Column

'Laten we bij wijze van proef eens wat bonobo's stemrecht geven voor 12 september'

Ook dieren kunnen bewustzijn hebben, volgens prominente neurowetenschappers. Alle reden om ze net als tweebenige zoogdieren op 12 september te laten stemmen, vindt Arjan Dasselaar.

Bonobo's. Beeld AFP

Mensen houden begrafenissen, maar Californische struikgaaien ook. Of althans iets dat daarop lijkt. Op het moment dat een van hun soortgenoten is gesneuveld, roepen de struikgaaien elkaar en verzamelen zich rondom de overledene.

Nu betekent dierlijk gedrag dat op menselijk gedrag lijkt niet per se dat die dieren er ook hetzelfde mee bedoelen. Het beroemde paard 'Kluger Hans' kon bijvoorbeeld heel goed doen of het kon tellen, maar was uiteindelijk gewoon slim afgericht.

En met allerlei subtiel onderzoek is twijfel gezaaid over de vraag of ondeugende honden echt schaamte voelen, of gewoon doen alsof omdat ze daarmee de eventuele woede van hun vertederd smeltende baas wegnemen.

(Terzijde: wilt u een boek lezen waarin de hond wordt afgeserveerd als het meest manipulatieve monster op de planeet, lees dan 'The Truth about Dogs' van Stephen Budiansky. Maar ik heb dan ook een kat.)

Dus voelen deze vreemde vogels rouw, of verzamelen ze zich rondom hun gevallen kameraad om een andere reden? De onderzoekers zelf houden het erop dat de struikgaaien voordeel hebben bij dit gedrag, omdat ze zo informatie uitwisselen over mogelijke gevaren.

Maar dat is natuurlijk niet voldoende om dergelijk vogelgedrag weg te zetten als 'instinct', dat gemakzuchtige stickertje dat op elk dierengedrag wordt geplakt dat dreigt te verbazen.

Als een buitenaardse wetenschapper van de planeet Gliese 581c menselijke begrafenisrituelen zou bestuderen, zou hij met evenveel kracht kunnen beweren dat deze bijeenkomsten niet meer zijn dan een mechanisme om sociale banden aan te halen - en daardoor eveneens overlevingskansen te vergroten. Maar daarmee doet hij ons dan wel tekort.

Daarbij: kraaiachtigen, waartoe de struikgaai behoort, zijn berucht slim. Ze kraken nootjes met behulp van auto's, gebruiken meerdere soorten gereedschap en spelen tikkertje met uw kinderen.

Stephen Hawking
Dus wat is het essentiële verschil tussen mens en dier? Dat is er niet, volgens diverse neurowetenschappers die voor de zekerheid ook maar natuurkundecoryfee Stephen Hawking hadden uitgenodigd teneinde de media te halen. (Mission accomplished.)

In een lange verklaring melden ze dat ze op grond van onderzoek het waarschijnlijk vinden dat mensen niet de enigen zijn met bewustzijn.

Nu is 'waarschijnlijk' niet hetzelfde als 'zeker' (een woord dat wetenschappers sowieso weinig gebruiken) en spreken deze wetenschappers vast niet namens elke bioloog ter wereld, dus dit is nog niet direct reden om Marianne Thieme als verlicht despoot te installeren.

Maar toch. Zou het zo gek zijn om te concluderen dat mensen minder uniek zijn dan we denken? De geschiedenis van de wetenschap is een voortdurende deconfiture van menselijke uitzonderlijkheid.

Eerst waren we niet meer het centrum van het zonnestelsel, toen niet langer het middelpunt van het heelal. Dus als blijkt dat we letterlijk noch figuurlijk Gods geschenk aan de schepping zijn, komen we daar uiteindelijk ook wel weer overheen.

Bonobo's
Laten we om dat verwerkingsproces te bespoedigen bij wijze van proef eens wat bonobo's stemrecht geven voor de verkiezingen van 12 september. Zelf gereedschap maken kunnen deze mensapen al, dus actief kiesrecht uitoefenen is daarbij vergeleken een makkie.

Immers: wekenlang slap schooltoneel aanschouwen; beleefd de attentie van folderaars op marktpleinen afwimpelen; en tot slot op 12 september één vakje op een groot vel papier rood inkleuren: een aap kan het doen - en wellicht zelfs begrijpen.

Goed, de taalkundige vermogens van de bonobo worden volgens sommige berichten vooral actief als je ze wat lekkers voorhoudt. Gelukkig staan wij mensen daar ver boven.

Oh wacht.

Dit is de eerste column van Arjan Dasselaar voor Volkskrant.nl

 
Dit is nog niet direct reden om Marianne Thieme als verlicht despoot te installeren.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.