Opinie

'In het klaslokaal wordt Pim Fortuyn voor de tweede keer vermoord'

Na bestudering van vijf geschiedenisboeken voor de bovenbouw wordt pijnlijk duidelijk dat de uniciteit van Fortuyns opkomst en de moord vakkundig wordt weggeschreven. 'Als het aan de overheid ligt, wordt Pim Fortuyn zo snel mogelijk vergeten', betoogt Clemens van Herwaarden, docent geschiedenis en publicist.

Pim Fortuyn. Beeld ANP

Tien jaar na de dood van Pim Fortuyn is een goed moment om stil te staan bij de manier waarop de overheid omgaat met de politicus die heeft gezorgd voor een belangrijke cesuur in de Nederlandse parlementaire geschiedenis. Na het Hollandse populisme van Fortuyn met zijn opvallende stijl, strijd en inhoud is het politieke instrumentarium van de huidige politici namelijk blijvend veranderd.

Daarbij is er sinds Fortuyn natuurlijk sprake van een totaal andere politieke agenda. Met als belangrijke voorbeelden het discours over de islam, de multiculturele samenleving, de Haagse regentenpolitiek en een vernieuwde vorm van vaderlandsliefde waarin progressieve waarden die opkomen voor homo- en vrouwenrechten verbonden worden aan een conservatief spruitjesnationalisme uit de jaren vijftig met het gezin als hoeksteen van de samenleving.

De exuberante stijl, het paradigma-veranderende politieke optreden van de buitenstaander, die binnen een half jaar Paars sloopte, en hoe treurig ook zijn gewelddadige einde, vormen logischerwijs de ingrediënten van een verhaal dat van generatie op generatie moet worden onderwezen als Nederland aan het begin van de 21ste eeuw op het menu staat in het klaslokaal. Daar wringt de schoen. Als het aan de overheid ligt, wordt Pim Fortuyn namelijk zo snel mogelijk vergeten. De media hebben Pim Fortuyn geholpen om geschiedenis te schrijven, maar de overheid bepaalt hoe de geschiedenis wordt geschreven.

Na Fortuyn zijn er vanuit de landelijke overheid verschillende opvallende initiatieven genomen om het Nederlandse volk en dan met name de Nederlandse schooljeugd te onderrichten in een cohesie-versterkende vaderlandse geschiedenis. Zo is in december 2005 de wet op burgerschapsvorming ingevoerd, waardoor scholen wettelijk verplicht zijn aandacht te besteden aan actief burgerschap en sociale integratie. Bij leerlingen moet de bekendheid met de Nederlandse cultuur worden aangemoedigd. In 2006 is er een bindende canon voor het geschiedenisonderwijs opgesteld en vanaf 2011 is het bezoekerscentrum 'Pro Demos: Huis voor democratie en rechtsstaat' geopend. Hier stuiten we op een treffende paradox rond de receptie van de Fortuyn-erfenis.

Ontkenning
Enerzijds worden de maatschappelijke gevolgen van diens revolutionaire optreden door de politiek serieus genomen en dient het volk en de jeugd op verschillende manieren te worden opgevoed als tolerante burgers en democraten. Aan de andere kant is er bij dezelfde toelichting van deze initiatieven van de overheid sprake van een misvorming dan wel volledige ontkenning van de cruciale rol die Fortuyn heeft gespeeld in Nederlandse politieke landschap.
Zo staat in het eindrapport van de Canoncommissie het volgende over Pim Fortuyn te lezen:

'Vooral naarmate men de eigen tijd nadert, wordt de canon zeer voorlopig. Bij Madame Tussaud in Amsterdam staat Pim Fortuyn tussen de wereldleiders; het beeld van Hennie Huisman is inmiddels hergebruikt in het horrorkabinet. (..) Zeker de eigen tijd en het verse verleden hebben voor ons als beschouwers nog onvoldoende diepte om scherp te kunnen inschatten wat blijvende invloed en betekenis zal hebben. Onze commissie heeft na rijp beraad gekozen voor de huidige vensters, maar toekomstige generaties zouden misschien voorkeur kunnen hebben voor Pim Fortuyn in plaats van vader Drees, of wie weet voor Ali B in plaats van Annie M.G. Schmidt.'

Een commissie van wijze dames en heren hoeft een dergelijke inschattingsfout niet te maken. De commissieleden kunnen rustig gaan slapen en hoeven zich geen zorgen te maken over hun inschatting van het historische belang van de activiteiten van Hennie Huisman en Ali B voor de Nederlandse (canon) geschiedenis. Nu niet en ook niet over honderd jaar, maken ze daarmee een taxatiefout. Gelukkig laat de commissie ruimte over om veranderingen door te voeren. Dat moment is nu, in 2012, aangebroken.

Vreemd
Pim Fortuyn behoeft niet per se een eigen venster maar bij de bespreking van venster 48 over veelkleurig Nederland is het volgens mij een beetje vreemd om niet aan de kinderen te vertellen dat er in 2002 een politicus is doodgeschoten mede vanwege zijn opvallende mening over multicultureel Nederland. Vooral omdat de canon door een Koninklijk Besluit uit 2010 steeds meer een inhoudelijk richtsnoer vanuit de landelijke overheid voor de dagelijkse onderwijspraktijk begint te worden.

Een aanpassing zou de opvallende disbalans in de overheidspropaganda op scholen al wat meer in evenwicht brengen. Het genoemde democratiemuseum presteert het namelijk om een landelijke lessenserie te verspreiden over tien belangrijke gebeurtenissen en personen uit de Nederlandse parlementaire geschiedenis namelijk De Oprichting van de Bataafse Republiek, Oprichting van de SDAP, Invoering algemeen kiesrecht, Provo's verzet tegen huwelijk Beatrix, Moord op Theo van Gogh, Johan Thorbecke, Aletta Jacobs, Abraham Kuyper, Anton Mussert en Willem Drees.

Op mijn vraag waarom de moord op de cineast Theo van Gogh en niet de moord op de politicus Pim Fortuyn in deze lessenserie voorkomt, was het antwoord van een van de makers even pijnlijk als veelzeggend over de wijze waarop met ons Fortuynverleden wordt omgegaan: 'De moord op Theo van Gogh was toch vóór Pim Fortuyn?'

Weggeschreven
Het bovenstaande zou minder droef stemmen als in geschiedenisboeken voor de middelbare school wel zou worden verteld dat Pim Fortuyn voor een breukvlak in de Nederlandse politieke geschiedenis heeft gezorgd. Na bestudering van vijf geschiedenisboeken voor de bovenbouw wordt pijnlijk duidelijk dat ook daar de uniciteit van Fortuyns opkomst en de moord vakkundig wordt weggeschreven. Beelden zeggen vaak meer dan woorden. Nergens in de methodes staan foto's van de politicus in actie, foto's van de vermoorde Fortuyn en zeker geen foto's van de 'nationale' rouw na de moord: de damnatio memoriae van de Fortuynrevolte is ook daar in volle gang.

Tien jaar na de moord kan de overheid tevreden zijn. Nog even en Pim Fortuyn wordt door deze tweede moord voorgoed vergeten.

Clemens van Herwaarden is docent geschiedenis en publicist.
Hij is schrijver van Fortuyn, chaos en charisma (Bert Bakker, Amsterdam 2005 en Mannen die het Maken (Business Contact, Amsterdam 2010). EenVandaag besteedde gisteren ook aandacht aan dit onderwerp: Fortuyn weggemoffeld in geschiedenisonderwijs.

Een vrouw gooit bloemen op de auto met het stoffelijk overschot van Pim Fortuyn. Beeld ANP
 
Bij deze initiatieven van de overheid is sprake van een misvorming dan wel volledige ontkenning van de cruciale rol die Fortuyn heeft gespeeld in Nederlandse politieke landschap.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.