'Klaas Dijkhoff zou succesvol worden, de vraag was alleen waarin'

Op het tweede gezicht

Als scholier was hij 'een mannetje aan de rechterkant'. Als student 'een opvallende verschijning in de universiteitspolitiek'. En nu oogst Klaas Dijkhoff (34) alom waardering als staatssecretaris van Veiligheid en Justitie.

Klaas Dijkhoff is nooit een debutant geweest. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Mogelijk is Klaas Dijkhoff de enige bewindspersoon die meer waardering oogst bij zijn coalitiegenoot, de PvdA, en bij de (centrum-) linkse oppositie, dan bij zijn eigen VVD. 'In loftuitingen van Diederik Samsom klinkt opluchting door over het feit dat hij met zijn beleid weinig spanningen oproept in de coalitie', zegt de politicoloog Philip van Praag. 'Hij is geen houwdegen, zoals zijn voorganger Fred Teeven, en heeft daardoor beide coalitiepartijen behoed voor een stembusgang waar ze geen zin in hebben. Bij zijn eigen achterban vielen de geharnaste uitspraken van Teeven vermoedelijk beter in de smaak. Ik betwijfel dus of de VVD straks electoraal wordt beloond voor de redelijkheid van haar staatssecretaris van Veiligheid en Justitie.'

Dijkhoffs studie- en partijgenoot Christophe van der Maat, gedeputeerde van de provincie Noord-Brabant, bestrijdt die lezing. 'Juist liberalen weten het pragmatisme van Dijkhoff te waarderen. Als staatssecretaris die de vluchtelingenstroom in goede banen moet leiden, windt hij geen doekjes om de werkelijkheid. Hij is met oplossingen bezig, niet met ideologie. Dat kenmerkt de liberaal. Al is het natuurlijk mooi meegenomen dat hij met zijn praktische benadering van het vluchtelingenprobleem ook buiten zijn eigen partij lof oogst.'

Dijkhoffs voorkeur voor praktische oplossingen siert hem als de liberaal die hij in hart en nieren is, maar stelt hem ook in staat met andere partijen samen te werken, zegt Thierry Aartsen, voorzitter van de VVD-fractie in de gemeenteraad van Breda. Dijkhoff vervulde die functie voor hij lid werd van de Tweede Kamer. 'Hij is niet iemand die zomaar iets roept om de achterban te behagen. Nee, hij denkt drie stappen vooruit: hoe zal erop worden gereageerd? Hoe beïnvloedt het de verhoudingen binnen een coalitie? Een politieke actie beoordelen op haar consequenties: dat heb ik, hoop ik, van Klaas Dijkhoff geleerd.'

Hoe groot het krediet is dat de jonge (34) staatssecretaris heeft, blijkt onder andere uit de vergevingsgezindheid die hem ten deel viel toen hij, noodgedwongen, zijn belofte brak dat niet meer dan 700 asielzoekers in het Drentse Oranje zouden worden gehuisvest. Dat hing ongetwijfeld samen met het feit dat hij de moed had het besluit ter plaatse toe te lichten. Aartsen: 'Iedere andere bewindsman zou, vermoed ik, een brief hebben geschreven en zou tegen de ontvanger hebben gezegd: veel succes ermee. Hij ging er met de auto naartoe. Dan toon je verantwoordelijkheidsgevoel.'

Dat Dijkhoff als VVD-leider in Breda opponeerde tegen de vestiging van een asielzoekerscentrum in het centrum van de stad, waar hij zelf woont, wordt hem evenmin nagedragen. 'Hij verdoezelt niet dat hij van standpunt is veranderd', zegt politicoloog Van Praag. 'Normaal wordt dat een politicus niet in dank afgenomen. Denk aan de problemen die Wouter Bos kreeg nadat Balkenende hem gedraai had verweten. Dijkhoff heeft zich gedistantieerd van een standpunt dat hij als lokaal politicus heeft ingenomen. Als staatssecretaris zal hij niet straffeloos van mening kunnen veranderen.'

Als peuter met de helm van zijn vader.

Rechts mannetje

Op het Eindhovense Lorentz Casimir Lyceum was Dijkhoff - de oudste zoon van een beroepsmilitair - al 'een mannetje aan de rechter kant', zegt zijn toenmalige gymleraar Flip van Manen. 'Hij detoneerde niet echt op deze school voor kinderen van Philips-employés.' Daarmee wil Van Manen niets ten nadele van Dijkhoff zeggen, want hij was een plezierige leerling die actief was in de fotoclub, hetgeen hem de officieuze bijnaam 'directeur van de doka' (donkere kamer) opleverde.

Dijkhoff ging graag met leraren in debat. 'Eerder op een uitdagende dan op een confronterende manier', zegt Van Manen. Wat onverlet laat dat veel collega's 'het niet makkelijk' hadden met deze 'buitensporig intelligente jongeman'. Voor sport had hij geen aanleg, weet Van Manen. Wat voor Dijkhoff geen reden was om zich te drukken. 'Wat hij kon, deed hij.'

In 1998, het jaar waarin hij eindexamen deed, beschreef Dijkhoff zichzelf als volgt: 'Niet groot, niet smal, niet dom, redelijk arrogant, voor sommigen zeer irritant, een grote bek, Bourgondiër, cabaret- en muziekliefhebber, VVD'er, geïnteresseerd in Europa en behoorlijk cynisch. Kortom: alle ingrediënten om Europees recht te gaan studeren en de politiek in te gaan.'

Mooie dingen

Klaas Dijkhoff houdt van mooi en lekker, zegt zijn Bredase vriend Addie Rovers. 'Zijn interesse in goede koffie kon zover gaan dat hij experimenteerde met verschillende soorten water ter vervolmaking van de smaak.'
Dit voorjaar was Dijkhoff al in het bezit van een Apple Watch. 'Ik snap niet waarom, maar Klaas houdt van die griezelige designdingen', sprak minister Ard van der Steur in NRC.
In 2011 beloonden de lezeressen van Cosmopolitan zijn voorkeur voor getailleerde pakken en fleurige dassen met de uitverkiezing tot 'meest sexy politicus.'

Tijdens zijn studie in Tilburg 'besteedde hij veel tijd aan de goede zaak', zegt studiegenoot Van der Maat. Dijkhoff was lid van de faculteitsraad, de universiteitsraad en van het studentenparlement. In die hoedanigheid bezocht hij in 2000 voor het eerst de Tweede Kamer, waar hij, zoals hij tijdens zijn maidenspeech als Kamerlid opbiechtte, snoep uit 'de laatjes van D66' ontvreemdde.

'Hij was een opvallende verschijning in de studentenpolitiek', herinnert Willem van Genugten, voormalig decaan van de Tilburgse rechtenfaculteit zich. 'Niet vanwege de uitgesprokenheid van zijn standpunten, maar vanwege de volwassen manier waarop hij een oordeel velde. Hij kon dingen bepleiten met het oog op hun haalbaarheid. Hij dacht, met andere woorden, strategisch. Ethische pretenties waren hem vreemd. Met een onderkoelde humor, waarmee hij iemand subtiel op het verkeerde been kon zetten, relativeerde hij thema's waar medestudenten zich soms druk om maakten.'

Van Genugten was als promotor nauw betrokken bij de totstandkoming van Dijkhoffs proefschrift over oorlogsrecht bij steeds veranderende krijgstechnieken, bijvoorbeeld door de inzet van drones. 'Een ingewikkeld thema', zegt Van Genugten. 'Met zijn proefschrift probeerde hij bij te dragen aan een oplossing voor het probleem dat het oorlogsrecht altijd achter de technologische ontwikkelingen aanhobbelt. Hij vond dat het oorlogsrecht niet moest bestaan uit een gedetailleerde regelgeving die gedoemd was door de actualiteit te worden ingehaald, maar uit een raamwerk van basisprincipes die onder supervisie van een onafhankelijke toezichthouder snel aan gewijzigde omstandigheden konden worden aangepast.'

Dijkhoff op een campagneposter van de VVD.

Het voornaamste probleem van Dijkhoff als promovendus was 'dat hij af en toe een beetje haast had', herinnert Van Genugten zich. 'Vervolgens wist hij het commentaar van mijn co-promotor Randall Lesaffer en mijzelf goed te incasseren. Hij wist dat onze kritiek uit een goed hart kwam en maakte ijverig aantekeningen met zijn mooie vulpen. Doorgaans resulteerden deze besprekingen snel in een nieuwe, veel betere versie.'

Het proefschrift kwam, aldus Van Genugten, 'keurig op tijd klaar'. Toch voorzag de promotor geen academische loopbaan voor Dijkhoff. 'Voor hem was het proefschrift geen opstap naar het hoogleraarschap maar de voltooiing van zijn opleiding. Als hij op de universiteit was gebleven, zou hij een hybride wetenschapper zijn geweest die met zijn praktische instelling de politiek en het bedrijfsleven had gevoed.'

'Voor mij was meteen duidelijk dat hij succesvol zou worden', zegt studiegenoot Van der Maat. 'Ik had alleen geen idee in welke hoedanigheid. Het kon alle kanten op. Dat was de luxekeuze waarvoor Klaas zich gesteld zag. Hij had een goede hoogleraar kunnen worden, maar ook een geslaagd ondernemer. Dat hij op betrekkelijke jeugdige leeftijd staatssecretaris is geworden, had ik niet voorzien, maar verbaast mij ook niet.'

Klaas Dijkhoff

Energie

Dijkhoff heeft nooit de indruk gewekt een debutant te zijn. In 2009 werd hij, 28 jaar oud, gekozen tot lijsttrekker van de VVD in Breda voor de gemeenteraadsverkiezingen van het daaropvolgende jaar. 'Er ging ontzettend veel energie van hem uit', zegt Thierry Aartsen. 'Hij voerde ontzettend creatief campagne. Hij deed veel met de sociale media en belegde netwerkbijeenkomsten met verschillende groepen ondernemers. Daarvan verwachtte hij meer heil dan van flyeren op de Grote Markt.'

Onder zijn leiding werd de VVD voor het eerst de grootste partij in de stad. Hij hoedde zich voor triomfalisme. 'Ik ben er niet het type naar, zoals Den Uyl, om als je dan eens wint te gaan schreeuwen wat er allemaal moet en zal', zei hij in het regionale dagblad BN De Stem. 'We streven natuurlijk naar een college met een duidelijk VVD-profiel, maar het blijft een kwestie van vragen. Niet van eisen.'

CV

1981
Geboren in Soltau (Duitsland)
1992
Gymnasium in Zeven (Duitsland) en Eindhoven
1998
Studie internationaal en Europees recht in Tilburg
2010
Promoveert op proefschrift over oorlogsrecht
Lid van gemeenteraad in Tilburg
2014
Lid van Tweede Kamer
2015
Campagneleider VVD voor gemeenteraadsverkiezingen

Binnen een maand kwam een college tot stand van VVD, D66, CDA en GroenLinks. Wat Dijkhoff tijdens zijn korte politieke loopbaan in Breda de stad gebracht heeft? 'Het is hier allemaal wat energieker geworden', zegt Aartsen. Een tastbaarder residu van het tijdvak-Dijkhoff vormen de zogenoemde stadsmariniers die - in navolging van het Rotterdamse voorbeeld - in sommige probleemwijken worden ingezet bij de bestrijding van uiteenlopende vormen van criminaliteit. En het asielzoekerscentrum waartegen Dijkhoff zich destijds verzette? Dat is er desondanks gekomen.

Als Kamerlid was Dijkhoff betrokken bij het opstellen van de Bredase kandidatenlijst voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2014. In zijn geest kwam een brede coalitie van VVD, D66, SP en PvdA tot stand. In Breda is hij nog vaak. 'We drinken geregeld koffie op mijn terras', zegt Dijkhoffs vriend ('geen partijgenoot') Addie Rovers, eigenaar van Inspire Coffee Company. Waar ze het dan over hebben? 'Zelden over de inhoud van zijn werk. Wel over wat het werk allemaal met zich meebrengt. Optredens bij Pauw en zo. Ikzelf blijf het gek vinden om iemand die ik ken zo vaak op televisie te zien. Op tv is hij overigens niet anders dan bij mij. Er is geen discrepantie tussen de persoon en de functionaris. Daarom roept hij weinig weerstand op: hij speelt geen rol. Of je het inhoudelijk met hem eens bent of niet, je begrijpt tenminste wat hij bedoelt.'

Uitspraken

Over klagende burgers: 'Ik snap dat mensen zich zorgen maken om hun dochters, maar dan weer niet dat je vervolgens de dochters van een ander gaat bedreigen.'
Over tegenslag: 'Ik laat mijn wereld niet in elkaar donderen als dingen niet gaan zoals ik wil.'
Over idealen: 'Vrijheid is een ideaal dat ik iedereen gun, maar ik heb niets met mooie, idealistische maar onpraktische en onbehapbare intenties. Iedere samenleving is begrensd.'
Bronnen: Univers, de Volkskrant, Elsevier, NRC Handelsblad, AD.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.