'Kinderen hebben als groep een negatief stempel'

Vlaamse kinderrechtencommissaris Ankie Vandekerckhove wil ook aandacht voor de jeugd als die géén problemen veroorzaakt...

Ook westerse kinderen, met kamers vol Pokémon-kaarten en alle computerspelletjes van de wereld, hebben soms reden tot klagen. Naar frisse lucht, bijvoorbeeld, kunnen ze fluiten. 'Overlast van vervuilde lucht wordt doorgaans gemeten aan een gemiddelde blanke volwassen man. Je zou de peilstok eens op buggy-hoogte moeten houden. Kinderen krijgen uitlaatgassen van auto's direct in hun gezicht, terwijl hun lichaam minder verwerkingscapaciteit heeft.'

Dat zegt Ankie Vandekerckhove, sinds twee jaar 'kinderrechtencommissaris' in Vlaanderen. Zij ziet toe op naleving van het Internationaal Verdrag inzake de rechten van het Kind. In Nederland zijn de Kamerleden K. Arib (PvdA) en F. Ravestein (D66) voorstander van zo'n onafhankelijke 'kinderombudsman'. Minister Korthals (Justitie) en staatssecretaris Vliegenthart (VWS) onderzoeken de mogelijkheden daartoe.

Vandekerckhove is eraan gewend dat er met scepsis over de kinderrechten wordt gesproken. Westerse kinderen zouden het té goed hebben en zouden een toontje lager mogen zingen. 'Het eigen kind wordt geliefd, maar kinderen als groep, als sociale categorie, hebben een negatief stempel. Ze zijn te druk, te lawaaiig. In een restaurant word je met kinderen weggekeken. Jongeren lijken per definitie voor overlast te zorgen.'

Daarom wil Vandekerckhove ook aandacht voor kinderen als ze geen problemen veroorzaken. 'Natuurlijk zorgen ouders en de overheid voor kinderen, maar de belangen van het kind als sociale categorie werden nog niet apart behartigd. Toch hebben minderjarigen als niet-stemgerechtigde burgers daar recht op.'

Behalve het recht op schone lucht, geven jongeren zelf stelselmatig aan dat ze graag ruimte willen om te spelen en rond te hangen. 'Maar projectontwikkelaars vullen elk braakliggend lapje grond. Volwassenen verzinnen een kunstmatige hangplek, maar dat willen jongeren helemaal niet.'

Treurnis heerst ook op het front van de echtscheidingen. Nog vaak worden kinderen, al hebben ze daar recht op, niet gehoord door de rechter. Vandekerckhove wil liefst verder gaan. 'Kinderen zouden de mogelijkheid moeten krijgen een omgangsregeling die jaren geleden is vastgesteld, open te breken. Afspraken tussen ouders die gemaakt zijn toen je 3 jaar was, zijn niet altijd even fijn als je 11 jaar bent.'

Onlangs eiste het Nederlandse comité RAAK, waarin zich tal van kinderdeskundigen hebben verenigd, maatregelen om kinderen te vrijwaren van geweld en mishandeling. Het slaan van kinderen zou bij wet moeten worden verboden. De ene ouder zal het een prima idee vinden, de andere een uiterste vorm van staatspedagogiek.

Vandekerckhove is niet bang voor dat argument. 'De overheid bemoeit zich met veel aspecten van ons leven en daar zijn we vaak blij om. En er zijn dingen die niet mogen, die strafbaar zijn.' Bovenal gaat het haar om een signaal van de overheid, dat opvoeden ook kan zonder losse handen.

Ze wijst in dit verband graag op Zweden, waar slaan al langer is verboden. 'De mentaliteit is veranderd, gemeten naar meldingen van kindermishandeling in Zweden. Zonder dat er rechtszaken aan te pas zijn gekomen.' Ouders die toch willen meppen, hebben pech: 'Het Verdrag is een bindende norm en telt zelfs zwaarder dan nationale wetgeving.'

Het Vlaamse kindercommissariaat bemiddelde geregeld in de jeugdhulpverlening en op scholen. 'Ook op plekken waar ze zeggen op te komen voor kinderen, word je niet altijd vrolijk van de manier waarop er met ze wordt omgegaan', zegt Vandekerckhove. 'En ik zie kinderen heus niet als heiligen, we zoeken zaken goed uit.'

Veel volwassenen reageren vijandig op een pleidooi voor kinderrechten. Vandekerckhove denkt dat het angst is. Angst die er ook was bij de emancipatie van arbeiders en vrouwen. 'De discussie over kinderrechten gaat in wezen over macht. Bij vrouwen werd ook gedacht dat ze hun rechten niet aankonden. Dat viel mee. Voor gelijkwaardigheid en respect hoef je niet bang te zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.