'Jihadist' Aboutaleb wil salafisme de wind uit de zeilen nemen

Vier vragen over Aboutaleb en het salafisme

Elke moslim is 'een beetje salafist', zei burgemeester Aboutaleb onlangs in een radioprogramma. En zichzelf noemde hij een 'jihadist'. Leefbaar Rotterdam eist tekst en uitleg in een debat, vanavond, in de raad.

Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb. Beeld anp

Wat heeft Aboutaleb nu precies gezegd?

Eigenlijk spreekt Ahmed Aboutaleb in het openbaar 'liever niet' over zijn geloofsbeleving, omdat hij niet op zijn religiositeit beoordeeld wil worden. Toch wist journalist Tijs van den Brink hem in december in Dit is de dag op Radio 1 te verleiden tot een gesprek over het salafisme, een strengreligieuze islamitische stroming. Volgens Aboutaleb houdt het salafisme vooral een poging in om net zo vroom te leven als de profeet Mohammed.

'In die definitie zou u zichzelf ook salafist noemen?' vraagt Van den Brink. Aboutaleb: 'Ja. Elke moslim is een beetje salafist.' En meteen daarop: 'Ik heb ook weleens gezegd: ik ben jihadist. Ik sta elke morgen om zeven uur op om het goede te doen voor de stad en voor Nederland. Dat is jihad in zijn puurste vorm.'

In Aboutalebs uitleg zijn salafisme en jihad ruime begrippen. De meeste moslims geven er volgens hem een vredelievende invulling aan. Aboutaleb is het wel eens met de AIVD en deskundigen die stellen dat strengreli-gieuze salafisten - die het moderne leven en democratie afwijzen - ontvankelijk kunnen zijn voor het gewelddadige jihadisme. 'Maar dat is een overzichtelijke groep. Voor de AIVD, voor mij, voor de politie. Die mensen moeten we opsporen en isoleren.'

Hoe vielen de uitspraken?

Aboutalebs woorden waren uiteraard koren op de molen van PVV-leider Geert Wilders, die direct het aftreden van de burgemeester eiste. De CDA- en VVD-fracties in Rotterdam waren evenmin geporteerd van Aboutalebs duiding van het salafisme en de jihad en vroegen zich af of het wel aan een burgemeester is om zich over beladen religieuze kwesties uit te laten.

Ook sommige opiniemakers hadden liever gezien dat Aboutaleb zijn theologische overpeinzingen voor zich had gehouden. Volgens hen maakt hij van het salafisme te veel een onschadelijk containerbegrip. 'Ik vind het salafisme een kwaadaardige ideologie' schreef AD-columniste Fidan Ekiz. 'Punt. Salafisme is dé voedingsbodem van moslimterreur. Niet iedere salafist is misschien een terrorist, maar alle terroristen delen wel het salafisme als ideologie.'

Arabist Maarten Zeegers schreef in NRC Handelsblad dat Aboutalebs woorden 'simplistisch' zijn en 'een serieus debat over de problematiek van het salafisme' onmogelijk maken. Volgens Zeegers is het salafisme een heel specifieke geloofsstroming die een strikte interpretatie van de islam aanhoudt. Alles dat hiervan afwijkt wordt door salafisten beschouwd als een kwalijke ontsporing, of - erger - als ketterij. Het salafisme kent volgens Zeegers ook geen rekkelijke interpretatie van de jihad. In de ogen van salafisten staat het in de eerste plaats voor oorlogsvoering. 'Wanneer Aboutaleb zegt dat iedere moslim een salafist is, scheert hij dus alle moslims over één kam.'

Sommige deskundigen waren juist wel te spreken over Aboutalebs uitlatingen. 'Briljant' noemde arabist Jan Jaap de Ruiter van de Universiteit Tilburg in de Volkskrant de woorden van de burgemeester. Door zichzelf een salafist te noemen, heeft Aboutaleb volgens de Ruiter een slag gewonnen in de strijd tegen extremistische moslims. 'Hij haalt het begrip salafisme weg uit de traditionele hoek. (...) Daarmee neemt Aboutaleb de gepolitiseerde en gewelddadige vorm van het salafisme de wind uit de zeilen. Hij heeft een moedige stap gezet.'

Wat vinden salafisten zelf van Aboutalebs uitspraken?

Lang bleef een reactie uit salafistische hoek uit. Tot gisteren. In een gezamenlijke verklaring spraken twaalf moskeeën uit vier grote steden hun steun uit aan Aboutaleb. Volgens de moskeeën heeft Aboutaleb de termen salafisme en jihad in het juiste perspectief geplaatst. 'Hij verwoordt de gevoelens van veel moslims in ons land, die zich dagelijks inzetten voor een betere samenleving. Deze termen worden vaak ten onrechte vanuit angst, onwetendheid en negativiteit benaderd, waardoor ze bij voorbaat geassocieerd worden met radicalisme, extremisme en gewelddadigheid.'

Wat zeggen de veiligheids-diensten over het salafisme?

In het jaarverslag van de AIVD over 2016 is van nuance over het salafisme weinig te bekennen. De veiligheidsdienst waarschuwt daarin dat salafistische jongeren in toenemende mate voet aan de grond proberen te krijgen in gematigde moskeeën en moskeebesturen. Daarbij worden geweld en intimidatie niet geschuwd. Ook proberen salafisten kwetsbare groepen als kinderen en vluchtelingen in hun invloedssfeer te krijgen. De AIVD heeft het dan ook over 'zorgwekkende ontwikkelingen op het gebied van salafisme' die onder de aandacht van de landelijke politiek en het lokaal bestuur moeten komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.