'Ik wilde laten horen wat onbespreekbaar is'

Violist Johnny Rahaket treedt op met gevluchte musici in het Zijderoute Festival: muzikaal asiel aan dakloze herinneringen...

Iraniers waren in tranen bij de Iraanse liederen; Afghanen bij de Afghaanse. Maar waar plek is voor tranen, is ook ruimte om te dansen. Het duurde niet lang of het publiek in de Nijmeegse Schouwburg, dat voor de helft bestond uit asielzoekers, danste in de gangpaden en tussen de fauteuils.

Emotioneel. Dat vond ook violist Johnny Rahaket, aanvoerder en oprichter van het Nijmeegse ensemble Rchestra dat het initiatief had genomen voor dit gedenkwaardige concert, vorige maand in de Waalstad. Wat stond aangekondigd als een presentatie van de onlangs verschenen cd Weeshuis van Rchestra - een cd 'waarop muzikaal asiel, wordt verleend aan dakloze herinneringen' -, werd een manifestatie van muzikale verbondenheid en terugkeer naar verloren gewaande roots. Het optreden krijgt komende zaterdagnacht een onverwacht vervolg in het Amsterdamse Concertgebouw bij Yo-Yo Ma's prestigieuze Zijderoute Festival.

Ze hebben ook wel iets gemeenschappelijk: Yo-Yo Ma's Zijderoute Ensemble met reizende musici uit Mongolië, Azerbeidzjan, Iran, China en Japan; en het Nederlandse Rchestra waarin niet alleen klassiek, jazz, pop en wereldmuziek een verbond zijn aangegaan, maar ook gevluchte zangers en componisten een muzikaal thuis hebben gevonden.

Rahaket (45), wiens vader afkomstig is van de Molukse Kei-Eilanden, is een geboren en getogen Nederlander. Maar hij herkent wel iets bij asielzoekers: 'hun bescheidenheid, hun wens om niet op te vallen.' Na zijn vioolstudie aan de conservatoria van Utrecht en Keulen was Rahaket onder andere concertmeester van het Ricciotti Ensemble. Daarmee speelde hij op veel Europese straten, maar ook in gevangenissen en inrichtingen. Jaren geleden had hij al eens geprobeerd om musici op te sporen in Asielzoekerscentrum (azc) Groesbeek. 'Ik vermoedde dat daar een schat aan muzikaliteit lag, maar in die tijd hield de vraag wie in welk bed moest liggen ze nog teveel bezig.'

In 1998 werd het ensemble getipt door de Nijmeegse Werkgroep Hulp Aan Asielzoekers, die een aantal beroepsmusici in azc's in de regio had leren kennen, zoals de Koerdische zanger, componist en saz-speler Mohadin Molly, de Servische zanger/gitarist Mille Lukic en de Tunesische zangeres Oulfa Rouached.

Vóór alles beschouwt Rahaket het als een wonder dat de vluchtelingen hier op een podium staan. 'Het publiek realiseert zich zelden wat het eigenlijk ziet en hoort. Een onvrijwillige verplaatsing doet zó veel met je. Als musicus wil ik hoorbaar maken wat daarbij is ondergesneeuwd, wat onbespreekbaar is, behalve in muziek.'

Culturele uitwisseling is een belangrijk thema voor Rahaket. Mensen ontlenen hun identiteit vaak aan hun cultuur, ziet hij, en hebben daardoor de neiging van alles buiten te sluiten. Maar culturen blijken juist telkens weer in staat om vreemde elementen op te nemen. 'Daar ben ikzelf het levende bewijs van: Keiezen deden het alleen met Keiezen, en inwoners van de Betuwe, waar mijn moeder vandaan komt, deden het alleen met Betuwnaren. En toch ben ik er.'

Niet voor niets bedachten de programmeurs van het Concertgebouw dat met deze achtergronden het Rchestra een prachtige aanvulling vormt op het Zijderoute Festival, al hebben Rahaket en Yo-Yo Ma elkaar nog nooit ontmoet. Ze zullen elkaar vast het een en ander te vertellen hebben, komende week. Want ook Yo-Yo Ma, Amerikaan van Chinese afkomst stelt zich met zijn Zijderoute Festival op als een waar pleitbezorger van culturele uitwisseling.

Wat niet wegneemt dat Johnny Rahaket nogal werd overvallen door de Amsterdamse uitnodiging, vorige maand. Hij dacht dat het over 2003 ging. 'We proberen nu ook de asielzoekers van Amsterdam te interesseren. Het Concertgebouw roept wel dat de Grote Zaal van iedereen is, maar toen we voorstelden om te adverteren in de huis-aan-huisbladen, keken ze toch raar op.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.