'In Italië is een baan niet te combineren met moederschap'

Kwestie m/v: Hoe staat het ervoor met de emancipatie in Italië?

Hoe staat het met de rolverdeling tussen mannen en vrouwen in Europa, gezien door Nederlandse ogen? Dat is het thema van een nieuwe serie interviews over de kwestie M/V. Deze keer: Italië.

Elena Benvenuti. Beeld Marie Wanders

'Het is in Italië normaal om geen kinderen te hebben, ik ben geen uitzondering', zegt de 48-jarige Italiaanse Elena Benvenuti, die in Nederland is opgegroeid. Italië heeft een van de laagste geboortecijfers van Europa. In 2014 werden 509 duizend kinderen geboren op ruim 60 miljoen inwoners, nooit eerder waren het er zo weinig. Een Italiaans stel krijgt gemiddeld 1,4 kinderen; in Nederland zijn het er 1,7. Het leven is te duur, noemen veel Italianen als reden. Lonen zijn laag, huizen kostbaar. 'Italianen kunnen zich geen kind veroorloven. Daarom stellen ze het uit.' Er is volgens Benvenuti nog een andere reden. 'In Nederland zorg je voor een kind tot het 18 jaar is, in Italië zit daar geen limiet aan.'

Elena Benvenuti groeide vanaf haar 5de jaar op in Wageningen. Haar vader was daar aan de universiteit hoogleraar rurale sociologie, haar moeder gaf Italiaanse kookles aan de Volksuniversiteit. 's Zomers keerde het gezin terug naar het Toscaanse Pietrasanta, de geboorteplaats van Benvenuti's moeder, die stamt uit een adellijke familie die teruggaat tot de 14de eeuw. De familie bezit nog altijd een landgoed met een oude villa in Toscane, waar we Benvenuti spreken.

Hoe was het om als Italiaans gezin tussen de Nederlanders te wonen? 'Als kind wil je niet opvallen, helemaal niet als je ook nog eens uit een ander land komt, maar met mijn ouders was dat onmogelijk. Mijn moeder stak haar lange haar op, droeg een kokerrok, hoge hakken en fonkelende diamanten ringen. Zoiets hadden ze in Wageningen in de jaren zeventig nog nooit gezien.'

Vrijheid

Jij vliegt nu heen en weer. In de zomer woon je in Toscane, in de winters in Amsterdam. Voel je je nooit verscheurd? 'Nee. Tien jaar geleden kreeg ik ons vroegere zomerhuis, Villa Masini-Luccetti, in mijn bezit. Het huis is al drie eeuwen van mijn familie, de laatste aanbouw, de kapel, dateert uit 1787. Ik moest een manier vinden om het rendabel te maken, dus ben ik een bed & breakfast begonnen. Daarvoor had ik al besloten om mijn werk, een drukke baan bij een advocatenkantoor in Nederland, anders in te richten om meer in Italië te zijn. De wintermaanden dat ik ad interim werk in Nederland, verdien ik - over het algemeen - voldoende om het hele jaar mijn vaste lasten te kunnen betalen.'

In 2008 had 50 procent van de Italiaanse hoogopgeleide vrouwen een huishouden zonder kinderen. Het hoogste cijfer van Europa. Waarom kiezen juist zo veel hoogopgeleide vrouwen ervoor geen gezin te beginnen? 'Zelf ben ik er ook zo eentje. Ik heb nooit de man gevonden met wie ik een kind wilde. Ik hou van vrijheid, ik reis veel. Mijn vrienden zijn mijn gezin. Plus: er zijn weinig banen voor hoogopgeleiden. Als een vrouw een van die zeldzame topbanen heeft, kiest ze vaak voor haar carrière.'

Hoe wordt tegen kinderloze vrouwen aangekeken? 'In Nederland wordt wel eens tegen me gezegd: 'Je weet niet wat je mist'. Dat zou een Italiaan nooit zeggen. Een Italiaan geeft zijn mening niet over gevoelige onderwerpen. Je zult in Italië ook nooit horen: 'Wat ben ik blij dat je van die rotvriend af bent.' In Nederland gebeurt dat sneller. Dat ik geen kinderen heb, is daar ook meer een ding dan hier.'

CV

Geboren 21

december 1966

in Italië.

1971 Verhuist met gezin naar Wageningen.

1979-1985 Havo in Zetten.

1985 Keert terug naar Italië.

1986 Keert terug naar Nederland, volgt een hostessopleiding in Arnhem.

1989 Algemene Taalwetenschap, specialisme sociolinguïstiek aan de Universiteit Utrecht.

1995-2005 HR-adviseur bij enkele top-10- advocatenkantoren in Amsterdam .

2005 - heden: Bed & breakfast Villa Masini-Luccetti in Capriglia di Pietrasanta.

2012-heden:

Il Bene, zomer (schrijf)cursussen.

Stijgende kosten van het levensonderhoud

Italiaanse moeders krijgen de minste kinderen van Europa, maar werken ook het minste van Europa. In 2008 had maar 50 procent van de moeders een baan. Is dat geen gekke contradictie? 'Nou, er komen geleidelijk wel meer werkende moeders, maar een groot deel van de vrouwen stopt inderdaad met haar baan als er een kind komt. Als reden wordt vaak genoemd dat het werk niet valt te combineren met het moederschap. Er is bijzonder weinig parttimewerk, alleen in de overheidssector bestaat het. Die banen zijn zó gewild - mensen gaan daar nooit meer weg en jonge vrouwen komen er dus niet tussen. En een fulltimebaan is nauwelijks te combineren met een gezin. Kinderen komen om 13.30 uur uit school, mensen werken tot 19 uur of later. Scholen gaan in de zomer drie maanden dicht, terwijl moeders nooit zo veel vakantiedagen hebben. Als opa en oma niet kunnen oppassen, zijn er alleen kostbare of ingewikkelde alternatieven als zomerkampen of kinderen onderbrengen bij vriendjes.'

Hebben mensen kritiek als een vrouw stopt met werken? 'Nee, anders dan in Nederland gebeurt dat niet. Een kind krijgen in Italië is reden tot vreugde, er worden er zo weinig geboren. De opoffering van het eigen leven voor het gezinsleven is hier meer de norm dan het Nederlandse individualistische concept dat je 'alles moet kunnen doen'. Bovendien zouden ze in Italië eerder meelevend reageren. Niet werken wil zeggen: niet verdienen, en hoeveel consequenties dat heeft, weet iedereen. Waar in Nederland tweeverdieners ruim kunnen leven, is het samen de kost verdienen hier eigenlijk een must vanwege de stijgende kosten in het levensonderhoud.'

Mammoni

Het ouderschapsverlof is goed geregeld als je het vergelijkt met de rest van Europa. Italiaanse moeders krijgen vijf maanden 100 procent doorbetaald en hebben daarnaast de optie nog eens zes maanden verlof te nemen tegen 30 procent van het salaris. Vaders krijgen drie maanden verlof tegen 80 procent van het salaris. 'En je mag ook eerder naar huis van je werk als je nog borstvoeding geeft. Ook heeft een vrouw drie jaar baangarantie, waardoor ze tijdelijk kan stoppen met werken. Maar dat is onbetaald, net als meer zogenaamde regelingen. Wat heb je daaraan als je nauwelijks kunt rondkomen? Zoals zo veel dingen in Italië: de theorie ziet er prachtig uit, maar in de praktijk is het onuitvoerbaar.'

Klopt het stereotypebeeld van de Italiaanse man die eindeloos bij zijn moeder woont? 'De mammoni, mannen die na hun 30ste nog bij hun moeder wonen, zijn ontstaan omdat Italiaanse vrouwen tot verstikkens toe voor hun kinderen blijven zorgen. Moeders blijven pyjama's kopen voor hun zonen van 45 jaar. Dat doen ze ook voor hun dochters, alleen daar hoor je niets over. Bij mannen valt het op, omdat de schoondochter ertussen zit. Een schoonzoon hoor ik niet zeggen: 'Mijn schoonmoeder koopt nog nagellak voor mijn vrouw, wat gek!' Maar de schoondochter zegt: 'Ik wil zelf een pyjama voor mijn man kopen.''

Schoonmoeders

Eén op de drie Italiaanse mannen ziet zijn moeder iedere dag, zeven op de tien ongetrouwde mannen woont nog bij z'n ouders. Worden deze mannen niet als zieligerds gezien? 'Het is minder gek in Italië dan in Nederland. Veel gescheiden vaders hebben geen andere keus dan weer bij la mamma in te trekken. Volgens de wet mag de vrouw bij een scheiding in het huis blijven tot het jongste kind 18 jaar is. De man moet z'n huis uit, ook al vindt de scheiding niet op zijn initiatief plaats. Ik vind dat omgekeerde emancipatie.'

Luistert de man eerder naar z'n moeder dan naar z'n vrouw? 'Ik ben bang van wel. In Nederland zegt de man als er spanningen zijn tussen zijn vrouw en moeder: 'Het is toch m'n vrouw'. In Italië zegt de man: 'Het is toch m'n moeder.' De wijze man zal niet kiezen, maar heeft wel een probleem. Je moeder is in Italië iemand die altijd voor je klaarstaat, je kind ophaalt van school, meehelpt met het betalen van je hypotheek. Ga dan maar tegen je moeder zeggen: 'Ik wil m'n eigen pyjama's kopen'.

36 procent van de relaties die stukloopt, heeft als reden 'inmenging van de (schoon)moeder'. 'Zoals je in Nederland grappen over de Belgen hebt, heb je in Italië grappen over schoonmoeders. Bijvoorbeeld als iemand vraagt: 'Waar ga je naartoe met vakantie?' Dan antwoordt de man: 'Dat weet ik niet, maar m'n schoonmoeder wel.'

De Kwestie M/V is een reeks interviews met vrouwen in Europa over de stand van zaken op het gebied van de emancipatie in hun land. Verschijnt elke veertien dagen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.