Opinie

'Maak Spanje het Florida van Europa'

Europa moet probleemlanden als Spanje en Griekenland met een soort Marshall-plan helpen om er weer bovenop te komen, schrijft Steven Adolf.

In Madrid zoekt een vrouw naar etensresten op de markt. Beeld AFP

Spanje is weer even gered, een maximaal bedrag van 100 miljard euro is beschikbaar voor zijn failliete banken. Premier Rajoy bracht het als een triomf voor zijn land, voor de euro, voor Europa. De bondgenoten konden gerust zijn: Spanje komt zijn verplichtingen na en bezuinigt en saneert zodat in 2014 het ijzeren drie procent begrotingstekort wordt gehaald. Orde op zaken.

Maar de markten denken er anders over. De rente op de Spaanse staatsobligaties bereikte deze week nieuwe hoogtepunten. Grote onduidelijkheid over de details van de reddingsplannen dreven de onrust op. Opnieuw lijkt Europa er niet in geslaagd om een financiële dijk op te werpen tegen de financiële kruisbesmetting. Dat belooft weinig goeds als het straks fout loopt met de Grieken.

De markten hebben weinig vertrouwen in de wil van Europese politici om uit de problemen te komen. Wie wil weten waarom heeft aan de demissionaire premier Rutte een goede. Omdat het anti-Europa sentiment electoraal gewicht heeft, speelt Rutte thuis voor de bühne in op de onderbuikgevoelens over luie en spilzieke zuiderlingen. 'Ik ben geen eurofiel', aldus de demissionaire premier. Wat dat mag betekenen is onduidelijk, maar het suggereert dat Nederland maar beter uit die gekke Europese Unie kan stappen.

Eenmaal over de grens en in de Europese realiteit, tapt Rutte uit een ander vaatje, zo bleek vorige week in Madrid. De pro-Europese Rajoy en hij hadden au fond dezelfde ideeën, aldus Rutte. Het financiële toezicht moet snel Europees worden. Er valt op langere termijn wel iets te zeggen voor eurobonds. Het is van belang voor een klein land als Nederland om ingebed te zijn in een sterk Europa. 'Ik heb het vertrouwen dat Spanje en Europa als geheel sterker uit de crisis komen.'

Twee dagen later zagen de Spanjaarden tot hun woede hoe Nederland samen met Finland in de videoconferentie over de bankenhulp de onbetwiste haviken waren in de onderhandeling over de Europese bankenhulp.

Het betoog van de Duitse bondskanselier Angela Merkel steekt hierbij een stuk moediger af. Ook Merkel heeft te maken met opborrelende anti-Europa sentimenten, maar zij neemt daar openlijk stelling tegen. Duitsland heeft belang bij verdere Europese integratie en een politieke unie. Die verzekering is er de reden voor dat de financiële markten tot dusver de hoop koesteren dat het uiteindelijk op zijn pootjes terecht zal komen. Het financiële Armageddon is nog even uitgesteld.

De plannen voor verdere integratie van Europa zijn van doorslaggevend belang om een eind te maken aan deze aanhoudende chaos, denkt ook Nobel prijswinnaar Joseph Stiglitz. Een bankenunie, euro-obligaties en een gemeenschappelijke schatkist maken volgens hem deel uit van de oplossing en die plannen moeten in een hogere versnelling worden gezet.

Stiglitz wijst ook op de cruciale misvatting van de Europese bezuinigingen. Die zijn gebaseerd op een volkomen verkeerde analyse. Het is het 'huishoudboekje' waarmee we de afgelopen jaren, helaas ook door Merkel, om de oren worden geslagen. Saneer de overheidsfinanciën, pas dan kan Europa, gezond en wel, verder integreren. De overheid is net als een huishouden: wat je niet hebt, kun je niet uitgeven.

Het klopt niet, zegt Stiglitz. Om te beginnen zijn de overheidstekorten nooit de oorzaak van deze crisis geweest. De crisis heeft de begrotingstekorten laten stijgen, maar de gecombineerde tekorten en schulden in Europa zijn in vergelijking met de VS en Japan niet slecht te noemen. De overheid mag geen spaarzaam huisje zijn, maar investeert in de toekomstige welvaart en groei in de vorm van onderwijs, infrastructuur en dienstverlening. Daarvoor wordt het spaargeld van de huidige generatie geleend en met rente terugbetaald uit de groei waar een toekomstige generatie van profiteert.

Iedereen kan intussen zien waar het constante gehamer op het huishoudboekje toe leidt. In Spanje is de werkloosheid een kwart van de beroepsbevolking en stijgt nog steeds. Dit jaar verwacht de regering en krimp van 1,7 procent. Portugal en Ierland, landen die eveneens worden aangepakt zien hun economieën voortvarend instorten. Als Griekenland in de euro blijft, kan het land zulke saneringen tegemoet zien, dat je als jonge Griek het beste maar je koffers kunt pakken. Ook de markten zien het huishoudboekje als destabiliserend. Draconische bezuinigingen verdiepen de crisis en verkleinen de mogelijkheid om de opgebouwde schulden, of zelfs maar de rente, ooit nog af te betalen.

Er moet weer een economisch perspectief geboden worden. Sanering van de overheidsuitgaven zal moeten worden versoepeld. Tegelijk moet op Europees niveau gewerkt worden aan plannen om de economieën van de getroffen landen weer op de been te helpen. In Griekenland bijvoorbeeld in de vorm van investeringen in de infrastructuur en het op gang brengen van de kredietverlening aan het bedrijfsleven. In Duitsland hebben ondernemers ideeën voor een dergelijk Marshallplan gelanceerd. In Spanje moet snel een begin worden gemaakt om de onverkochte voorraad van miljoenen huizen te verkopen aan buitenlanders, de schuldenlast te verlichten en het land verder te laten ontwikkelen tot het Florida van Europa.

De oplossing om uit deze financiële en economische dip te komen hangt af van de politieke wilskracht om Europa verder vooruit te helpen. Laten we hopen dat hier geen werkelijke ramp voor nodig is.

Steven Adolf is correspondent voor de Volkskrant in Spanje.

 
Het klopt niet, zegt Stiglitz. Om te beginnen zijn de overheidstekorten nooit de oorzaak van deze crisis geweest.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.