'Keuze is het grote geld of de ziel'

Klimop en duiven hebben bezit genomen van een flink deel van de ooit bruisende Victoriaanse vleesmarkt. Er ligt een plan voor chique winkels en kantorenflats. De buurt verzet zich.

LONDEN - Waar ooit de kippen kakelden, koeren nu de hangduiven. Ze fladderen in en uit de Victoriaanse gebouwen van de Smithfield Market waar veertien jaar geleden voor het laatst vis, wild- en pluimveehandelaren bijeenkwamen om hun dieren, dood of levend, te verkopen.


In het oostelijke deel van de markt is het nog steeds mogelijk om 's ochtends om 4.00 uur een paar kilo lamsvlees te kopen, maar op de marktgebouwen langs de West Poultry Avenue groeien tegenwoordig de struiken op de kozijnen. Ze vormen nu de inzet van de Slag om Smithfield. Moeten ze plaatsmaken voor winkels en kantoren of is het Victoriaanse karakter heilig?


Het is een klein mirakel dat de historische veemarkt nog bestaat, de rauwe, bloedige en levendige plek die, zo schreef Peter Ackroyd in zijn biografie van Londen, in een voortdurende staat van 'hebzucht en verlangen' verkeert.


Tien jaar geleden oordeelde Ken Livingstone dat dit voltooid verleden tijd moest zijn. De toenmalige burgemeester wilde de monumentale gebouwen van Sir Horace Jones, vooral bekend van de Tower Bridge, laten slopen ten faveure van een nieuwbouwcomplex met kantoren en winkels. Na een felle campagne onder leiding van English Heritage, de Engelse rijksdienst voor cultureel erfgoed, werd deze aanslag afgewend.


De uitbreidingsdrift van de belendende City bleef echter een bedreiging voor dit beschermde stadsgezicht.


Het huidige voorstel van de Australische projectontwikkelaar Henderson Global Investors is een afgeslankte versie. De veemarkt blijft behouden, maar van het leegstaande deel blijven slechts de façades staan. Op de plek van de General Market zal een zeven etages tellend kantoorpand verrijzen.


Burgemeester Boris Johnson is voor de 194 miljoen euro kostende plannen, evenals de eigenaar van de grond, het stadsdeel de City, en English Heritage. Er was echter zoveel weerstand van Save Britain's Heritage en vooral ook de Victorian Society, met name tegen de hoogbouw, dat de minister van Gemeenschapszaken de gemeente had opgedragen inspraakrondes te houden.


'Het is een beetje David tegen Goliat,' erkent Chris Costelloe in de Guildhall, het historische gemeentehuis van de City waar de hoorzittingen worden gehouden. De jonge voorzitter van de Victorian Society heeft daar een pleidooi gehouden voor het behoud van Smithfield in zijn geheel. 'Het is een unieke plek. Achthonderd jaar geleden werd hier al vee verhandeld en in de 19de eeuw verrezen de prachtige gebouwen met de glazen daken, 'Italiaanse' pilaren en sierlijke gevels. Daar zal niet veel meer van overblijven. Bovendien vloekt de hoogbouw met de nabije omgeving, zoals de Normandische kerk St. Bartholomew's en het bijbehorende ziekenhuis.'


Voor de Victorian Society, opgericht door onder anderen architectuurhistoricus Nikolaus Pevsner en de dichter John Betjeman, is de strijd een déjà vu. Eind jaren zestig speelde het genootschap een belangrijke rol bij het behoud van Covent Garden. De gemeente wilde de groentemarkt indertijd slopen zodat er ruimte zou komen voor kantoren, hotels en het doorgaand verkeer. Nu is Covent Garden een juweel in de Londense kroon, en volgens Kristin Scott Thomas reden voor gallische jaloezie. 'Wat Parijs heeft gedaan met Les Halles zal worden herinnerd als vandalisme', zo heeft de actrice en Smithfield-activiste beweerd. 'Moeten we in Londen nu dezelfde fout maken?'


Een andere overwinning voor de liefhebbers van Victoriaans erfgoed was Spitalfields Market. Dit marktgebouw aan de oostzijde van de City had bijna plaats moeten maken voor een glazen pand van Allen & Overy, maar is nu een populaire bestemming voor marktliefhebbers.


'Culinaire wijk'

De renovatie van Spitalfields was het werk van Eric Reynolds van Urban Space Management, dat eveneens de markt bij Camden Lock een tweede leven heeft gegeven. Van Smithfield wil hij een 'foodie-markt' maken. 'Farringdon ligt er pal naast. Het is een culinaire wijk die een grote aantrekkingskracht uitoefent op de jonge, creatieve mensen. Dat vraagt om meer dan cafés en restaurants in het atrium van een modern kantoorblok. Je moet juist gebruik maken van de glazen daken van de General Market.'


Een reynoldsiaanse oase geniet ook de voorkeur van Jane Barhett, een van de slechts negenduizend Londenaren die in het zakencentrum wonen. Met pen en notitieblokje volgt ze de hoorzittingen. 'Weinig bewoners zitten op nog meer kantoren en Starbucksen te wachten. De City kan zich juist onderscheiden met een markt die een ambachtelijk trekje heeft en die ook ruimte biedt voor zelfstandige winkeltjes. Sterker, het had nu al een bruisende plek kunnen zijn maar het stadsdeel heeft de gebouwen bewust laten verwaarlozen om ze vervolgens te verpachten aan de eerste de beste investeerder. De keuze is simpel: het grote geld of de ziel.'


De Strijd om Smithfield heeft voor veel publiciteit gezorgd. In The Sunday Telegraph omschreef Harry Mount, auteur van A lust for window sills: a lover's guide to British buildings from Portcullis to Pebble-Dash, de Australische investeerders bijvoorbeeld als 'barbaren'.


Voorstanders van de nieuwbouwplannen zien zichzelf liever als realistisch. 'Het alternatief klinkt natuurlijk aardig, maar vindt eens een bank die het geld wil lenen. Henderson heeft het geld en dit plan is het enige haalbare. Dat vindt het kadaster ook', zegt Neil Cameron namens de City. Henderson-directeur Geoff Harris heeft er dreigend aan toegevoegd dat als hij niet mag bouwen, alles bij het oude blijft: Smithfield als Londens grootste duiventil.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.