'Ik wil gewoon vrij kunnen leven zonder geloof'

Ayman Ghoujal, Syrische atheïst en politiek activist

'Verwende kinderen', noemt de Syriër Ayman Ghoujal (39) islamitische vluchtelingen. Ze drijven hun zin door en willen dat iedereen rekening met hen houdt. Dat gebeurt ook in de asielopvang in Nederland, weet hij uit eigen ervaring. Hij zat daar zes maanden, vanaf september 2015. Hij kreeg er te horen dat hij zich gedeisd moest houden, niet al te opvallend de atheïst moest uithangen. Dat zou alleen maar problemen geven.

Op 11/11/11 begon de Syrische Aymar Ghoujal op Facebook en Twitter het atheïstische onlinemagazine I Think in het Arabisch. Maar al snel werd het voor hem als atheïst en politiek activist te gevaarlijk in Syrië. Beeld Mike Roelofs

Ghoujal: 'Maar wat moet je als je voortdurend wordt gevraagd of je moslim bent? Liegen over wie je bent? En hoe houden afvalligen zich gedeisd? Als ze je tijdens ramadan zien eten, of als ze je alcohol zien drinken, dan word je bedreigd.'

Hij is niet fysiek aangevallen, zegt hij, maar vaak verbaal. 'Heftige woorden. Dat ik dood moet, omdat ik een afvallige ben.'

Geschokt was hij. Niet door de intolerantie van moslims jegens zijn atheïsme. Daar was hij aan gewend. Dat had hij verwacht. 'Ik had niet kunnen bevroeden dat ze zelfs in een vrij land als Nederland zoveel macht zouden hebben. Dat homo's in de opvang in aparte hoekjes bij elkaar moeten kruipen en vrijdenkers als ik niet zichzelf kunnen zijn. En dat gelovigen iedereen voor dag en dauw wakker mogen maken voor het gebed en niemand van de leiding ingrijpt.'

Zes maanden zat Ghoujal in de opvang in Budel en Katwijk. Toen kon hij, opgelucht, met zijn vrouw en drie dochters van 12, 8 en 7 jaar een eigen woning betrekken in een Nederlands dorp. Hij weet inmiddels dat hij ook in Nederland achterom moet blijven kijken. Hij heeft meegewerkt aan de documentaire Ongelovig. Vrijdenkers op de vlucht van het Humanistisch Verbond, die op 13 december wordt uitgezonden. Dat is niet zonder risico.

Ghoujal laat zich door recente negatieve ervaringen niet afremmen. In Syrië kwam hij openlijk uit voor zijn afvalligheid. Ook in Nederland zal hij zich niet de mond laten snoeren. 'Ik wil gewoon mens kunnen zijn, zeggen en denken wat ik wil, vrij kunnen leven zonder geloof.'

''Islam kent geen dwang', wordt vaak gezegd. Maar dat klopt niet'

Nu al krijgt Anbar (23) kritische opmerkingen over haar veranderde uiterlijk. Ze heeft de ghimaar (halflange hoofddoek, die over de boezem valt en de vormen van armen bedekt) afgedaan. Maar ze draagt nog wel een hoofddoek. Geregeld krijgt ze te horen dat ze te sexy gekleed is, dat er stukjes van haar armen en benen zijn te zien. ‘Als een jongen daar wild van wordt, hoort hij in een inrichting thuis, denk ik dan.’ (+)

Wetenschappelijk

Hij is geboren in Damascus in een soennitisch gezin. Zijn moeder droeg een hoofddoek en stuurde hem naar koranles. De hele koran heeft hij uit zijn hoofd moeten leren. Hij las ook wetenschappelijke kinderboeken. 'Ik leerde over de evolutie en over natuurwetten, over hoe donder en bliksem ontstaan. Tegelijkertijd werd me verteld dat donder het geluid is van een engel die schreeuwt tegen de regen, zoals een herder schreeuwt tegen zijn schapen. Bizar eigenlijk.'

Hij vroeg zijn moeder daarover het hemd van het lijf. 'Hoe kan dat? Waarom is dat? Ik was nog maar een kind, dus mocht ik vragen stellen. Maar de sfeer was altijd ongemakkelijk. Kritische vragen over de koran werden niet echt op prijs gesteld.' Tot zijn 20ste was hij 'passief gelovig, een tiener die achter de meisjes aanzat en die het met de religieuze geboden niet zo nauw nam'.

In 2004 vertrok Ghoujal naar Saudi-Arabië om te gaan werken als kantoormanager voor een bedrijf voor mobiele telefonie. Twee jaar verbleef hij in het land van het wahabisme, de ultra-orthodoxe islam. Een jaar in Jeddah en een jaar in Riyad. Hij heeft het hele land afgereisd, vond de sfeer daar 'afgrijselijk benauwend'. Uitgerekend in Mekka werd hij bewust atheïst, vertelt hij grijnzend.

'Mij was verzekerd dat zelfs een ongelovige in huilen zou uitbarsten bij het aanschouwen van de Zwarte Steen in de hoek van de Ka'aba. Ik vond het daar stompzinnig. Bedevaartgangers verdrongen elkaar om de steen aan te raken, of draaiden er rondjes omheen. Er was niets heiligs aan. Na die ontnuchterende ervaring ben ik heel veel gaan lezen. Over de islam, de sharia, de hadith (overleveringen van de uitspraken van de profeet, red.), over het hindoeïsme en taoïsme. Ik wist toen: religie is fictie.'

In een islamitische omgeving is dat een gevaarlijke overtuiging. Syrië is er onder president Assad niet progressiever op geworden, zegt Ghoujal. 'Boeken over de evolutie zijn niet meer te krijgen. Assad sloot theaters, de enige openbare bibliotheek, opende ruim twintigduizend moskeeën en 750 al-Assad-instituten voor studie van de islam. Het is islamisering in een modern jasje.'

Terug in Syrië verloor de ongelovige Ghoujal het contact met zijn familie, vrienden en buren. Aanvankelijk opereerde hij voorzichtig, hij uitte zich alleen in kringen van gelijkgezinden. In het begin van de revolutie in 2011 koesterde Ghoujal even de hoop dat er meer ruimte zou komen voor vrijdenkers als hij. Vol goede moed ging hij de straat op, demonstreren. 'We verzamelden ons vaak bij een moskee. Ik stond buiten te wachten met een biertje in mijn hand, om me later bij de betogers aan te sluiten. '

I Think Magazine

Op 11/11/11 begon hij, op Facebook en Twitter, het atheïstische onlinemagazine I Think in het Arabisch. Maar al snel werd het voor hem als atheïst en politiek activist te gevaarlijk in Syrië. In 2012 vluchtte hij. Via Egypte en Turkije, kwam hij in september 2015 in Nederland terecht.

Ghoujal is nog altijd actief binnen de atheïstische tegenbeweging. Voor I think Magazine heeft hij een serieuze website gebouwd. 'We hebben sympathisanten in zeven Arabische landen. Er is niets vergelijkbaars. Ik ben er trots op.'

Via Facebook onderhoudt hij contact met een vijftigtal afvallige Syrische vluchtelingen in Nederland. 'Vorige week nog heeft een Syrische vrouw hier uit de buurt haar hoofddoek en religie afgelegd. Ze accepteert de tweederangs positie van de vrouw in de islam niet langer.'

Ghoujal loopt naar de kast in zijn woonkamer, haalt een zwart T-shirt tevoorschijn waarop het fictieve karakter van religie is verbeeld. 'Als ik dit in het Midden-Oosten zou dragen, zou ik worden gedood. Hier kan ik er wel mee de straat op. Maar ook in Nederland is de sociale druk op afvalligen immens groot en is er nog een lange weg te gaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.