Interview Mantelzorg

‘Juist als mantelzorger zet je op je werk vaak een stapje extra’

Stephanie van Witzenburg combineerde de zorg voor haar dochter met Down met haar werk. Toen ze een paar weken uitviel, werd een ander in haar functie benoemd. Vader Ivo heeft wel een werkgever die zich om hem bekommert.

Ivo en Stephanie en hun zoontje en gehandicapte dochter Anna. Foto Marcel van den Bergh

Stephanie van Witzenburg: ‘Juist als mantelzorger zet je op je werk vaak een stapje extra’

Bij Stephanie (32) en Ivo (34) van Witzenburg veranderde het leven drastisch in 2013, na de geboorte van Anna. Daarvoor hadden ze het gevoel dat het leven maakbaar was. Ze hadden de wind in de rug. Ze studeerden af, kochten een huis en werkten allebei.

Na de geboorte van Anna Sophie, een meisje met het syndroom van Down en andere beperkingen, kwamen ze in hun eigen beleving in een andere wereld terecht. Een wereld van zorg, bureaucratie, ziekenhuisbezoeken, wisselende diagnoses en medische hulpmiddelen. Een leven dat een stuk minder maakbaar en planbaar was dan voorheen.

Dat werkgevers verschillend omgaan met werknemers die naast hun werk thuis moeten zorgen voor een familielid, hebben ze aan den lijve ervaren. Er zijn begripvolle bij, bereid om mee te denken. ‘Anderen willen, al zeggen ze het vaak niet hardop, liever geen werknemer met zulke beslommeringen’, zegt Stephanie.

Stephanie werkt graag, zegt ze zelf. ‘Als ik werk naast de zorg voor mijn dochter voel ik me echt Stephanie, word ik persoonlijk uitgedaagd. Ik was een ambitieus type, en stiekem ben ik dat nog steeds wel.’

In april 2017 kreeg Stephanie een jaarcontract bij het Deltion College als projectcoördinator van het volwassenenonderwijs voor 24 uur per week. Bij binnenkomst vertelde Stephanie over haar situatie. Aanvankelijk had ze een leidinggevende die begrip toonde. Daarna kwamen er leidinggevenden, die minder boodschap hadden aan haar verhaal.

Stephanie zegt dat ze er goed op lette dat haar werkgever geen last had van haar thuissituatie. De zorg voor Anna verrichtte ze op vrije dagen. Voor ziekenhuisbezoek nam ze een vakantiedag. ‘Ik heb hard gewerkt, werk doet me goed. Zorg verlenen is zwaarder’, zegt Stephanie.

‘Er werd gezegd dat ik goed functioneerde. Juist als mantelzorger zet je op je werk vaak een stapje extra.’

Tot zij ziek werd eind december. Ze bleek oververmoeid, tegen een burn-out aan. De ingrijpende verbouwing van hun huis voor Anna had erin gehakt. Wellicht had de moeheid van de afgelopen vijf jaar zich opgestapeld. Duizelig was ze van het slaaptekort. Werknemers die langdurig en intensief mantelzorg verlenen verzuimen vaker, blijkt uit onderzoek.

Na een paar weken wilde Stephanie weer aan de slag gaan. Maar vier weken nadat zij zich ziek had gemeld, bleek er al iemand anders aangenomen op haar functie. Ze kreeg nog drie maanden verlenging van haar contract, maar het was haar al duidelijk dat ze geen vaste baan zou krijgen, zoals haar eerder was toegezegd. ‘Zij zeiden: continuïteit is belangrijk in deze functie. En ze hadden er geen vertrouwen in dat ik die zou kunnen bieden.’

19 juni heeft Stephanie een klacht ingediend bij de klachtencommissie van de onderwijsinstelling. Met de vraag of er op onheuse gronden is besloten dat ze geen verlenging krijgt van haar contract.

Ze wil geen geld en verwacht ook niet dat ze haar baan terugkrijgt. ‘Ik wil graag een gesprek over dit thema. ‘Ik wil weten of hoe er met mij is omgegaan conform het beleid van de werkgever is. Ook om zo’n situatie voor toekomstige werknemers van Deltion te voorkomen.’

Deltion besteedt juist veel aandacht aan mantelzorg. Afgelopen november organiseerde de onderwijsinstelling een lunch speciaal voor mantelzorgers, verzorgd door studenten, zegt een woordvoerder.

‘Als werkgever zijn wij juist veel bezig met hoe onze werknemers werk en zorgtaken kunnen combineren. We proberen er rekening mee te houden. Er is veel mogelijk.’

De organisatie herkent zich niet in het beeld dat de voormalige werknemer schetst. Op individuele gevallen gaat de onderwijsinstelling niet in, ‘in verband met de privacy’.

Ivo van Witzenburg: ‘Ik kan soms een uur later beginnen om voor Anna te zorgen’

Hoe anders verging het Ivo van Witzenburg. Al vanaf 2010 werkt hij als docent maatschappijleer en aardrijkskunde op de vmbo-school Het Element in Amersfoort. De zorg voor Anna is eigenlijk een baan erbij, vertelt hij. Lopen zal ze nooit, spreken ook niet.

Trots laat hij samen met zijn vrouw de tot in de puntjes afgewerkte uitbouw aan hun hoekwoning zien, speciaal voor hun 5-jarige dochter. Anna slaapt in een speciaal met tentzeil afgesloten bed in haar nieuwe kamer, met fleurig behang met vogeltjes erop. Ze heeft een eigen aangepaste badkamer.

Er gaat veel tijd zitten in het regelen van de zorg, zegt Ivo. Zijn werkgever biedt hem daartoe de ruimte. ‘Ik kan soms een uur later beginnen met lesgeven, om ’s ochtends voor Anna te kunnen zorgen. Op mijn werk leven ze erg mee met mijn situatie, dat geeft veel steun.’

Wellicht dat zijn langere dienstverband bijdraagt aan de soepele opstelling van zijn werkgever. Die leeft met hem mee, met name de adjunct-directeur Johan Prenger. ‘Mijn vrees dat ik door mijn zorgtaken thuis niet meer in aanmerking zou komen voor leuke klussen op het werk bleek ongegrond. Ik krijg juist veel vertrouwen.’

Prenger zegt dat hij zo veel mogelijk rekening probeert te houden met de individuele situatie van zijn werknemers. ‘Sinds Anna is geboren heeft Ivo er een zorg bijgekregen, daar praten we geregeld over. Het is geven en nemen. Maar Ivo vraagt niet het onderste uit de kan. Hij heeft niet eens de tien dagdelen opgenomen die hij volgens de regels van het zorgverlof had kunnen opnemen.’

Het echtpaar Van Witzenburg vertelt hun verhaal niet om met modder te gooien, beklemtonen ze meerdere keren. Maar om de discussie op gang te brengen over het combineren van werk en zorg. De overheid wil toch dat we meer voor elkaar gaan zorgen? Dan zullen werkgevers daarmee rekening moeten houden.

Werkgevers moeten mantelzorgers tegemoetkomen, voor zover dat binnen hun mogelijkheden ligt, vinden werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland. De FNV pleit ervoor dat mantelzorgers beter worden ondersteund. In de cao voor ziekenhuispersoneel zijn al afspraken gemaakt. Een op de vier werknemers in de gezondheidszorg heeft zorgtaken in het privéleven.

Met die oproep zijn Ivo en Stephanie en Ivo het hartgrondig eens. Stephanie kreeg een behoorlijke knauw toen ze te horen kreeg dat een vaste aanstelling er niet inzat. ‘Het is belangrijk dat je open kunt zijn over je thuissituatie en die niet hoeft te verzwijgen’, vindt Ivo.

Zijn werkgever Johan Prenger zegt dat hij zo veel mogelijk probeert mee te denken, maar wel zakelijk blijft. ‘Je kunt rekening houden met iemand bij het opstellen van de roosters. Soms moet ik ook zeggen dat iets niet kan. Maar het bespreken van de situatie en het maken van afspraken is een win-winsituatie. De werknemer is blij. En ik krijg er waardering en een loyale werknemer voor terug.’

Een op de drie Nederlanders zorgt voor een familielid, een vriend of een buur. 750 duizend mantelzorgers doen dit langdurig (langer dan drie maanden) en intensief (meer dan acht uur per week). En het percentage zal toenemen, voorspelt de landelijke vereniging van mantelzorgers Mezzo.

Hoe is mantelzorg en werk te combineren?

Het gesprek aangaan
Het bespreekbaar maken van mantelzorg op het werk is de belangrijke eerste stap. ‘Hoe soft dat ook klinkt’, zegt directeur Liesbeth Hoogendijk van Mezzo, de belangenvereniging van mantelzorgers.

‘Dat de werkgever de vraag stelt: zorg je voor iemand en heeft dat effect op je werk?’ Beide partijen voelen echter weerstand. De werkgever denkt dat een mantelzorger vaker ziek is en minder flexibel. Een werknemer denkt: als ik het vertel krijg ik geen vaste aanstelling. Hoogendijk: ‘Het is een gedeelde verantwoordelijkheid. Een werknemer moet ook niet 40 uur per week willen blijven werken, als hij maar voor 20 uur energie heeft.’

Ook voor de werkgever zitten er volgens de Mezzo-directeur voordelen aan dit gesprek. ‘Zo kan hij op een krappe arbeidsmarkt goede werknemers behouden. Mantelzorgers zijn vaak verantwoordelijke types.’

Gebruikmaken van wettelijke regelingen
In de wet is vastgelegd dat een werknemer recht heeft op vijf dagen betaald kortdurend zorgverlof en zes weken onbetaald zorgverlof. Daarvan wordt weinig gebruikgemaakt. In sommige cao’s zijn extra afspraken gemaakt over mantelzorg. Wat de FNV betreft zou de overheid ook moeten bijspringen als een klein bedrijf gebukt gaat onder de kosten als een mantelzorger er niet is.

Flexibiliteit en Creativiteit
Werknemers zijn het meest geholpen met werkgevers die zich bereid tonen waar mogelijk rekening te houden met de zorgtaken die hun werknemers kunnen hebben. In bedrijven waar openlijk wordt gesproken over mantelzorg worden vaak oplossingen gevonden die de werkgever niets kosten, zegt Lenette van Tienhoven van de stichting werk en mantelzorg. Ze noemt als voorbeeld een werknemer van de plantsoenendienst die vaak onverwachts bij zijn zorgbehoevende moeder langs moest. Zijn werkgever plaatste hem over naar de wijk waar zijn moeder woonde. ‘Met zo’n oplossing is de werknemer heel blij.’

Ook de werknemer moet flexibel zijn
Werkgevers houden al steeds meer rekening met mantelzorgers, zeggen de werkgeversorganisaties.

Belangrijk is dat mantelzorgers tijdig en eerlijk aan hun werkgever kenbaar maken in welke situatie zij zich bevinden, zodat de werkgever daar rekening mee kan houden, zegt woordvoerder Ripken van de werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland. ‘Vervolgens bespreken ze wat nodig is voor de werknemer en wat haalbaar is voor de werkgever.’

De flexibiliteit moet van twee kanten komen, benadrukken de werkgevers. ‘Mantelzorg brengt ook de werkgever vaak in een lastig parket. Het werk moet wel worden gedaan. Daar wordt de medewerker ook voor betaald.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.