'Je kunt geen films blijven maken waar niemand naar toe gaat'

Bioscoopbezoekers hebben geen zin in Nederlandse artistieke films. Hoe diep is de crisis? Vandaag trekt de filmwereld de peilstok.

A Long Story van Jorien van Nes, waarin een weduwnaar zich ontfermt over een Roemeens jongetje, vulde eveneens 3.000 stoelen.

Er is géén nationale crisis, zegt Filmfonds-directeur Doreen Boonekamp, over de opgelaaide discussie over de crisis in de meer artistieke Nederlandse film. Die films doen het, in filmjaar 2014, echter ronduit beroerd. Tot een week geleden kwam geen enkele van de dit jaar in de bioscoop uitgebrachte artistieke titels boven de 3.000 bezoekers uit. Inmiddels wel, met het nieuwe arthousedrama Nena (nu op 5.500). Die cijfers werden opgepikt door verschillende media en afgezet tegen de subsidie voor de films.

De vraag hoe kwetsbare films nu en in de toekomst wel een publiek kunnen vinden, is vandaag onderdeel van een besloten debat op het Nederlands Film Festival. Frans van Gestel van Topkapi Films (en voorheen van IDTV), een van Nederlands meer gerenommeerde producenten, wil minder artistieke films gaan maken. 'De markt in Nederland is verzadigd', zegt hij nu. 'Je kunt geen films blijven maken waar niemand naar toe gaat. Dus we kiezen óf voor crossover, zeg films als Jagten en Broken Circle Breakdown. Is dat arthouse? In elk geval films met een traditionele drieakter-structuur, helder drama waarbij de kijker zich kan identificeren met de hoofdpersoon. Of we maken écht extreme arthouse, maar niks er tussenin. Een aantal jaar geleden hadden we altijd vier of vijf meer artistieke films in ontwikkeling, op dit moment nog maar eentje.'

Filmjournalist Jos van der Burg (Het Parool, De filmkrant) schreef aan de hand van de cijfers een opiniestuk waarin hij het Nederlandse Filmfonds bekritiseerde: te veilige keuzes, te veel gericht op gevestigde namen.

'De financier als schuldige aanwijzen is heel makkelijk', reageert directeur Boonekamp in de koffietent in Tivoli, het nieuwe hart van het Nederlands Film Festival. 'Dan ga je ook voorbij aan Jim Taihuttu, Sacha Polak, Boudewijn Koole en Alex van Warmerdam allemaal makers die een groter publiek wisten te bereiken met artistiek hoogwaardige producties, films die óók in het buitenland veel waardering oogsten. En al die makers zijn nu dus bezig met nieuwe films, die door het Fonds ondersteund worden. '

Supernova van ­Tamar van den Dop trok 3.000 ­bezoekers naar de bioscoop.

Ouderwetse opvatting

Dat uitsluitend de hoeveelheid bioscoopbezoekers meetelt als maat voor succes noemt ze een 'ouderwetse opvatting'. Boonekamp: 'Hoe vaak worden die films op televisie vertoond? Of op internet?' Ze noemt Lotus als voorbeeld, een arthouse-ensembledrama uit 2011, goed voor 7.800 betalende bioscoopbezoekers. 'Maar daarnaast ook 183 duizend kijkers op televisie. Die film is gezien door een breed publiek.'

Ook festivalsucces telt voor het Fonds. 'Die cijfers zou je moeten meetellen. Veel van die kleinere artistieke films reizen naar internationale festivals. Die erkenning maakt dat Nederlands talent vervolgens kan deelnemen aan internationale producties. Dat is ook van belang voor onze nationale filmcultuur. En juist van die kleine films komt vaak de vernieuwing.'

Nena van Saskia Diesing draait nog in de bioscoop en trok inmiddels 5.500 bezoekers. De film kreeg vijf nominaties voor een Gouden Kalf. Foto

Het slechte bezoek aan de artistieke film is een internationaal probleem, zegt producent Van Gestel. Door tv-series en betaalzenders als HBO en Netflix is de filmwereld 'radicaal in transitie.' Een productie als True Detective is 'keiharde arthouse. De eerste afleveringen leunen volkomen op de personages, pas daarna komt er meer plotontwikkeling. Dat is 200 minuten character driven televisie dat kun je bij een arthousefilm hoogstens een half uur volhouden. Bij televisie mag nu meer, van het publiek.'

Ook is de omloopsnelheid van films drastisch beperkt. 'Een film als De Poolse bruid (1998) zou nu niet meer 98 duizend bezoekers halen. Die draaide een half jaar in het hele land. Dat is nu ondenkbaar.'

Hij noemt nog een bedreiging voor de Nederlandse artistieke film. Door de toegenomen studiedruk is de gemiddelde leeftijd van afstuderende filmmakers aan de Filmacademie zo'n vijf à zes jaar gedaald. Van Gestel: 'Denk je dat die meteen na school allemaal onderscheidende arthouse gaan maken, met die bagage?'

Favoriet voor Kalf

De nieuwe Nederlandse komedie Aanmodderfakker van Michiel ten Horn over een onvolwassen dertiger (acteur Gijs Naber), is met zes nominaties (o.a. beste film, regie, scenario, hoofdrol) de favoriet voor de aanstaande vrijdag uit te reiken Gouden Kalveren.

Ook het arthousedrama Nena (vijf nominaties), de Limburgse periodefilm Hemel op aarde (vijf) en de telefilm Jongens (vier) gooiden hoge ogen bij de jury. Het voor de Oscars ingezonden drama Lucia de B. werd slechts één nominatie toegekend (beste actrice). Soof, de best bezochte film van het jaar, is tweemaal genomineerd (production design, montage).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.