'Laat mij maar de PvdA- magneet zijn'

Met zijn grootste opponent Ronald Plasterk heeft Diederik Samsom inmiddels weer een 'normale werkverhouding' en het eerste grote Kamerdebat is achter de rug. 'Rutte is een fatsoenlijk debatterend mens met zeer onfatsoenlijke ideeën.'

Het is 16 maart, vrijdagmiddag kwart voor vier. De vijf PvdA-kandidaten moeten nog even wachten voor ze horen wie de interne strijd om het partijleiderschap heeft gewonnen.


Diederik Samsom (40): 'In mijn beleving stond de wereld vijf minuten stil. Ik wist zeker dat ik het goed had gedaan. Niet foutloos, maar goed. Ik had resonantie in de partij gevoeld. Maar je weet niet of zich dat in een stem heeft vertaald. Ik wist: dit is een stemming onder leden. En ik ken die leden beter dan Maurice de Hond, die waarnam dat Ronald Plasterk ook goed scoorde.


'Marnix Norder, hoofd van het stembureau, begon met een heel verhaal. Pas toen hij zei: 'Het is in een ronde gelukt', wist ik dat het goed zat. Hij vertelde de uitslag en ik moest even tegen een muur staan. Dat was eigenlijk een mooi tafereel. We hebben elkaar gefeliciteerd.


'Ronald en ik hebben die vrijdagavond lang gebeld en zaterdag nog een keer. We zijn vrij snel weer overgegaan tot een normale werkverhouding. Hij is een van de belangrijkste woordvoerders in de fractie. Hij heeft ook heel goed inhoudelijk advies gegeven over mijn congresspeech. Daarin is hij een kei.'


Samsom was dinsdag in de PvdA-fractievergadering nog maar een half uur geïnstalleerd als voorzitter, of hij kreeg het mooiste nieuws dat een oppositiepartij zich kan wensen. Gedonder bij de PVV, de gedoogpartner die het minderheidskabinet van VVD en CDA mogelijk maakt. 'Dat was wel heel snel', zegt Samsom. 'Nadat het nieuws kwam, heb ik dertig seconden nagedacht en toen een debat aangevraagd.'


Zo kon hij dinsdagavond al in het strijdperk treden tegen minister-president Mark Rutte, de man in wie hij zijn voornaamste tegenspeler ziet. 'Dat er een debat kwam, voelde als een cadeautje. Maar ik had liever mijn eerste debat met Rutte over een heel inhoudelijk thema gehad. Ik heb wel goed kunnen benadrukken dat het kabinet de meerderheid kwijt is waarop het in de Tweede Kamer stoelde.'


Het andere punt dat Samsom meteen deze week heeft gemaakt, is dat de aanvoerder van de grootste oppositiepartij (de PvdA met 30 zetels) wat hem betreft ook de oppositieleider is. Dus niet Emile Roemer van de SP met zijn 15 zetels. 'Het is aan anderen om te bepalen of ik dat ook ga waarmaken.'


DE PARTIJPOLITICUS

Op het PvdA-congres viel in uw entourage te beluisteren dat u hier altijd naartoe hebt gewerkt.

'Ja, dat is waar. Ik heb jaren geleden besloten dat ik ooit klaar zou willen zijn voor deze sprong. Je weet niet of je er ooit écht klaar voor bent en wanneer die sprong gemaakt moet worden, want daar ga je zelf niet over. Ik heb besloten mij te verbreden en meer ervaring op te doen. Als het moment voor de sprong nooit was gekomen, was het zeker geen weggegooide investering geweest. Ik ben er een beter Kamerlid van geworden.'


Hoeveel kilo bent u afgevallen?

'Vier jaar geleden woog ik 94 kilo en nu nog 79. Dat is een goed gewicht voor iemand van 1,74 meter lang met een redelijk postuur.'


Snapt u waarom u in 2008 een eerdere strijd om het fractievoorzitterschap verloor van Mariëtte Hamer?

'Ja. De analyse kan kort zijn: risico. De fractie wist wat ze had en niet wat ze zou krijgen.'


Nu bent u alsnog fractieleider, via de partijleden. Begint in de fractie nu niet de stoelpootzagerij?

'Nee, nee! Dit is een club gedreven professionals. Dat zijn per definitie geen gemakkelijke mensen, maar juist het ledenmandaat zie ik als een versterking.'


Hoe krijgt u de sceptici uit 2008 mee?

'Door mijn overtuigingskracht, ideeën en energie, alle dingen die deze fractie inmiddels heeft kunnen waarnemen.'


Hoe kan iemand met uw drive twee jaar lang geduld hebben gehad met Job Cohen?

'Iedereen had de hoop dat het alsnog ging vliegen. Er zit iets in die man waardoor iedereen hem wil laten slagen, iets waardoor je denkt: laat het alsjeblieft lukken.'


Staat u dichter bij Wouter Bos of Job Cohen?

'Inhoudelijk dichter bij Job. Qua karakter, daar is weinig geheimzinnigs aan, dichter bij Wouter.'


U bent een snelle denker. Hoe groot is het risico dat u straks omkijkt en die fractie nergens meer ontwaart?

'Niet zo groot. Ik heb door schade en schande geleerd daar op te letten. Ik heb wel eerder teams geleid van zo'n dertig man. In de Greenpeace-tijd. Daar heb ik in Frankrijk meegemaakt dat ik achterom keek en ze weg waren. Ze konden niet meer. Fransen moeten uitgebreid eten, terwijl ik zei: we kunnen toch doorgaan, er is brood en kaas. Fransen kunnen daar niet tegen. Dus organiseerde ik tijd om te eten, anders ben je minder slagvaardig.'


Gaat u een koerswijziging aankondigen?

'Nee. Wel een offensievere uitvoering van de koers. Zelfverzekerder, duidelijker keuzes. Een voorbeeld van een goede keuze is de AOW-leeftijd. Lang over gesproken intern, we wisten hoe het lag, maar we hebben gezegd: het is onontkoombaar. Als je het dan doet, moet je het ook goed doen. Dan moet je die zalen ingaan en daar letterlijk de tomaten wegkoppen en zo'n besluit verdedigen. Drie, vier weken lang, avond aan avond hebben we dat gedaan. Toen was het erdoor.'


Samen met Hans Spekman toch?

'Ja. En daar ben ik trots op. Dat is het type politiek dat mij aanspreekt. Op andere dossiers leken onze keuzes wel eens drempelvrees te hebben. Net voor je dacht: nou, we maken 'm, kwam er iets of iemand waardoor we nee zeiden. Dat is te vaak gebeurd.'


Hoe bereikt u al die kiezers die zijn weggelopen naar de SP en PVV?

'Door de school, de straat, het ziekenhuis, het gemeenteloket weer op orde te krijgen. Daar gaat het mis. De uitholling van publieke voorzieningen is de grootste steen des aanstoots, want die zijn voor veel mensen juist de verbindende kracht in de samenleving. Daar is te veel geërodeerd.'


Uw aanvaardingsspeech zat dicht tegen de SP aan.

'Nee, dan hebt u niet goed geluisterd. Ik zei echt iets heel anders. Ik zei letterlijk tegen de SP: als jullie de financiële crisis willen aanpakken, dan moet je naar Europa. Dat is de enige plek waar je de financiële markt kunt beteugelen. Dat zegt de SP niet.'


DE ACTIVIST

Wanneer wist u dat u uit dat Greenpeacebootje moest stappen?


'Ik zat op de publieke tribune na een actie die zo succesvol was dat er een debat van kwam. Maar er gebeurde echt niks in die Tweede Kamer. Greenpeace zet de schaakstukken op het bord. Maar het is de democratie die met de stukken moet schuiven. Toen dacht ik: ik moet politieke macht organiseren en compromissen sluiten om de wereld een stukje beter te maken.'


Zijn er acties geweest van Greenpeace waarvan u spijt hebt?

'Nee. Er waren wel acties heel erg moeilijk, of slecht uitgevoerd.'


Was er wel eens een actie te heftig?

'Nee, Greenpeace is ongelooflijk streng voor zichzelf. Wij wisten precies waar burgerlijke ongehoorzaamheid aan moet voldoen, wil het een aanvulling zijn op de democratie.'


Geen Onkruit-achtige acties, waar GroenLinks Kamerlid Duyvendak later last van kreeg?

'Nee. Een geheime Greenpeace-actie is een contradictio in terminus. De belangrijkste voorwaarden zijn: met open vizier, altijd geweldloos. Wij discussieerden ons suf over het kapot knippen van een hek of eroverheen gaan. Je moet wel bereid zijn gearresteerd te worden en je straf te ondergaan.'


Hebt u een strafblad?

'Nee, wel een vrij lange lijst van aanhoudingen en uitreikingen. Je wordt na een actie niet veroordeeld, je krijgt meteen een boete. Dan koop je het af, eigenlijk net als wanneer je door rood rijdt. Ik denk dat me dat in Nederland maximaal tien keer is overkomen.'


Is uw actieverleden een handvat voor politieke tegenstanders? Wilders had het dinsdag over 'Samsom en zijn hut geklutste milieufreaks'.

'Ik heb wel eens betere teksten van hem gehoord. Ik zit al tien jaar in de Kamer. Tot nu toe is er niks boven gekomen. Er is ook niks.'


DE MINISTER-PRESIDENT

U plaatst zichzelf tegenover Rutte, dat betekent dat u uzelf in het Torentje ziet komen. Wat gaat u als eerste veranderen als u daar zit?

'Allereerst maak ik de onfatsoenlijke bezuinigingen ongedaan op passend onderwijs en de sociale werkvoorzieningen. Die doen afbreuk aan mijn wereldbeeld en wat ik met Nederland wil.'


Heeft Rutte u al gebeld?

'Ja. Hij belde meteen vrijdagavond. Zo'n correcte opstelling kun je van een VVD'er wel verwachten. Dat heb ik ook in de zalen steeds gezegd: de man met wie ik de confrontatie zoek, is een zeer fatsoenlijk debatterend mens met zeer onfatsoenlijke ideeën.'


Als u er een tweestrijd met Rutte van maakt, dan kunt u ook verliezen. Bent u daar op voorbereid?

'Dat kan. Ook in de campagne die ik net achter de rug heb, was ik voorbereid op verlies. We krijgen trouwens eerst nog een interne lijsttrekkersverkiezing. Maar meer dan wat ook ter wereld wil ik winnen. De PvdA is aan alle kanten kiezers kwijt geraakt. Waar we nu staan is goed, maar we hebben nog geen magneet, geen aantrekkende kracht.'


Wilt u de magneet van de PvdA zijn?

'Ja. Een partijleider heeft daar extra kracht in. Laat mij maar die magneet zijn.'


Hoe denkt u over coalitievorming?

'Ik ben nu eerst bezig met de PvdA. Die wil ik sterk maken. Als ik daarna dan om me heen kijk, zie ik, op ongeveer even grote afstand, op andere hoeken van het speelveld, SP en GroenLinks.'


U kijkt ook heel goed naar het CDA.

'Die partij staat ietsje verder weg, in een andere richting.'


U hebt onder Balkenende IV intensief met het CDA samengewerkt.

'Deels omdat het zo hoort, maar ik had er ook geen moeite mee. Het is wel zo: CDA en PvdA vechten elkaar steeds de tent uit in de Trêveszaal. Onder Balkenende IV was dat niet de eerste keer. Maar onze lotsverbondenheid is veel groter dan we willen toegeven.'


Hoe voorkomt u dat het na Lubbers/Kok (1989-1994) en Balkenende/Bos (2007-2010) weer zo gaat onder Samsom?

(Lacht) 'Samsom I! Samsom is dan premier, hè. Die kabinetten werden geleid door CDA'ers.'


DE MENS

U citeerde op het congres een sms'je van uw vrouw Tineke: 'Wat er ook gebeurt, we doen het samen.' En u haalde uw kinderen op het podium. Waarom?

'Zij zijn deel van wie ik ben. In deze tijd stemmen mensen niet alleen op een politicus vanwege zijn ideeën. De kiezer wil ook weten wie die man is.'


U bent in lange tijd de eerste de PvdA-leider die dat doet.

'Ik ben een open boek over wat ik vind, ik wil ook een open boek zijn over wie ik ben. Dat kan niet zonder mijn kinderen. Tien en vijf zijn ze. Ze hebben mijn leven veranderd, dat is een cliché, maar wel waar. De oudste, mijn dochter, heeft een handicap. Ze heeft extra zorg nodig. Ze bepaalt daarmee misschien wel des te indringender wie ik ben en hoe ik politiek bedrijf.'


Heeft uw vrouw een eigen leven naast de politicus Samsom?

'Ja, ze heeft een eigen baan. Mijn werk legt natuurlijk een groot beslag op het gezinsleven. Ik wilde laten weten dat wij daarover hebben nagedacht en dat dat niet makkelijk is. Ik woon in Leiden, een stad met veel studenten die graag oppassen. Om half zeven zijn we thuis en eten we met z'n allen.'


Hoe verzet u uw zinnen?


'Ik heb een paar goede vrienden met wie ik soms ga tennissen. Maar ik vind de thuissituatie het beste om tot bedaren te komen. Een verhaal voorlezen aan mijn zoon.'


Hoe legt u uw kinderen uit wat u nu bent gaan doen?

'Ehm, mijn zoon heeft het bijna begrepen: als papa de baas wordt van de PvdA, dan is hij de baas van zichzelf. Hoger kan je bijna niet reiken. Ik herinner me een prachtige verbouwingsscène. Mijn zoon keek ademloos toe hoe twee grote kerels in een half uur tijd de hele keuken uit ons huis sloopten. Niets was er nog. Op de fiets vroeg hij daarna: zeg papa, wat doe jij eigenlijk voor werk? Confronterend.'


CV SAMSOM

10 juli 1971 Geboren in Groningen


1989-1997 Studie Kernfysica TU Delft


1995-2001 Werkzaam bij Greenpeace


2001 Lid PvdA


2002-2003 Directeur energiebedrijf Echte Energie


2003-heden Lid Tweede Kamer voor de PvdA


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.