Gele hesjes Zo doen wij verslag

‘Je wordt geconfronteerd met een groep van 200 duizend gele hesjes, wie maak je daarin belangrijk?’

Aandacht voor de gele-hesjesbeweging overspoelt Frankrijk en stroomt zelfs over de grenzen naar België en Nederland. Dat terwijl we drie weken geleden nog nooit van de groep hadden gehoord. Frankrijk-correspondent Daan Kool en chef Buitenland Alex Burghoorn vertellen over de moeilijkheden en dilemma’s bij het verslag doen van zo’n plots opkomende beweging. ‘Je wordt geconfronteerd met een groep van 200 duizend demonstranten, wie maak je daarin belangrijk?’ 

Oproerpolitie probeert de gele hesjes uiteen te drijven in Parijs. Beeld AFP

‘Trouwens’, zegt correspondent Daan Kool tegen chef buitenland Alex Burghoorn. ‘Er is aanstaande zaterdag een soort nationale demonstratie gepland tegen de verhoging van de brandstofprijzen.’ Het is dan dinsdag 13 november en Kool is in Marseille voor een verhaal over instortende gebouwen. Dat verhaal is rond, dus hij besluit even een balletje op te gooien over dit nieuwe onderwerp. ‘Dat zou best groot kunnen worden. Moeten we daar iets mee?’

Die zaterdag startten ruim 280 duizend Fransen een beweging die in de weken erna alleen maar zou groeien. Het land is inmiddels volledig in de ban van de gele hesjes. Maar dat wisten Kool en Burghoorn die dinsdag nog niet. ‘Ga er maar heen, kijk maar of je er wat van kan maken, zei Alex tegen mij’, zegt Kool. ‘Je weet het niet van tevoren’, zegt Burghoorn. ‘Voor hetzelfde geld stonden er die zaterdag 120 mensen onder een paraplu en is het dat.’

Frankrijk-correspondent Daan Kool Beeld Pauline Niks

Facebookevenementen

Je kan het moeilijk zien aankomen, zo’n dramatische opkomst als die van de beweging van de gele hesjes. Het begon met oproepen van grote groepen op Facebook om op zaterdag 17 november wegen te blokkeren. Interessant, maar het aantal mensen dat op Facebook zegt ergens aanwezig te zijn is notoir onbetrouwbaar, in de ervaring van Burghoorn. Daarnaast moet hij ook nadenken over praktische aspecten, zoals de ruimte in de krant en de verdeling van de verslaggevers die je als redactie tot je beschikking hebt. ‘Ik moet het altijd afzetten tegen wat er tegelijkertijd nog meer in de wereld aan de hand is. Iedere ontwikkeling concurreert in de krant ook met de aandacht die we hebben voor andere ontwikkelingen.’

Toch trok correspondent Kool die zaterdag naar de Champs-Élysées. Hij had samen met Burghoorn besloten dat er genoeg reden was de demonstratie serieus te nemen. De Franse media besteedden in de weken ervoor al mondjesmaat aandacht aan die ‘gilets jaunes’, zoals ze de groepen waren gaan noemen. In de week voor de demonstratie zag hij op zijn eigen Facebook ook steeds meer steunberichten voor de demonstratie voorbijkomen. ‘Het was vooral dat idee van die gele hesjes dat me raakte; het symbolische. Het werd ook allemaal georganiseerd buiten de vakbonden en politieke oppositiepartijen om, wat heel ongewoon is in Frankrijk. Dat maakte het interessant.’

De Champs-Élysées was een tactische keuze: centraal, goed bereikbaar en een iconische plek. Daar gaat ook veel overleg aan vooraf, want als correspondent kan je maar op één plek tegelijkertijd zijn. Burghoorn: ‘Wij zijn geen BBC die er eentje in Parijs kunnen zetten, eentje naar de Périphérique sturen en eentje achter de hand kunnen houden. Wij kunnen maar één keer inzetten.’

Toen Kool om half 9 aankwam was de beroemde brede laan in het centrum van Parijs vrijwel leeg. ‘Er waren misschien 30 of 40 demonstranten’, zegt Kool. ‘Veel oudere mensen. Het leek niet het begin van een groot protest.’ Hij ging naar huis om zijn stuk te schrijven. Toen hij klaar was om 2 uur ‘s middags en de tv aanzette zag hij beelden uit de stad. ‘Op allerlei plekken in Parijs bleken duizenden mensen te staan. Dat niet alleen, door heel Frankrijk bleken honderdduizenden mensen autowegen te blokkeren.’ De grootste demonstratie vond plaats in het centrum, waar Kool vervolgens direct naartoe snelde om opnieuw verslag te doen.

Te vroeg

Hij was gewoon te vroeg geweest, beseft Kool dan. Maar dat is achteraf concluderen. Van tevoren is het simpelweg heel moeilijk in te schatten. Regels of protocollen voor zo’n situatie zijn er niet, zegt Burghoorn. ‘Elke situatie is anders. Als ik een beslissing moet maken, vaar ik op het overleg met de correspondent, zelf nadenken, mijn ervaring. Tegelijkertijd herhalen dingen zich nooit letterlijk. Op basis van je ervaring kan je ook volstrekt verkeerde inschattingen maken.’

De eerste demonstratie verliep nog redelijk vreedzaam, zegt Kool. ‘Ik dacht nog niet: hier is een potentieel ontwrichtend volksprotest ontstaan.’ Maar de week erna kreeg het verhaal van de gele-hesjesbeweging een nieuwe dimensie. De protesten op zaterdag 24 november trokken weer een flink aantal demonstranten, naar schatting van de overheid ruim honderdduizend. Kool: ‘Op de Champs-Élysées liep het uit de hand, er was schade aan auto’s en er werden winkels geplunderd. Er ontstond op Facebook een soort anti-Macron-, anti-regeringsfeertje.’

Uit opiniepeilingen bleek ruim driekwart van de Fransen nog steeds achter de protesten te staan. ‘Ondanks de gewelddadige ontsporing van die zaterdag’, zegt Kool. ‘Op dat moment ging ook de politiek zich ermee ging bemoeien, de oppositie schaarde zich achter de gele hesjes. Iedereen keek opeens naar Macron, wat zou hij doen? Dat was het moment dat de spanning voor mij toenam, en het moment dat het in Frankrijk al het nieuws ging beheersen.’

De gele hesjes zijn geen homogene groep. Beeld Getty Images

Bijzondere verhalen

Dan moet de redactie weer op een andere manier gaan kijken, zegt Burghoorn. ‘Je kunt niet elke keer een demonstratieverhaal maken. Je moet proactief zijn om bijzondere verhalen te vinden. Daan is contact gaan zoeken met gezichten van de beweging, om ze buiten de demonstraties om te interviewen over hun beeld van de beweging en hun beweegredenen.’ Dat brengt weer nieuwe afwegingen met zich mee, want de protestbeweging opereert vrijwel geheel anarchistisch. De woordvoerders die naar voren stapten waren een begin, maar het is niet te zeggen of deze daadwerkelijk voor de kern van de beweging kunnen spreken. ‘Het is journalistiek gezien heel lastig te bepalen wie je aan het woord laat’, zegt Burghoorn. ‘Je wordt geconfronteerd met een groep van 200 duizend mensen, wie maak je daarin belangrijk?’

De redactie wil zo’n beweging zo goed mogelijk duiden – zonder voorbarige conclusies te trekken. Burghoorn is zich ervan bewust dat de krant het kader creëert waardoor lezers een situatie in het buitenland bekijken. Het is verleidelijk dan snel een stempel op de situatie te drukken, zegt hij, maar ook gevaarlijk: ‘Als journalist heb je al snel allerlei parallellen verzonnen met eerdere situaties – hebben we hier een nieuwe Occupybeweging te pakken, is het dat misschien? Dat soort parallellen geven je houvast. Uiteindelijk zijn het redelijk amorfe gebeurtenissen. Je ziet mensen op straat lopen, die roepen wat. Het ligt niet mooi gekaderd op straat. Je wilt er niet een kader op plakken terwijl later blijkt dat het heel anders zit.’

Je hebt een lange periode waarin je eigenlijk in between bent, zegt Burghoorn. ‘Er is iets aan de hand, maar we weten eigenlijk nog niet zo goed wat. Wat we kunnen doen is zo goed mogelijk beschrijven wat er gebeurt en wie daarover iets zeggen.’

Welke boosheid leeft onder de gele hesjes?

De verhoging van de Franse brandstoftaks is voor 2019 van de baan. Maar is daarmee ook de angel uit het protest van de gele hesjes? De voedingsbodem van het oproer ligt dieper.

Honderdduizenden ‘gele hesjes’ blokkeren Franse wegen

Fransen zijn in groten getale de straat opgegaan na oproepen op sociale media om het land plat te leggen uit protest tegen het regeringsbeleid. President Macron is de kop van jut, maar ‘het is al veertig jaar hetzelfde liedje’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.