'In 2013 sta ik voor perverse keuzes: wie help ik?'

Linkse wethouders die vol overtuiging uitkeringstrekkers hard aanpakken. De wereld op zijn kop?

Bussen die met uitkeringstrekkers naar het Westland rijden, sancties voor wie geen werk zoekt of een opleiding wil volgen, een groeiend aantal personen dat zelf afhaakt bij een uitkeringsaanvraag: onmiskenbaar draaien de vier grote steden de duimschroeven aan. Dat erkennen ook de wethouders van sociale zaken in die steden; drie van de PvdA, een van GroenLinks.


Vanwaar deze omslag?

Henk Kool (Den Haag, PvdA): 'Vroeger zorgde de sociale dienst voor mensen, nu is het een werkfabriek. We kijken wat mensen wél kunnen, in plaats van wat niet. Die insteek hadden we al voor het kabinet-Rutte aantrad. Maar vergeet niet dat het kabinet 1,8 miljard euro bezuinigt op de sociale zekerheid. In 2011 had de stad Den Haag 40 miljoen tekort op uitkeringen, Amsterdam 80 miljoen en Rotterdam 100 miljoen.'


Rinda den Besten (Utrecht, PvdA): 'De arbeidsmarkt wordt krapper. Dan is het raar uitkeringen te verstrekken zonder tegenprestatie te vragen. Enkele jaren geleden leidde dat tot veel discussie. Bij zaken die onbespreekbaar waren, zoals de wachttijd van vier weken bij de aanvraag, denkt men nu: als PvdA'ers het invoeren, zal het wel deugen.'


Toch loopt het aantal uitkeringen nog op. U bent niet streng genoeg?

Kool: 'We zijn afhankelijk van economisch herstel. In 2006 had Den Haag 19.000 mensen in de bijstand. Ik wilde terug naar 15.000. In 2009 kwamen we op 15.600, toen voelden we de kredietcrisis en steeg het naar 19.000. Als de economie weer aantrekt, gaat het weer richting 15.000, mede door onze inspanningen nu.'


Den Besten: 'Utrecht heeft relatief weinig mensen in de bijstand door zakelijk én sociaal te zijn: door misbruik te bestraffen en door reïntegratie. Ondanks de crisis is ons bestand sinds half 2011 niet gegroeid.'


In maart werden 1.172 uitkeringsgerechtigden uit onder andere Rotterdam en Den Haag uitgenodigd naar het Westland. Hoe kan het dat er pas 28 in de kassen werken?

Marco Florijn (Rotterdam, PvdA): 'Het aantal loopt elke week verder op, dat gaat met groepjes die op sollicitatiegesprek gaan. Als werken in het groen je niet ligt, hebben we ook vacatures in onder meer de zorg en de haven. Maar je kunt niet overal nee op zeggen.'


Kool: 'Het komt van twee kanten: de werkgever moet je ook zien zitten. We kijken waarom men uitvalt. Ben je wel gemotiveerd? Kom je op tijd, fris gewassen?'


Het verwijt is: linkse wethouders lenen zich voor rechts kabinetsbeleid.

Andrée van Es (Amsterdam, GroenLinks): 'Wie kan werken, moet werken. In dat opzicht trekken wij samen op met het kabinet. Toen we tegen jongeren begonnen te zeggen: joh, zoek eens een baan, kwam de helft niet terug. Shockerend. Stel dat al die mensen die dat blijkbaar niet nodig hebben, wel bijstand krijgen. Ik vind trouwens ook dat het beter kan met minder geld. In 2010 had Amsterdam een reïntegratiebudget van 220 miljoen. Dat brengen we in 2014 terug naar 80 miljoen.'


Florijn: 'Eigenlijk heeft het kabinet beleidsmatig nog niks veranderd. De vorige PvdA-staatssecretarissen van Sociale Zaken, Aboutaleb en Klijnsma, hadden al ingezet op fraudebestrijding en het wederkerigheidsprincipe: voor wat hoort wat. Ik voel inhoudelijk veel partnerschap met dit kabinet, maar financieel is het een ander verhaal. De nieuwe Wet Werken naar vermogen waar de Tweede Kamer volgende week over debatteert, is mild qua beleid, maar scherp qua financiële kaders. De gemeenten raken in grote financiële problemen. We zitten in een zware crisis. Door de oplopende werkloosheid lijkt het alsof mensen lui zijn. Dat klopt niet. En het is ook niet zo dat gemeenten actiever worden als je ze uitknijpt.'


Waar ligt inhoudelijk de grens?

Van Es: 'Straks worden gemeenten ook verantwoordelijk voor de arbeidsgehandicapten, zonder dat we genoeg geld krijgen om hen te begeleiden. In 2013 sta ik voor perverse keuzes: gebruik ik het reïntegratiegeld voor de begeleiding van een oud-werknemer van een sociale werkplaats of voor de reïntegratie van een reguliere werkzoekende? Voor beide heb ik niet genoeg geld.'


Florijn: 'We hebben een moreel probleem met de nieuwe huishoudtoets. Gezinnen worden hard aangepakt als er meer uitkeringen zijn. Het is schieten met een kanon op een mug. Ik vind die maatregel niet moreel. De VVD zou dit ook niet liberaal moeten vinden.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.