Opinie

'Megascholen hebben hun beste tijd gehad'

Leerlingen en docenten zijn de dupe geworden van de grootheidswaan in het onderwijs. De politiek liet alles gebeuren. Dat stelt docent Hans ter Heijden.

Het ROC Zadkine bij het Hofplein in Rotterdam. Onderwijsinstelling ROC Zadkine moet vanwege financiële problemen fors bezuinigen. Beeld anp

De berichten over de problemen bij - onder andere - onderwijsmoloch Amarantis (miljoenenverlies, minstens 200 banen weg) verbazen me niets. Ik werkte 25 jaar voor deze instelling. Dat wil zeggen dat ik in 1983 als leraar begon op de kleinschalige Christelijke meao in Utrecht (300 leerlingen). Daarna kreeg de school door fusies steeds andere namen: Abstede College (christelijke scholengemeenschap voor meao, mmo en havo/mbo), Abstede Scutos Groep (meao en mts), ROC ASA (meao, mts, mdgo en streekschool). Toen ik in 2008 vertrok, luidde de overkoepelende naam van de leerfabriek: Amarantis Onderwijsgroep (30 duizend leerlingen in het voortgezet onderwijs en het mbo op meer dan 60 scholen in drie provincies).

Jarenlang heb ik er met plezier gewerkt. Leuke, gemotiveerde leerlingen, prima collega's en een goede schoolleiding. Maar toen kwam de schaalvergroting. Politiek Den Haag had bedacht dat er regionale opleidingencentra (roc's) moesten komen. Meao's, mts'en, mdgo's en streekscholen (het leerlingenwezen) in allerlei regio's fuseerden. Het college van bestuur van ROC ASA in Utrecht kreeg echter de smaak te pakken: ook onderwijsinstellingen in Amsterdam en Amersfoort werden geannexeerd en in Amsterdam niet alleen het mbo; ook het voortgezet onderwijs moest eraan geloven. Onder het mom dat dan de christelijke identiteit van de scholen kon worden gewaarborgd en er 'doorlopende leerwegen' konden worden gecreëerd.

Er volgen nog meer fusies waardoor je het idee kreeg dat het uiteindelijke doel een 'loc' (landelijk opleidingencentrum) was. 'Groot, groter, grootst' was het motto. Herman van Veens 'Opzij, opzij, opzij, wij hebben vreselijke haast' werd het officieuze schoollied.

A-locatie
Met de schaalvergroting groeide er een waterhoofd aan management op de organisatie. De lumpsumfinanciering bood het bevoegd gezag bovendien de mogelijkheid om zelf financiële keuzes te maken. Het college van bestuur vestigde zich - zo ver mogelijk van de leerlingen - in een voor heel veel geld, het moet gezegd, prachtig gerestaureerd klooster in Amersfoort; later week het uit naar een A-locatie (het Atrium) in Amsterdam. Een auto met chauffeur reed de leden van het college van bestuur naar de diverse locaties, waar voor het primaire proces steeds minder geld was. Want ook voor de huisvesting van de tientallen colleges en prestigieuze leerbedrijven werd veel geld uitgetrokken. In prachtige gebouwen kregen de arme leerlingen echter steeds minder les. Ook het competentiegerichte leren (het 'nieuwe leren'), dat veel te abrupt en ondoordacht in het mbo moest worden 'geïmplementeerd', trok een wissel op de kwaliteit van het onderwijs.

'Wij willen les!', riepen de leerlingen. Veel vakkundige docenten verdwenen echter en inhoudelijk werden vakken uitgekleed. Het landelijk eindexamen op het mbo was al afgeschaft. Bevlogen onderwijsmensen probeerden te redden wat er te redden viel en natuurlijk waren er ondanks alles ook 'good practices', om maar in het jargon te volharden.

Intussen werden bedrijfseconomen en marketeers, vaak niet gehinderd door enige kennis van het onderwijs, ingevlogen om 'targets' te halen, het onderwijs werd een 'product', leerlingen werden 'klanten'.

Na 25 jaar hield ik het voor gezien. Ik kreeg op mijn 58ste nog de kans om op een relatief kleinschalige streekschool voor voortgezet onderwijs in Ter Apel te gaan werken. Een school waar ik nog gewoon les mag geven. Ik doe het met buitengewoon veel plezier. Ik ben weer 'thuis'.

Profetische woorden
Bij mijn afscheid van Amarantis in 2008 'zingzegde' ik samen met een collega een door mij geschreven blues. De laatste strofe luidde aldus:
Toch is er nog hoop in deze barre tijden: net als banken vallen ooit de onderwijsfabrieken om en zullen kleine scholen uit hun as herrijzen.

Juicht dan allen! Juicht! Juicht alom!
O yeah! O yeah! Halleluja! O yeah!

Het blijken nu haast profetische woorden te zijn. Amarantis staat overigens niet op zichzelf; ook ROC Zadkine zit in de problemen en er zullen er ongetwijfeld meer volgen. Of ik nu sta te juichen? Natuurlijk wel als de menselijke maat in het onderwijs terugkeert. Toch wringt er iets. Want nu worden onschuldige medewerkers én leerlingen van deze onderwijsmolochs de dupe van die grootheidswaan. En de politiek? Die zat er bij en keek er naar.

Hans ter Heijden is docent Nederlands en ckv in Ter Apel.

 In prachtige gebouwen kregen de leerlingen steeds minder les  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.