'Mensen moeten weer los van de pijn leren leven'

Mensen blijven soms jaren met klachten lopen die geen arts kan verklaren. Een 13-delige cursus lijkt te helpen, stelt promovenda Lyonne Zonneveld.

De gezondheidszorg kan flink bezuinigen door een nieuwe aanpak van de honderdduizenden patiënten met onbegrepen, lichamelijke klachten die vaak jarenlang in de zorg rondlopen. Dat stelt klinisch psycholoog Lyonne Zonneveld, die deze week promoveert aan het Erasmus MC in Rotterdam.


De patiënten om wie het gaat, kampen met ernstige lichamelijke klachten waarvoor artsen geen of onvoldoende medische verklaring kunnen vinden. Hun zorgkosten zouden jaarlijks 3 miljard euro bedragen. Artsen weten zich vaak geen raad met deze patiënten.


Volgens Zonneveld is het functioneren van de patiënten met een eenvoudige cursus van dertien weken te verbeteren. Ze behandelde een groep van 162 patiënten door hun gedragspatroon rigoureus te doorbreken. Sommigen konden zelfs weer aan het werk. Volgens haar werd in vier jaar tijd netto 1.000 euro per patiënt bespaard. Onderzoeker Jan Houtveen van de Universiteit Utrecht en lid van de wetenschappelijke commissie van het Netwerk Onverklaarde Lichamelijke Klachten (NOLK) noemt het een 'belangrijk onderzoek, dat laat zien dat er, ondanks dat de oorzaak onbekend is, toch een behandeling mogelijk is'.


Hoe kunnen klachten zonder medische oorzaak nou 3 miljard euro per jaar kosten?

'Omdat zo veel mensen ze hebben. Eén op de zes patiënten die naar de huisarts gaan, lijdt eraan. Deze patiënten gebruiken opvallend veel zorg, die echter meestal niets uithaalt.'


Een op de zes? Wat hebben ze dan?

'Ernstige chronische klachten, zoals hoofdpijn, buikpijn, rugklachten. Sommigen zijn misselijk of duizelig, of ze zijn zo vermoeid dat bijna alles te veel is. Allemaal zonder dat er een medische aandoening bekend is.'


Is dat aanstellerij?

'Nee, we hebben manieren om dat te testen. Deze klachten zijn echt.'


Zit het tussen de oren?

'Patiënten horen dit heel vaak. Nee. Het is het meest afschuwelijke wat je tegen ze kunt zeggen. Het probleem is juist dat de oorzaken onbekend zijn. Niemand weet het. Er zijn zelfs patiënten die zeggen dat ze liever kanker hadden gehad dan dit. Uit ons onderzoek blijkt dat de kwaliteit van leven van patiënten met onverklaarde klachten lager is dan van kankerpatiënten. Dat komt ook doordat bijna niemand hen gelooft. Ze moeten zich vaak verdedigen.'


Hoe heeft u hen behandeld?

'Met een groepscursus van dertien keer twee uur. Behandelaars blijven vaak zoeken naar oorzaken, maar als dit niks oplevert, dan is het goed om ermee te stoppen. We leren mensen hun leven niet in te richten naar de pijn, maar zelf plannen te maken. Daarmee gaat de pijn niet weg, maar wordt hij draaglijker en het leven leuker. Soms wordt de pijn dan minder. '


Kunt u een patiënt beschrijven?

'We kregen een vrouw die zo veel pijn had dat ze op een scootmobiel kwam. Ze had bandages om haar polsen en soms een bandage om haar nek. Ze was door die pijn steeds minder gaan bewegen. Ze liep hier al negen jaar mee rond. Dat minder bewegen is eigenlijk een heel normale reactie op pijn. Maar als die pijn langer duurt, moet je mensen leren om dat juist niet te doen. Dat hebben we doorbroken. Nu doet ze zelfs aan nordic walking. Haar scootmobiel staat niet meer in de gang. Zij was bijzonder. Maar een jaar later zagen we bij iedereen significant minder pijn, minder klachten, minder slaapproblemen en minder moeheid.'


Steeds meer ziekenhuizen en ggz-instellingen richten afdelingen op voor deze patiënten. Wat is beter?

'Zo'n cursus is laagdrempeliger en je kunt meer mensen tegelijk helpen dan specialistische ziekenhuizen. Dat is nodig omdat er zo veel patiënten zijn. De cursus werd bij ons gegeven door psychologen, maar we deden dat bij de huisarts, bij de GGD, bij de apotheek. Het is moeilijk om deze patiënten naar de ggz te sturen. Ze zeggen al gauw: "Ik ben toch niet gek?" En dan gaan ze niet meer.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.