'Ik wil terugkomen met opgeheven hoofd'

Interview Romano van der Dussen

Hij slijt zijn dagen op zo'n drie kilometer van de gevangenis waar hij jarenlang onschuldig in de cel zat. Romano van der Dussen (43) is vrij man. Dat is een beangstigend, verwarrend, onzeker en soms heerlijk bestaan. 'Ik wil terugkunnen met opgeheven hoofd.'

Beeld Ju

Voor de deur van Romano van der Dussens tijdelijke verblijfplaats slaat een kortharige Duitse vrouw met een verweerd gezicht onbegrijpelijke teksten uit. Een vrijwilliger van de kerk probeert haar te weren uit het parochiegebouw, in een rafelige buitenwijk van Palma de Mallorca. 'Kom nou, ik neem je mee naar de dokter, ik moet naar binnen', dringt de warrige vrouw aan. Ze hangt inmiddels aan de arm van de vrijwilliger.

'Aan de drugs', is Van der Dussens eenvoudige diagnose als hij het kerkgebouw binnen stapt. 'Snap je nou waarom ik hier weg moet? Ik word hier omringd door dit soort gekken.'

De Parroquia Mare de Deu de Montserrat vangt ex-delinquenten op die met hun schamele bezittingen in een plastic tasje uit de gevangenis van Palma zijn vrijgekomen. Van der Dussen deelt met drie vrouwen een sober appartementje, ingericht met een donkerbruine eettafel en een mosgroene tweedehands bank. Zijn bed is opgemaakt met een vaal geworden roze overtrek met een Disney-prinses. Op een deur hangt het schema met kerkdiensten.

De Hongaarse huisgenote van Van der Dussen staat kip te snijden. Van de supermarkt in de straat krijgen de ex-gedetineerden gratis voedsel dat aan de houdbaarheidsdatum zit. 'Het is moeilijk na detentie een nieuw leven op te bouwen', zegt de Hongaarse. 'Maar ik ben tenminste echt een drugssmokkelaar. Hij zat onschuldig vast.'

Twaalfenhalf jaar zat Romano van der Dussen (43) gevangen, voor een verkrachting en twee brute aanrandingen waarvan hij al die jaren heeft volgehouden dat hij ze niet heeft gepleegd. Een maand geleden sprak het hooggerechtshof in Madrid hem alsnog vrij van in elk geval de verkrachting. Nu is Romano een vrij man.

Het trauma

Maar in dit appartementje van de kerk, hemelsbreed drie kilometer van de gevangenis van Palma, blijkt vrijheid een relatief begrip. Het trauma van een valse veroordeling en een ruim decennium gevangenschap drukken zichtbaar zwaar op Van der Dussens gemoed. Soms wellen onverwacht de tranen in zijn bruine ogen, dan weer loopt zijn nek rood aan van woede als hij het heeft over politieagenten die hem destijds mishandelden.

'Ik schiet alle kanten op, dan weer voel ik me goed, dan weer rot.' Het leven in een gevangenis is op een bepaalde manier overzichtelijk. Nu moet hij alles zelf uitzoeken. In het warenhuis El Corte Inglés kreeg hij laatst een soort paniekaanval. 'Al die mensen, vijf verdiepingen, het maakte me bloednerveus.'

Het komt ook doordat hij op advies van zijn huisarts is gestopt met de antidepressiva. Hij neemt alleen nog valium om te kunnen slapen. 'Je voelt niks meer door al die verschillende pillen. In de gevangenis was ik daardoor un medio zombi.' In het Nederlands zoekt Van der Dussen vaak naar woorden. Soms schakelt hij onbewust over op het Spaans, alsof de twee talen in zijn hoofd zijn vervloeid tot één.

Het meisje

Naast de kassa van bakkerij La Provenzal staat een blikje met sticker: 'Voor Romano, onschuldig'. Elke dag doneren klanten wel een paar euro. Daar koopt Van der Dussen dan sigaretten van of een buskaartje.

'Het zijn goede mensen hier, ze helpen je', zegt hij op het terras van La Provenzal, waar hij zijn dagen grotendeels slijt. Hij eet en drinkt hier al vier weken gratis, net als bij bar España verderop in de straat.

Vlak voor het interview zat Van der Dussen nog aan de koffie met een mysterieuze Spaanse dame, die de bakkerij in vlucht zodra ze het Nederlands gezelschap met fotocamera ziet verschijnen. Even later snelt de zwartharige vrouw het tafeltje van Romano voorbij met een grote zonnebril op. 'Tot straks', roept hij haar nog na.\

'Dat was dus mijn vriendin', zegt hij even later. Geboren en getogen op Mallorca, 30 jaar oud. Hij heeft het later steeds over 'dat meisje', omdat zij niet met haar naam in de media wil.

Beeld Julius Schrank

Het verhaal van hun prille samenzijn is wonderlijk. 'Dat meisje' las een artikel in de Spaanse krant El País over Romano's zaak en schreef hem een brief. 'Ik kreeg door de jaren heen stapels brieven van vrouwen. Ze waren allemaal een beetje hetzelfde. Maar deze sprong eruit. Ze is een vrouw die ook haar problemen heeft gehad, ze leek mij te begrijpen.'

Romano schreef terug. 'Mooie dingen, zoals 'jij bent het licht dat mijn bootje door het donker gidst'. Ik kan goed schrijven hoor, in alle talen.' Begin 2015 kwam ze voor het eerst naar de gevangenis. 'Man, ik was zo nerveus als een klein jongetje met een minderwaardigheidsgevoel. Ik had nooit een foto van haar gezien. Eerlijk gezegd verwachtte ik een niet zo aantrekkelijk iemand, die niet zo makkelijk een vriend kon krijgen. Waarom kies je anders voor een man die vastzit? Misschien was ze wel dik ofzo. Maar toen zag ik haar: wow. Ik had niet verwacht dat er zo'n seksbom zou binnenlopen.'

Meer dan een jaar spraken ze elkaar wekelijks door het glas van de bezoekersruimte. Nooit raakten ze elkaar aan. Tot vorige maand. Vier uur zat 'dat meisje' stilletjes te wachten tot hij uitgepraat was met alle pers. 'Dat betekent dat ik bijzonder voor haar ben. Het interesseert haar niet dat ik niks heb, zij kijkt naar de binnenkant.'

Maar het is geen sprookje. Het blijkt niet zo gemakkelijk een relatie op te bouwen met een man die meer dan twaalf jaar opgesloten zat. 'Zij heeft haar eigen appartement, twee parttimebanen en ze studeert psychologie. Ze zegt: ik heb ook een eigen leven. Dat begrijp ik', zegt Van der Dussen het ene moment. Later, wat verontwaardigd: 'Ik snap eigenlijk niet waarom ik niet bij haar kan intrekken.'

Afgelopen weekend ging hij voor het eerst met zijn nieuwe schoonouders uit eten, bij een rancho buiten de stad. Romano nam het ervan en bestelde een enorm biefstuk. 'Maar ik was nerveus als een puber. Heb ik daar een glas omgestoten en een mes op de grond laten stuiteren.'

De ouders van 'dat meisje' namen hem elk even apart. 'Die vader die was oké, die wilde gewoon weten wat ik had gedaan in het leven. Maar die moeder was heel direct. Die zei: als jij ook maar iets verkeerd doet tegen mijn dochter, dan vermoord ik je. Zij denkt dat ik alleen met haar dochter ga omdat het makkelijk is dat er iemand klaarstaat, nadat ik twaalf jaar lang zonder vrouw ben geweest. Maar zo is het niet. Eerlijk, de eerste vier nachten lagen we gewoon met onze kleren aan naast elkaar in bed. Ik zei tegen haar: het gaat mij niet om seks, ik vind het gewoon fijn om naast jou wakker te worden.'

Toch snapt Van der Dussen haar ouders ook. 'Dat zijn heel rustige mensen. Die roken niet, die drinken niet. En die willen een normaal leven voor hun dochter.'

Van der Dussen kwam vrij in een wereld die niet meer dezelfde is als dertien jaar geleden. Bij zijn eerste kopje koffie in vrijheid stak hij een sigaret op in het café. 'Dat kan dus niet meer.' Als de Roemeense taxichauffeur hem waarschuwt dat achter in de auto de gordel om moet: 'Krijg je daar een boete voor? Wat maken ze je het leven moeilijk tegenwoordig.'

Hij zag verwonderd hoe mensen in de bus betalen met hun telefoon. Hij liep in het begin tevergeefs een kilometer op zoek naar een telefooncel om zijn vader te kunnen bellen. Nu worstelt hij met trillende handen met het touchscreen van de Samsung die hij van de kerk kreeg. De barman van España zag hem prutsen en kocht een ouderwetse gele Nokia voor hem, met druktoetsen. 'Dat gaat beter.'

De kapelaan van de parochie oefent met hem met Facebook, Whatsapp en wifi. Intussen ondervindt hij al aan den lijve dat privacy niet meer is wat het ooit was.

In een bar ging Van der Dussen deze week op de foto met een paar gasten die hem herkenden uit de media. 'Maar de moeder van dat meisje zag die foto op Facebook. Nu is mijn vriendin boos dat ik met die lui zou omgaan. Blijkbaar zijn er foute gasten bij, die met drugs bezig zijn. Hoe kan ik dat nou weten?'

Kafkaëske martelgang

In de nacht van 10 augustus 2003 werden in Fuengirola, Zuid-Spanje, vlak bij elkaar en in korte tijd twee vrouwen op straat bruut aangerand en een derde vrouw verkracht. Drie weken later arresteerde de politie Romano van der Dussen. Volgens zijn Spaanse advocaat Silverio García Sierra is het proces dat daarop volgde 'van het begin tot het einde' vergelijkbaar met de roman Het Proces van Franz Kafka, waarin een onschuldige wordt vermorzeld door de rechtsgang. In het geval Van der Dussen is het eind bovendien nog lang niet in zicht.

In 2005 werd Van der Dussen onherroepelijk veroordeeld tot een celstraf van zestien jaar, na een onderzoek en rechtsgang die wemelde van fouten en onzorgvuldigheden, fundamenteel bewijs dat bleef liggen, elkaar tegensprekende getuigen en klunzende pro-deo advocaten. In 2007 doken in een Interpol-databank dna-gegevens op van Mark Dixie, een beruchte Britse serieverkrachter. Zijn genetisch materiaal bleek overeen te komen met dna-sporen die bij het verkrachtingsslachtoffer in Fuengirola waren gevonden.

Door spoorloze papieren en een onverklaarbare bureaucratische rompslomp nam het uiteindelijk negen jaar in beslag tot het Spaanse hooggerechtshof Van der Dussen vrijsprak van de verkrachting. Op 11 februari 2016 is hij vrijgelaten uit de gevangenis op Mallorca.

Maar de veroordeling van Van Der Dussen voor de twee aanrandingen staat nog steeds recht overeind. Om hiervoor ook formele vrijspraak te krijgen, slaat Kafka opnieuw toe. Want in die zaken is er geen dna-bewijs. Oorspronkelijk oordeelde de rechter dat alle drie de aanrandingen onmogelijk anders dan door een en dezelfde dader gepleegd moesten zijn. Maar andersom wordt deze redenering niet gevolgd nu vrijspraak is gegeven in de belangrijkste zaak. Er zijn nieuwe feiten nodig en daarom wil Van der Dussen samen met zijn Spaanse advocaat Silverio García Sierra alsnog op zoek naar nieuw bewijs. Dat hopen ze te krijgen uit de verklaringen van de Britse aanwezigen bij het feestje waar Van Der Dussen die bewuste avond in 2003 was , maar waarvan de getuigen nooit door de rechtbank zijn gehoord. Zodra voldoende geld is ingezameld wordt daartoe een reis naar Engeland ondernomen. Dan willen Van der Dussen en zijn advocaat ook Mark Dixie in zijn zwaar bewaakte cel opzoeken om hem zo ver te krijgen dat hij eveneens de twee andere zaken bekent.

Pas als de vernietiging van het vonnis in alle drie de zaken is verkregen komt Van der Dussen in aanmerking voor de volle schadevergoeding van de Spaanse over de periode van zijn onterechte gevangenschap. Deze procedure kan in het ergste geval nog zes jaar duren. Romano Van der Dussen heeft samen met gevangenispastoraat op Facebook een account geopend onder Romano Riberto van der Dussen. Hierop staan onder meer de bankrekeningen waarmee zij giften hopen te ontvangen om achter het nieuwe bewijsmateriaal aan te gaan.

Nieuw begin

Hij moet opnieuw beginnen, Van der Dussen weet het, maar hoe kan hij het verleden afschudden zolang hij tussen de voormalige bajesklanten woont? 'Ik krijg geen rust vanbinnen. Ik moet een eigen appartement hebben, maar ik heb geen geld.'

Een bureaucratisch probleem met zijn fiscaal nummer is er de oorzaak van dat hij nog geen uitkering krijgt van de Spaanse staat. En de 500 euro die zijn Nederlandse advocate Rachel Imamkhan hem gaf bij de vrijlating vorige maand, zijn op. Het is ingezameld geld van een crowdfund-actie, bedoeld om de slepende juridische procedure te bekostigen.

Van der Dussen is boos dat Imamkhan niet opnieuw geld overmaakt. Maar de advocate meent dat zij donateursgeld voor het proces niet zomaar kan weggeven om Romano daar sigaretten en merkkleding van te laten kopen. Hij loopt op spierwitte Nikes. 'Die kostten 140 euro, dat vond zij te veel', zegt Van der Dussen. 'Ik had ook een overhemd van Ralph Lauren gekocht voor 110. Na twaalf jaar in weggevertjes te hebben gelopen, wilde ik spullen die ik zelf mooi vind. Dat moet ze toch begrijpen?'

Beeld anp

De toekomst

Er ligt een ticket klaar naar Nederland, waar hij psychische begeleiding kan krijgen en hulp bij het vinden van werk en een woning. 'De reclassering heeft geregeld dat ik naar Kerkrade kan, maar dan moet ik eerst wel een tijdje naar het Leger des Heils. Wat denken ze? Dat ga ik dus niet doen. Ik ben opgegroeid in Alphen aan den Rijn en Oudkarspel. Ik heb niks in Kerkrade.'

Na al die jaren gevangenschap zijn de banden met Nederland broos. Van der Dussens moeder overleed tijdens zijn detentie. Zijn vader heeft hij sinds zijn vrijlating nog niet ontmoet, alleen gebeld. In Breda woont zijn inmiddels 15-jarige dochter Romana, die hij als baby voor het laatst heeft gezien.

Eigenlijk overweegt hij pas een terugkeer als hij ook voor de twee resterende zaken is vrijgesproken. 'Ik wil terug kunnen met opgeheven hoofd.'

Tot die tijd ziet hij zijn toekomst in Spanje.'Het was vorige week 21 graden en ik heb nu mijn vriendin hier. Ik kan gaan werken als receptionist in een hotel, net als vroeger. Ze hebben me ook al een baan aangeboden als vertegenwoordiger. Of monteur van airconditionings. Maar ik moet eerst rustiger worden.'

Om te kalmeren heeft Van der Dussen een eigen woonplek nodig, maar voor een eigen appartement ontbreekt het hem nu aan geld. Dus moet hij werken, maar daarvoor is hij nog te nerveus. Zo zit hij gevangen in een spiraal waar hij nog niet uit komt.

Dus rookt hij nog maar een sigaret op het terras van La Provenzal. 'Het zijn dagelijkse obstakels die ik moet overwinnen. Maar ik heb twaalf jaar in de cel overleefd. Ik ben daar sterker van geworden, ik kom hier ook wel uit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.