Jeugd is in Afrika net zo overvloedig aanwezig als zon

Bericht uit Kampala

Bijna tien jaar terug kwam ik voor het eerst in Oeganda. Ik denk daar weleens aan terug als ik rondreis en de uitgestrekte velden rond de basisscholen gadesla met hun drommen spelende kinderen. Vreemde gewaarwording: ik zette eerder voet op deze bodem dan eenderde van de Oegandezen.

Schoolkinderen in Masaka, Oeganda. Beeld Ben Curtis / AP

Jeugd is in Afrika net zo overvloedig aanwezig als de zon. Van Rwanda tot Angola, van Kenia tot Mozambique. Bevolkingspiramides zien eruit alsof iemand er een harde klap op heeft gegeven: 60 procent van de Afrikanen is jonger dan 25. Meer dan de helft van de mondiale bevolkingsaanwas voltrekt zich tot 2050 naar verwachting in Afrika, aldus de VN. In 26 landen kan in dat tijdsbestek de populatie verdubbelen, in Tanzania, Burundi, Niger, Somalië, Angola en Zambia kan de bevolking voor 2100 zelfs meer dan vervijfvoudigen. Vier op de tien aardbewoners zijn dan Afrikaan.

Zoals Unicef het stelt: de mensheid begon in Afrika, en ze wordt ook weer steeds meer Afrikaans.

Met mijn 40 jaar begint voor mij het leven hoegenaamd pas, maar in Afrika voel ik me soms passé. Dat ik geen kinderen heb, gaat er niet in bij de chauffeurs met wie ik in de file sta van de exploderende steden, zoals recentelijk Edilazio in Luanda of Steven in Nairobi. Mijn vaste boda-bodabestuurder hier in Kampala, Willy, vraagt zich af: 'Wie zorgt er straks voor jou?'. Willy is vader van Willy één en Willy twee. Mijn kinderloosheid levert meewarig hoofdschudden op, een beetje zoals wanneer je verklaart dat je niet gelooft in God.

Zie ik iemand met grijze haren dan valt me dat echt op. Het percentage 65-plussers in Oeganda? Welgeteld 2,7 procent. Voor 'vergrijzing' moet je in Europa zijn - tenzij het gaat om Afrikaanse leiders. In Kampala ageren studenten tegen een grondwetswijziging die de 73-jarige president Museveni in staat moet stellen te regeren tot zijn dood. Toen Museveni in 1986 aan de macht kwam, waren de meeste Oegandezen nog niet geboren.

Als het ergens wachten is op een 'demografische transitie', dan is het wel rond het Afrikaanse leiderschap.

De jeugd heeft de toekomst, zo luidt de boodschap, al klinkt dat misschien wat westers. In elk geval zijn er ook verspreid over het Afrikaanse continent jonge mannen en vrouwen te vinden vol geestdrift en dadendrang - vol vertrouwen in morgen. Maar veel jongeren blijven voorlopig aangewezen op hun overlevingskunsten.

Stoere kerels proberen me in de verkeersdrukte wc-papier uit China te verkopen. Of kijk naar Etseri (26) en haar mislukte sollicitatie naar een van de driehonderd banen bij Oeganda's immigratiedienst. Er waren 36 duizend gegadigden. Sollicitatierondes worden soms gehouden in het voetbalstadion. In Kenia en Zuid-Afrika gingen afgestudeerden de straat op in hun toga en met plakkaten met de tekst 'baan gezocht'.

Het aantal extreem arme Afrikanen nam tussen 1990 en 2012 procentueel af, maar in absolute zin was er een toename van 280 miljoen naar 330 miljoen, aldus de Wereldbank. Oorzaak, volgens de bank: de bevolkingsgroei. Een boude stelling, er spelen allicht ook andere zaken mee zoals gebrekkige herverdeling van de vruchten van de economische groei.

Afrikanen krijgen minder kinderen dan vroeger, maar er bevinden zich al zoveel Afrikanen in de vruchtbare leeftijd dat populaties toch razendsnel zullen groeien. Mijn eigen 'ouderdom' zal zodoende buitensporig snel toenemen.

Mark Schenkel is Afrika-correspondent van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.