Opinie

'Illegaliteit strafbaar stellen? Dat kan en mag helemaal niet'

Het plan van het kabinet Rutte II om illegaliteit strafbaar te stellen, is vrijwel identiek aan het plan dat oud-minister Leers had tijdens het kabinet Rutte I, schrijft jurist Sander Terphuis. 'Het verschil is dat het CDA toen bezweek onder de druk van de PVV, en dat nu de PvdA bezwijkt onder de druk van de VVD.'

Een actievoerder wordt door de politie afgevoerd tijdens de ontruiming van het tentenkamp van uitgeprocedeerde asielzoekers op de Haagse Koekamp. Beeld ANP

Het kabinet gaat illegaliteit strafbaar stellen. Dit betekent dat alle illegalen zullen worden gestraft, louter omdat zij illegaal in Nederland verblijven. Dit mag het kabinet echter niet doen van Brussel. De Europese Terugkeerrichtlijn laat dit niet toe. Het Hof van Justitie oordeelde op 28 april 2011 dat het strafbaar stellen van illegaliteit in strijd is met deze Europese richtlijn. Ook Nederland is aan dit oordeel gebonden. Eerder zijn andere Europese landen als Italië en België door dit Hof teruggevloten.

Het Hof wijst erop dat de terugkeerrichtlijn beoogt om op basis van gemeenschappelijke normen een doeltreffend terugkeerbeleid te ontwikkelen, zodat mensen op een humane manier, met eerbiediging van hun grondrechten en waardigheid, teruggezonden kunnen worden. Indien dit plan van het kabinet als wetgeving in werking treedt, dan zal het dus door Brussel ter zijde worden geschoven.

De Europese terugkeerrichtlijn bepaalt dat, enkel als de verwijdering van een vreemdeling in gevaar dreigt te komen door het gedrag van de betrokkene, een lidstaat op dat moment zijn vrijheid kan ontnemen, en wel in een ander detentiecentrum gescheiden van de gewone gevangenen. Dit gebeurt nu ook in Nederland in het kader van vreemdelingenbewaring, waar soms vreemdelingen enkele maanden worden opgesloten met het oog op hun uitzetting.

Boete
Weliswaar wil het kabinet illegaal verblijf straffen met een geldboete, maar in de strafrechtelijke systematiek staat er op het niet voldoen van een boete vervangende hechtenis. Daar het ook nog eens om een relatief forse boete gaat, en illegalen een dergelijke boete in de praktijk niet kunnen voldoen, zal er de facto vrijwel altijd vervangende hechtenis, dus een gevangenisstraf, worden opgelegd. De hoogte van de gevangenisstraf kan oplopen tot een aantal maanden.

Dit plan van het kabinet Rutte II is vrijwel identiek aan het plan dat oud-minister Leers aan het maken was tijdens kabinet Rutte I. Het verschil is dat het CDA toen bezweek onder de druk van de PVV, en dat nu de PvdA bezwijkt onder de druk van de VVD. Des te schrijnender is het dat sommige vreemdelingen niet terug kunnen, omdat de autoriteiten van hun herkomstland weigeren reispapieren te verstrekken. Desondanks wil dit kabinet alle illegalen categoriaal straffen. No merci dus.

Het is bovendien hypocriet van dit kabinet. De ene keer besluit het kabinet dat de illegale MBO-ers in Nederland stage mogen lopen, en de andere keer wordt besloten dat illegaal verblijf strafbaar wordt gesteld. Het is het één of het ander.

Disproportioneel
De deskundige leden van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken hebben het vorige kabinet gewezen op de bezwaren tegen strafbaar stelling van illegaal verblijf vanwege de Terugkeerrichtlijn. Daarnaast heeft de Europese Commissie, bij monde van commissaris Cecilia Malmström, laten weten dat dit voornemen van het kabinet een 'disproportionele maatregel' is die EU-afspraken over dit onderwerp ondermijnt. De plannen van het kabinet zouden neerkomen op het 'op systematische wijze' strafbaar stellen van illegaal verblijf, en dat is dus disproportioneel, aldus de Europese Commissaris.

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten liet eerder weten dat grote groepen mensen als gevolg van strafbaar stelling van illegaliteit gemarginaliseerd zullen worden; met alle negatieve gevolgen van dien. Mensen zullen uit het zicht raken bij maatschappelijke organisaties en overheden, kinderen zullen niet meer voor een school worden aangemeld, mensen met medische problemen durven geen beroep meer op zorg te doen, slachtoffers van mensenhandel doen minder snel aangifte enz. Zo te zien is het kabinet ongevoelig voor deze waarschuwing van de VNG.

Schijnoplossingen
Het feit dat Nederland illegaal verblijf niet strafbaar mag stellen van Brussel bleek al toen Gerd Leers druk aan het lobbyen was in Brussel om steun te krijgen bij zijn Europese collega's voor dit plan van Nederland. Het is hem echter toen niet gelukt. En het zal dit kabinet evenmin lukken om in Europa steun te krijgen om dit onzalige plan uit te voeren.

Nederland verkeert in een economische crisis. Het kabinet doet er verstandig aan om op te houden met het investeren van geld en energie in dergelijke schijnoplossingen, die eens niet uitgevoerd mogen worden van Brussel. En het is niet de manier om bruggen te slaan; niet binnen onze samenleving en ook niet binnen Europa.

Sander Terphuis is jurist en lid van de PvdA.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.