'Media moeten boycot van hooligans overwegen'

Het seizoen is nog niet begonnen of er zijn al problemen met voetbalfans. Is er een oplossing? Hoofdcommissaris Bakker wil actie van de clubs, socioloog Hofstede denkt aan een mediaboycot....

Dat de media zekere gebeurtenissen verslaan en de verantwoordelijkheid voor de mogelijke gevolgen daarvan ver van zich kunnen werpen, onder het motto 'wij signaleren slechts': das war einmal. Zegt de Groningse mediasocioloog Peter Hofstede. Het zijn turbulente tijden, waarin radio, tv en kranten betere zelfcontrole moeten overwegen en zich volgens hem dienen te bezinnen op de vraag of uitwassen als racistische spreekkoren op voetbaltribunes niet worden veroorzaakt door media-aandacht.

Daarmee krijgt Feyenoord-voorzitter Jorien van den Herik steun uit onverdachte hoek. Van den Herik zei begin augustus dat de spreekkoren van Feyenoordsupporters tijdens de Open Dag van de club ('Hamas, Hamas, joden aan het gas') door de media doodgezwegen hadden moeten worden. Volgens hem werden uit een 'mooi en waardig familiefeest vijf seconden schande uitvergroot': precies wat de Feyenoord-aanhangers wilden.

Hofstede: 'Media bouwen mee aan een keten van gebeurtenissen. Natuurlijk, ze hebben meestal goede bedoelingen. Ze willen laten zien wat er gebeurt. Maar de geschiedenis leert ons dat goede bedoelingen hele nare gevolgen kunnen hebben.'

De spreekkoren in het Feyenoordstadion vormen daarvan een goed voorbeeld. Hofstede: 'Die werden uitgelokt door de aanwezigheid van de media.' Er was geen tegenstander in het stadion tegen wie de leuzen gericht konden zijn, zonder camera's en microfoons die de boodschap konden verspreiden zouden die dus vermoedelijk zijn uitgebleven. Hofstede: 'Dat stelletje vlerken weet dat hun spreekkoren worden uitgezonden en dat dat tot woedende reacties zal leiden. Daar gaat het ze om. Het gevolg van uitzending is, dat ze het de volgende keer nóg erger zullen doen.'

In kringen van voetbalhooligans circuleren, als trofeeën van succesvolle veldslagen, video's met beelden van rellen en opstootjes. Hofstede: 'Dat is de oogst die ze binnenhalen, hun feestmateriaal.' Exposure in de media is ook voor de hooligan het definitieve bewijs van zijn bestaan: 'Zonder media weten we niet meer wie we zijn.'

Gebeurtenis en verslaggeving leiden, zegt Hofstede, tot een soort 'perpetuum mobile': het verslag is een stimulans tot nieuwe soortgelijke voorvallen die opnieuw verslagen worden, etcera. Dat gebeurde na 11 september vorig jaar gedurende de anthrax-hype met de zogenoemde 'poederpost'. De enorme aandacht voor dat fenomeen vormde voor menigeen aanleiding ook maar eens een envelopje met bakmeel op de post te doen. Vrij recent is het fenomeen van de 'kogelbrief': toenmalig Sparta-trainer Rijkaard ontving aan het eind van het voetbalseizoen een brief met kogels erin en onlangs kreeg ook Feyenoord-trainer Van Marwijk er een.

Konden dergelijke voorvallen tot voor kort nog worden afgedaan als de moderne en wat wrange variant op de '1 april-grap' - simpel idee, maximale aandacht -, de moord op Pim Fortuyn heeft ook dat veranderd. 'De dingen zijn ernstiger geworden. Het besef dat we een hachelijke samenleving vormen is versterkt.'

Dat dwingt de media tot zelf reflectie, vindt Hofstede. Tot onderzoek van eigen codes en ethiek. 'Natuurlijk is de beïnvloeding van allerlei maatschappelijke processen eigen aan de journalistiek en een van de gronden voor haar bestaan. Was die invloed er niet, dan zou ook de Volkskrant een sufferdje zijn.' De problemen liggen in het schemergebied waarin bepaald nieuws zich voordoet omdát de media aanwezig zijn, in het doolhof van oorzaak en gevolg. 'Aan de randen rafelt het.'

In de concurrentiestrijd tussen media 'verwateren bepaalde codes', meent Hofstede. 'Bij het Journaal denken ze: als wij het niet uitzenden, doen ze het bij de commerciëlen wel.' Hij pleit voor een 'koele analyse van de rol van de media in turbulente tijden' en voor een vorm van zelfcontrole, - 'dat is wat anders dan zelfcensuur'. 'De media zouden bijvoorbeeld kunnen zeggen: we willen niet afglijden naar aandacht voor allerlei smerige taal van hooligans. Die laten we dus voortaan barsten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.