'Kunstenaar betekent: irritant. Geen cent te makken.'

Land van afkomst: Joseph Klibansky

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Dat onderzoekt de Volkskrant in een reeks interviews. Kunstenaar Joseph Klibansky (32): 'De Nederlandse taal schiet tekort.'

'Mijn droom is dat mensen zeggen: ik ben opgegroeid met het werk van Klibansky.' Beeld Robin De Puy

In Nederland heet niemand Klibansky, alleen de kunstenaar en zijn familie. Hoewel, kunstenaar? 'Ik heb een beetje moeite met dat woord', zegt Joseph Klibansky. 'Je zit aan tafel met een groep mensen en ze vragen: wat doe jij? Kunstenaar. Dan zie je iedereen meteen om zich heen kijken of ze weg kunnen.

'Kunstenaar betekent: irritant. Geen cent te makken. Pas nadat ze hebben gehoord hoe succesvol ik ben, willen ze mijn beste vriend zijn. Ik prefereer het woord artist.'

De Nederlandse variant, artiest, voldoet die wel?

'Nee. Eigenlijk ook niet.'

Hebben al jouw kunstwerken een Engelse titel?

'Sowieso. Engelse woorden klinken beter in mijn hoofd, daarin kan ik mijn emotie overbrengen. De Nederlandse taal schiet soms tekort. Stel dat ik wil zeggen: het is geweldig. Als ik zeg: het is amazing - daar zit zoveel meer diepte in, meer leven.

'Bij de kunst en expressie die bij mij eruit moet, gebruik ik liever Engels. Ik begeef me in een internationale wereld. Mijn vader praat Engels tegen me. Ik spreek het zelf ook veel, afgewisseld met Nederlandse woorden.'

In gesprek

Schrijver Robert Vuijsje (Alleen maar nette mensen, Beste vriend) interviewt voor de Volkskrant Nederlanders over de rol die afkomst speelt in hun leven. Mede gebaseerd op deze serie verscheen vorig jaar zijn boek Kaaskoppen. Hij spreekt onder anderen nog met rapper F1rstman (Pakistaans) en harpist Lavinia Meijer (Zuid-Koreaans).

Waar komt je vader vandaan?

'Zijn familie komt oorspronkelijk uit Litouwen, Klibansky is een joodse naam. Hij is geboren in Zuid-Afrika, net zoals ik. Het verhaal over hoe ze daar terecht kwamen, hoor ik in stukjes en beetjes van hem. De laatste jaren zijn door mijn werk zo hectisch geweest dat we geen tijd hadden om rustig te zitten praten over zijn familiegeschiedenis.

'Mijn vader was reclamefotograaf, mijn moeder visagist. Op haar 20ste trok ze in haar eentje van Nederland naar Zuid-Afrika, om er te werken. Zo ontmoetten ze elkaar. Apartheid speelde nog een grote rol. Als ze bezig waren met een klus, kon het zomaar gebeuren dat ze buiten gerommel hoorden. Daar bleek dan een complete riot aan de gang te zijn.

'Naar New York of Parijs, dat was de droom van mijn vader. Zijn idolen werkten in die wereld. Mijn moeder zei: laten we eerst naar Nederland gaan, dan kijken we daarna verder. Ze verhuisden in 1985, ik was 1 jaar oud. Mijn vader vond zichzelf terug in de sneeuw in Bergambacht, bij Gouda, daar kwam mijn moeder vandaan. Het was niet waar hij heen had gewild.

'Ik heb over de hele wereld gereisd, maar ik ben nooit teruggeweest naar Zuid-Afrika. Mijn vader ook niet. Hij heeft ons ook nooit aangespoord om te gaan. Dat is wel een ding voor hem, het is beladen. Hij heeft het idee dat het daar gevaarlijk is, dat je om een horloge kunt worden vermoord.

'Ik ben Nederlands, ik voel me hier thuis, maar ik heb het gevoel dat ik nog andere roots heb. Door mijn uiterlijk wordt altijd aan mij gevraagd waar ik vandaan kom. Marokkaans? Italiaans?'

Joseph Klibansky

(Zuid-Afrika, 1984) heeft de afgelopen twee jaar gewerkt aan zijn tentoonstelling die op 28/1 opent in De Fundatie in Zwolle. 'Daar zitten monumentale stukken bij, die duidelijk niet zijn bedoeld voor klanten of voor de verkoop. Ik hoop dat iedereen komt kijken.' Ook zit er tot juni een Klibansky brand store in de Amsterdamse P.C. Hooftstraat.

Ken je Nederlandse collega's?

'Nee. Maar ik bewonder en volg een aantal Nederlandse kunstenaars, zoals Studio Job en Maarten Baas. Vroeger had je groeperingen en stromingen. Dat ze tegen elkaar zeiden: laten we allemaal hetzelfde gaan doen. Nu is het ieder voor zich. Iedereen heeft een eigen socialmediakanaal. Ik heb niet de behoefte bij een stroming te horen, ik wil origineel zijn en een pionier, ik ben ook nooit gevraagd om ergens bij te horen. Anderen hebben mijn werk alleen maar nagedaan.'

Hoor je bij de Nederlandse kunstwereld?

'Dat wel. Ik ben een serieuze speler in die wereld. Nederlanders kom je overal tegen, in Londen, New York. Ze zijn inventief en direct. En je hebt serieuze verzamelaars in Nederland, die patriottism voelen. Ze zijn trots op artists uit hun eigen land. Dat vind ik mooi.

'Mijn droom is dat mensen zeggen: ik ben opgegroeid met het werk van Klibansky, dat is mijn generatie. Zoals Amerikanen opgroeiden met Warhol en Spanjaarden met Picasso. Ik hoop dat de jeugd over mijn werk gaat zeggen: dat ken ik, het is van mijn tijd'

Nederlands
'In het vliegtuig uit het raam kijken en Nederland weer zien.'

Zuid-Afrikaans
'Ik voel me meer internationaal.'

Eten
'Biltong.'

Partner
'Ze zijn nooit helemaal Nederlands. Mijn nieuwe vriendin is Nederlands, maar met Zweedse roots en geboren in Hongkong.'

Mohammed- cartoons
'Daar is de wereld niet klaar voor. Laten we een rustiger samenleving realiseren, voordat we over elkaar grappen gaan maken.'

Hoeveel van je werk wordt gekocht door buitenlanders?

'Ik denk 70 procent. Veel in Frankrijk, België ook wel, Duitsland. En Londen en New York. Azië nog niet zo.'

Je woont in Bussum, ben je Goois?

'Daar woon ik bijna mijn hele leven, ik zie geen reden om naar Amsterdam te verhuizen. Vanaf hier rijd ik zo naar Schiphol. Zoals van buitenaf naar 't Gooi wordt gekeken, een bekrompen reservaat van mannen met ribbroeken en vrouwen die op het schoolplein staan te wachten, dat herken ik niet.'

Je brak door met grote doeken vol afbeeldingen van wereldsteden. Zat daar weleens een Nederlandse stad bij?

'Eén keer een stadsportret van Amsterdam. Die werken horen bij de oude tijd. Ik vind ze nog steeds geweldig, maar ik wilde mezelf opnieuw uitvinden. De laatste tweeënhalf jaar ben ik bezig geweest met sculpturen. Een heel nieuwe body of work, ik noem ze thought paintings.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.