'Klimaat van toenadering en dialoog': zo kan de ontspanning tussen Noord- en Zuid-Korea verklaard worden

Drie verklaringen

Zij aan zij strijden de Noord- en Zuid-Koreaanse ijshockeysters op de Winterspelen. En ook op de tribunes komen de gezworen vijanden dichter tot elkaar. Wat zit er achter de toenadering?

De Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in, hier op de tribune naast Kim Yo-jong, de zus van Kim Jong-un. Foto REUTERS

Op de valreep kreeg het publiek in de ijshockey-arena van Gangneung wat het zo graag wilde: het verenigde Koreaanse ijshockeyteam scoorde in zijn laatste wedstrijd op de Winterspelen eindelijk een goal.

De speelsters bekrachtigden zo de eendracht die hun leiders afgelopen weekend hadden getoond. Op televisie was toen te zien hoe de zus van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un na afloop van een concert innig de hand van de Zuid-Koreaan Moon Jae-in omklemde, waarbij ze volgens Zuid-Koreaanse media gezegd zou hebben: 'Kom toch naar Pyongyang, meneer de president.' Bij haar terugkeer in Noord-Korea zei Kim Jong-un via de staatsmedia dat hij 'het warme klimaat van toenadering en dialoog' verder wil versterken.

Het is nog maar tweeënhalve maand geleden dat Noord-Korea een intercontinentale ballistische raket testte, waarmee het in theorie Washington kan bereiken. De Verenigde Staten willen voorkomen dat Pyongyang een volwaardige kernmacht wordt en zouden zelfs zinnen op een preventieve aanval op Noord-Korea. Hoe valt deze ontspanning tussen Noord en Zuid dan te verklaren?

1. Noord zwicht voor sancties en dreigementen

Eén mogelijkheid is dat Noord-Korea onder druk van de economische sancties en vanwege de toenemende oorlogsdreiging van Washington, is gezwicht en eindelijk wil praten over het opgeven van zijn kernwapens in ruil voor economische hulp. Maar die kans is heel klein. Uit niets wat Pyongyang ooit heeft gezegd, blijkt dat het regime bereid is zijn nucleaire arsenaal op te geven. Bovendien papt het regime met Zuid-Korea aan, niet met de VS. 'Wat er nu allemaal gebeurt is prima, maar de wereldwijde euforie is overdreven', zegt Robert Kelly, hoogleraar politieke wetenschappen aan de universiteit van het Zuid-Koreaanse Busan. 'Het onderliggende probleem van de nucleaire wapens wordt er niet mee opgelost. Wacht maar af tot de gezamenlijke legeroefeningen van Zuid-Korea en de VS weer beginnen na de Spelen. Dan beginnen we weer van voren af aan.'

2. Noord lijmt Zuid om nieuwe sancties af te wenden

Een aannemelijker scenario is dat Noord-Korea de internationale steun voor nieuwe economische sancties - en misschien ook wel de invoering van de huidige handelsbeperkingen - hoopt te ondermijnen door met een vriendelijk gezicht mee te doen aan de Winterspelen. Door aan te pappen met Seoul probeert het regime bovendien een wig te drijven tussen Zuid-Korea en bondgenoot Amerika.

'Ze doen net alsof ze geïnteresseerd zijn in dialoog en vrede, ook al zijn zij het die net een kernwapen hebben ontwikkeld', zegt David Straub van denktank Sejong-LS, die begin deze eeuw als Amerikaanse diplomaat onderhandelde met Noord-Korea. 'Ondertussen schilderen ze de VS af als het grootste gevaar voor het Koreaanse schiereiland. Als Moon de uitnodiging accepteert en naar Pyongyang afreist, zal de aandacht van de internationale gemeenschap zich daarop richten, in plaats van op het huidige Amerikaanse beleid om het regime maximaal onder druk te zetten.'

3. Noord en Zuid zijn beide bang voor oorlogstaal van Trump

De berichten uit Washington over een naderende preventieve aanval waren volgens de Russische Korea-kenner Andrei Lankov zó serieus, dat Noord-Korea zich genoodzaakt voelde de spanning uit de lucht te halen. De test van een nieuwe intercontinentale raket, eind november, plus de bewering dat Pyongyang 'een volwaardige kernmacht' was geworden, waren tekenen aan de wand. 'Na één test met een raket ben je natuurlijk geen volwaardige kernmacht', zegt Lankov, hoogleraar aan de Kookmin-universiteit in Seoul. 'Dit was duidelijk een manier om zonder gezichtsverlies de ontwikkeling van het raketprogramma te pauzeren. Ze zijn bang.'

Ook de Zuid-Koreanen zijn volgens Lankov als de dood dat de Amerikaanse president Donald Trump daadwerkelijk het bevel geeft tot een preventieve aanval. Volgens hen is een nieuwe Koreaanse oorlog dan waarschijnlijk, met miljoenen doden tot gevolg. 'Het nucleaire programma van Noord-Korea is een bedreiging, maar Trump lijkt op de korte termijn een veel grotere dreiging. De twee Korea's hebben dus tijdelijk een gemeenschappelijk belang in een afkoeling van het conflict.'

Waarom de Amerikanen hebben ingestemd met het toenaderingsbeleid van Moon, is vooralsnog onduidelijk. De Amerikaanse vicepresident Mike Pence zei deze week dat de VS bereid zijn te praten zelfs als de kernwapens niet direct op de agenda staan - tot nu toe had alleen minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson dit gezegd.

'De reden voor deze ommezwaai is onduidelijk', zegt Lankov. 'Misschien dat de VS denken dat het schadelijk zou zijn voor het bondgenootschap met Zuid-Korea om geen flexibiliteit te laten zien.' Volgens hoogleraar Kelly is de verklaring veel simpeler: Moon gaf vorige maand Trump alle krediet voor de toenadering tussen Noord en Zuid. 'Een briljante zet, want vlijen helpt bij deze president', zegt Kelly. 'Opeens vond Trump toenadering ook geweldig.'


'Het was een slecht schot, ik had geluk'

Na twee roemloze 8-0 nederlagen maakte het gezamenlijke Koreaanse vrouwenijshockeyteam woensdag tegen Japan eindelijk een goal. Pijnlijk voor de Noord-Koreanen was het aandeel van aartsvijand Amerika. Doelpuntenmaker Randi Griffin (29) heeft een Zuid-Koreaanse moeder, maar werd geboren en getogen in de VS. Desondanks juichten de ruim zesduizend fans in de Kwandong Arena, inclusief het vak vol Noord-Koreaanse cheerleaders, alsof er olympisch goud was gewonnen. De wedstrijd ging uiteindelijk met 4-1 verloren. Journalisten wezen op het symbolische gegeven dat Zuid-Korea, Noord-Korea en Amerika nu eens samen iets konden vieren. Randi Griffin bleef nuchter: 'Ik scoorde gewoon een doelpunt en ik ben geen held. Het was een slecht schot dat al kaatsend in het doel ging. Ik had geluk.'