dat varkens in Nederland niet eens één vierkante meter hebben om zich te bewegen, komt hij los. Wanneer alle varkens in Europa mochten kiezen, zegt Koopmans, dan kwamen ze uit hun hokken over de snelweg in rijen van vijf naar Nederland toe, zo goed hebben ze het hier volgens hem.


'Gelukkig heb ik een zachte stem. Nu weet ik dat ik rustig moet blijven als Koopmans weer begint. Hij gooit er het liefst twintig scheppen bovenop. Dan spreek ik mezelf toe, zeker met camera's in de buurt. Televisie is genadeloos.'


Esther Ouwehand beleefde het succesvolste jaar tot nog toe. 'De Dieren' zijn een gerespecteerde partij geworden met onmiskenbare invloed. De discussie over de schaalvergroting in de veehouderij, de ophanden zijnde verboden op de nertsenfok en de onverdoofde rituele slacht: vaak is de PvdD aanjager. Ouwehand hoopt dat er nog veel meer in het vat zit.


Wat drijft u?

'Als puber werd ik vegetariër. Mijn ouders vonden het wel wat vreemd, maar hebben er gelukkig aan meegewerkt. Thuis was het aardappelen, groente en een stuk vlees op je bord. Vlees was het lekkerste, dus dat vond ik wel moeilijk in het begin. Ik kom uit een arbeidersgezin uit Katwijk. Mijn vader was metselaar en stemde PvdA. Mijn moeder komt uit een SGP-gezin en kreeg veel kritiek toen ze buiten de deur ging werken. We deelden een gezonde afkeer van het CDA. Ik ben agnost geworden.


'In het begin maakte mijn vader veel grappen over zijn vegetarische dochter. Hij zei: 'Geef mij jouw gehaktbal maar.' Dan werd ik boos, daar deed ik het niet voor. Mijn moeder kocht wel die ene vegetarische burger voor me die er op de markt was, op zeker moment kwam die mijn oren uit. Ze ging niet anders koken. Misschien had ik biologisch vlees acceptabel gevonden, maar gezien de situatie in ons gezin vroeg ik daar niet om. We hadden het niet slecht, maar het stroomde ook niet over van de weelde. Het was handiger te stoppen met vlees en ik ben blij dat ik die keuze heb gemaakt. Als mijn vriend kookt, kan hij me gelukkig maken met een eenvoudige pasta met tomatensaus. Dat vind ik het lekkerste dat er is.


'Die wending in mijn leven ontstond toen ik op mijn 16de beelden zag van veetransporten. Die koeien waren ziek, zwak en misselijk en konden niet meer op hun poten staan. Maar ze werden geslagen en geschopt en moesten voor de slacht die wagen in. Ik realiseerde me dat dit was hoe we aan vlees komen. Daar wilde ik niet meer aan mee werken.


'Ten diepste moet je geen kwaad doen. Als je door je gedrag een ander schaadt, moet je daar mee ophouden. Ik heb het altijd heel oneerlijk gevonden dat mensen het slechter getroffen hadden. Bij rampen op tv wilde ik helpen. Later kwam het besef dat mensen niet zo maar dingen overkomen, dat er veroorzakers achter zitten: grote bedrijven, de wijze waarop wij in het Westen leven.'


Ouwehand werd in 2002 coördinator voor de nog buitenparlementaire Partij voor de Dieren. Een kantoor en het minimumloon voor een activist werden door een financier beschikbaar gesteld. Vijf jaar geleden vroeg Marianne Thieme haar of ze in de Tweede Kamer wilde, samen belandden ze in de bankjes.


Vorig jaar bleek de relatie bekoeld. Het hoofdbestuur met partijvoorzitter Thieme voorop vond dat Ouwehand niet meer op de lijst moest staan. Ouwehand gooide niet met modder, maar kreeg het voor elkaar dat het congres zich uitsprak over de vraag of zij tweede op de lijst mocht staan. Een ruime meerderheid koos haar zijde.


Dat heeft u knap gespeeld.

'Is dat zo? Het was bekend dat ik graag door wilde en we zijn een democratische partij. Die beslissing liet ik over aan het congres. De media heb ik niet gezocht, dat kon alleen maar uit zijn verband worden gerukt en de partij schade doen.'


Zou het in verband met de democratische transparantie niet eens tijd worden dat u één keer vertelt wat er aan de hand was?

'Ik vind het niet zinnig en het was politiek niet relevant. Het was geen richtingenstrijd of een inhoudelijk meningsverschil. Als dat zo is, moet je er uitleg over geven.'


Dus ging het over de chemie in een tweemansfractie.

'Er was iets waar uit moesten zien te komen. Wat precies, daar heb ik niet zo'n behoefte aan om over te praten. We vinden elkaar in het gedachtengoed en ik heb altijd het vertrouwen gehad dat we als fractie goed samen door konden. Dat is gebleken en dat is veel belangrijker dan terugblikken op dat ene moment. Misschien moest er een keer zoiets gebeuren bij ons. Elke partij maakt dat mee.'


Waar staat de partij nu?

'We hebben een stabiele achterban. De tweede keer dat we meededen aan de Kamerverkiezingen deelde een belangrijke groep mensen andermaal onze opvattingen. Er zit groei in, daar ben ik echt trots op. Verwacht van mij niet dat ik op andere terreinen zoals de hypotheekrenteaftrek of gezondheidszorg de volle energie geef, want ik heb alles nodig voor natuur, dier en milieu.


'Wij gaan echt voor de langere termijn voor het behoud van een leefbare aarde voor ons allemaal. Als je op ons stemt, doe je afstand van je eigen korte termijn-belangen.


'Wij moeten het sterke verlangen en de wil hebben om heilige huisjes omver te schoppen. Andere partijen willen redelijk gevonden worden om te kunnen regeren. Durven hun vingers niet te branden aan onderwerpen waar je niet populair van wordt. Je kunt je wel zorgen maken over dierenwelzijn, maar je moet echt minder vlees eten, anders komen we er nooit. Met vertraging zie je dat andere partijen onze boodschap overnemen nadat wij de kolen uit het vuur hebben gehaald.'


Werkt die strategie om andere partijen mee te krijgen?

'Het ligt niet voor de hand dat we een partij met 30 zetels worden. Als ik er vanuit dat perspectief naar kijk, is hoe we nu samenwerken met de PvdA vruchtbaar. Nu kunnen ze als oppositiepartij wél reageren op onze ideeën terwijl ze dat in de vorige kabinetsperiode niet konden. Als de PvdA weer eens gaat regeren, dan hebben we onze agenda geplugd. Daar kun je over een aantal jaren het resultaat van zien.


'Ik verwacht dat we een groeiende groep kiezers blijvend aan ons binden. Die geeft ons het mandaat om de rest aan te jagen. Zo hoop dat ik dat VVD omgaat. Een groot deel van de liberale achterban heeft weinig op met de bio-industrie, maar tegelijk worden agrarische ondernemers stevig gesubsidieerd.'


Wat is voor u het zwarte scenario in het Nederlandse dierenwelzijn?

'Dat we door blijven gaan met investeren in de bio-industrie. Het vraag een enorme systeemverandering. Ik heb staatssecretaris Bleker wel eens gevraagd hoeveel mensen er op zijn ministerie uitsluitend bezig zijn met mest. 'Tien' was zijn antwoord. Tien mensen die veertig uur per week de regels voor boeren oprekken. Als je kijkt wat bio-industrie betekent voor de natuur in Nederland. Ammoniak en mest maken de natuur letterlijk kapot.


'Daar is een oplossing voor bedacht: je zet een luchtwasser op het dak. Lucht uit de stallen wordt eerst gefilterd voor het in de omgeving terechtkomt. Dan zeggen alle partijen: inclusief GroenLinks, D66 en PvdA: doe dat maar. Dan plak je daar een pleister op, maar je beslist ook dat die dieren dus nooit meer naar buiten kunnen. Ze doen daarmee ook de deur dicht naar een krimp van de veestapel. Maar die partijen willen graag redelijk gevonden worden. Ze zijn bang zich de boosheid van toekomstige regeringspartners op de nek te halen.


'Ik ben niet tegen kleine stapjes op zich, maar wel als je het systeem van de bioindustrie, verder verankert. Week ze daarvan los. Dat zie ik wel als een van de grootste uitdagingen. Het gebrek aan lef om dat hele systeem op zijn kop te gooien, dat is het grootste doemscenario. Met pleistertjes komen we er niet.'


Hoe komt het dat veel mensen denken dat het beter gaat met dieren dan twintig jaar geleden?

'De aanval op de bioindustrie is hard ingezet door dierenbeschermingsorganisaties. Dat lokt een tegenreactie uit: we zouden het braafste jongetje van de klas zijn in Europa. Het is een debattruc: als je dat vaak genoeg hoort, geloof je dat wij het goed doen. Maar die Europese regels zijn zó slecht, dat het niet uitmaakt of je voorop loopt of achter: het is allemaal een droeve ellende. Alles wordt gesust en gebagatelliseerd. Het is onderdeel van een systeem waarin een dier niets betekent.


'Mensen in de proefdierindustrie zeggen: ik zou dit niet kunnen als ik niet van dieren hield. Plezierjagers zouden het niet kunnen doen als ze niet zo van de natuur hielden. En CDA-Kamerlid Henk Jan Ormel zegt: ik ben dierenarts en wij hebben respect voor dieren. Als mensen steeds zulke dingen zeggen, moet je oppassen. Want dit wordt gezegd om te verhullen wat we werkelijk met dieren doen. Ze op elkaar proppen, erin snijden en afschieten.'


Wat wordt het volgende grote doel?

'De nuloptie voor megastallen. Politiek is het interessant dat niemand verantwoordelijk wil zijn voor veefabrieken. PvdA, GroenLinks en D66 zeggen in de Tweede Kamer: we kappen ermee. Maar als ze in de Provinciale Staten de touwtjes in handen hebben, is het niet belangrijk genoeg. Dan wordt er niet doorgepakt.


'Dat zie je bij D66 en de PvdA in Noord-Holland, bij GroenLinks dat in Utrecht regeert. Het zou voor Nederlandse boeren veel beter zijn zich te richten op kwaliteitsvlees: weg van de bulk, daarmee ga je het toch niet redden. Het is hier klein, grond en arbeid zijn duur, daarmee ga je het niet winnen op de wereldmarkt. Het zou het begin van de kentering zijn die wij willen. Iedereen met een beetje boerenverstand snapt dat de weg van de megastallen voor Nederland een doodlopende weg is.'


--------------------------------


CV

1976 Geboren in Katwijk


1993-2006 Jongerenwerkster


1995 2005 Bestuurder koepelorganisatie sociaal cultureel werk


1999-2004 Marketing jongerentijdschriften Sanoma


2004-2006 Coördinator partijbureau Partij voor de Dieren


2006-nu Tweede Kamerlid Partij voor de Dieren


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.