'Mensen kijken anders naar windmolens als ze er aan kunnen verdienen'

Veranderingen in het landschap

Veranderingen in het landschap leiden geregeld tot conflicten en spanningen. Bewoners en bezoekers zijn vaak tegen windmolens in hun achtertuin of nieuwbouw in de polder. Toch zijn ze niet standaard tegen verandering. Als je ze maar in een vroeg stadium betrekt bij de plannen en hun ideeën serieus neemt.

Windmolens in de buurt van Hardinxveld-Giessendam. Beeld anp

'Veel betrokken burgers roepen niet alleen 'nee', maar komen met eigen oplossingen', zegt Annemieke Nijhof, raadslid van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli). 'Hoe later je mensen betrekt, hoe kleiner het draagvlak en het begrip.' De Rli publiceerde dinsdag het adviesrapport Verbindend Landschap, voor minister Schultz (Infrastructuur en Milieu) en staatssecretaris Van Dam (Economische Zaken).

Ons landschap gaat flink veranderen, stelt u. Hoe gaan we dat zien?

Nijhof: 'Water zal meer zichtbaar worden, om het te kunnen opvangen. Er zijn meer windmolens op land en in zee nodig. Die springen het meest in het oog en zijn het lastigste. De klassieke manier is: het Rijk beslist dat ze er moeten komen, de provincies leggen die taak bij de gemeenten neer. De dialoog met burgers begint pas als er een uitgewerkt plan ligt. Ja, dan jaag je de tegenstanders natuurlijk op de kast.

'Maar mensen zijn echt niet altijd conservatief als het over veranderingen in het landschap gaat. Je moet ze vanaf het begin betrekken bij de plannen, zonder dat de overheid zelf al de oplossing weet. Je moet de veranderingen liefdevol begeleiden, niet opdringen.'

Annemieke Nijhof Beeld Fred Ernst

Dan zegt iedereen toch: zet die windmolens of kassen maar ergens anders.

'Dat is maar de vraag. We zijn uitvoerig gaan praten met bewoners van 18 tot 80 jaar in het Westland en in Mijdrecht. Als je over 'ruimtelijke ordening' begint, haakt de helft af, maar iedereen kan een verhaal over het landschap van zijn jeugd vertellen en hoe dat is veranderd.

'Dat is een vertrekpunt voor een dialoog. Je beseft dat niet alles voor de eeuwigheid is. Bij Mijdrecht is ooit een spoorlijn aangelegd, en die is nu weer weg. Zo kan het ook met windmolens gaan, als er betere alternatieven komen.

'In het Westland gaat het om uitbreiding van de kassen. Ik ervaar ze als buitenstaander als horizonvervuiling, maar voor de Westlanders is dit hun sillicon valley. Iedereen begon er op zijn twaalfde te werken en kon zich als 16-jarige een scooter verloorloven. Minder zichtlijnen tussen de kassen zien veel Westlanders als extra vierkante meters die worden omgezet in economische groei.'

Zijn we in Nederland wel zuinig genoeg op ons landschap?

'Op veel plekken wel, met dank ook aan bijvoorbeeld Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. Tegelijk is er veel 'verrommeling'. Honderden kleine beslissingen over bouwvergunningen leiden tot een groot geheel van lelijke dozen langs de snelweg. Of denk aan de weerstand tegen bouwen aan de kust.

'De kunst is om noodzakelijke ingrepen in het landschap te combineren met verbeteringen in dat landschap. Denk aan alle grote projecten in de rivieren van de afgelopen jaren. Die hebben meer ruimte gekregen om hoogwater op te vangen, maar landschappelijk is het óók fraaier geworden in de uiterwaarden. Dat voorbeeld moet je volgen. Het moet verder gaan dan een beetje schaamgroen ter compensatie.'

Landschapsgoeroe Adriaan Geuze klaagde in juni in de Volkskrant over het gebrek aan een nationale planning bij windmolens. Dat was een 'grijs gebied van lobby, wildwest en subsidie'.

'Een landschappelijke planning is inderdaad de missing link in het Energieakkoord. Er is meer regie nodig. Die ene losse windmolen bij Mijdrecht is een vlag op een modderschuit: dat levert veel ellende, en weinig energie op. In Drenthe krijg je weerstand als elke gemeente vijf of tien windmolens moet plaatsen. We hebben met bewoners en ontwerpteams gesproken. Dan ontstaat bijvoorbeeld het idee om een spannende lijn van windmolens langs de A28 te maken. Mensen zullen ook anders naar windmolens kijken als ze er zelf aan kunnen verdienen. Bijvoorbeeld doordat ze mee kunnen investeren.'

Adriaan Geuze over horizonvervuiling (+)

Nog meer bedrijfsterreinen, kassen en windmolens in Nederland: dat is funest, ook voor de economie, waarschuwt landschapsgoeroe Adriaan Geuze. ‘Nederland is te klein en te vol voor windmolens.’

Wil de overheid wel echt naar de ideeën van de omwonenden en bezoekers van een landschap luisteren?

'Dat is de crux: zijn de professionals er al aan toe om de kennis, kunde en creativiteit uit de samenleving te gebruiken? Ons rapport is een optimistisch verhaal. We zijn blij geworden van de gesprekken in het Westland en in Mijdrecht. Met het landschap hebben we goud in handen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.