‘Ik wil de impact van een Springsteen-song’

Zestien succesvolle thrillers schreef Harlan Coben sinds 1990, maar routine wil het nog altijd niet worden. ‘Het is alsof je steeds weer een nieuw pad uithakt.’..

‘De openingszinnen van The Woods zijn: ‘‘Ik zie mijn vader met die schop. De tranen lopen over zijn wangen. Een hartverscheurende, schorre snik werkt zich vanuit zijn longen omhoog en komt door zijn mond naar buiten. Hij brengt de schop omhoog en stoot hem in de grond.’’

‘Met zulke zinnen wil ik je meteen vastgrijpen en vasthouden. Als je het boek meeneemt op vakantie naar St. Tropez, blijf je op de hotelkamer omdat je wilt weten wat er met de personages gaat gebeuren.

‘De afgelopen dagen was ik in Parijs en bezocht een paar van mijn favoriete plekken. Een daarvan is het Rodin-museum. Ik ben daar een miljoen keer geweest en zit er graag in de tuin te schrijven. Het gevoel dat ik krijg als ik naar een Rodin kijk, of als ik naar een song van Bruce Springsteen luister, of een roman van Philip Roth lees, de emotionele impact ervan, die wil ik ook aan de lezer geven. Een opwindende rit in de achtbaan is mij niet genoeg, ik wil méér.’

De Amerikaanse auteur Harlan Coben (46) debiteert serieuze opvattingen net zo los uit de pols als de wisecracks die hij privé of in zijn thrillers rondstrooit. ‘Als je je laat klonen en daarna met jezelf de liefde bedrijft, is dat dan incest of masturbatie?’ Vanaf 1995 geprezen om zijn thrillerserie rond sportmakelaar/privédetective Myron Bolitar, brak hij definitief internationaal door met zijn stand-alones (zelfstandige boeken), waarvan de succesvol verfilmde bestseller Tell No One uit 2001 de eerste was.

Met de keuze van Bolitar als hoofdpersoon – een man die tot zijn 34ste bij zijn ouders woont en verlatingsangst heeft – had de auteur al getoond wars te zijn van bepaalde genreclichés. Hij geeft Bolitar humor als verdedigingsmechanisme, maar zorgt ervoor dat die ‘de spanning, de ernst van misdaden en het lijden van mensen, niet doodmept’. Een paar van Bolitars sidekicks zijn Big Cyndi, ex-worstelaarster, honderdveertig kilo, verpakt in een witte lycra jumpsuit, en Winston Horne Lockwood III, kortweg Win, een buitensporig rijke en gewelddadige man, met het uiterlijk van een engel.

Na vijf jaar plaatsgemaakt te hebben voor andere thrillers mocht Bolitar terugkeren in Promise me (2006) waarin tieners in problemen, stinkende, planeten tellende, door de stad zwervende psychiatrische patiënten, en een ex-Mossad-agent en huurmoordenaar, tevens travestiet met stiletto(mes)hakken als wapen, een bont gezelschap vormen, dat wonderlijk genoeg de bloedernstige kern intact laat.

Voor zijn zelfstandige boeken koos Harlan Coben zeer uiteenlopende hoofdpersonen, wier levens – meestal aanvankelijk door een klein voorval – totaal op hun kop worden gezet, in een voortdurend van richting veranderende verhaallijn. Hij kan enthousiast vertellen over de wendingen en misleidingen die hij in zijn verhalen verwerkt. En als de lezer denkt dat het eindelijk allemaal voorbij is, komt hij (als Stephen King) met zijn ‘Carrie hand-out-of-the-grave moment’.

Lezers mogen niet inslapen, maar moeten waakzaam blijven, evenals de auteur. ‘Ik heb nu zo’n vijftien, zestien boeken geschreven. Je zou denken dat het steeds makkelijker gaat, maar dat is niet zo. De laatste twee waren de moeilijkste die ik ooit geschreven heb. Het is alsof je voor de zoveelste keer in een dichtbegroeid bos loopt, maar steeds weer een nieuw pad moet uithakken. De oude paden zijn niet meer te gebruiken.

‘Ik zei altijd: als ik ga schrijven weet ik het begin van het verhaal én het einde. Maar bij mijn voorlaatste, The Woods, had ik geen idee van het einde. Er is niet één techniek, waarop je voortdurend kan terugvallen. Mijn laatste boek, Hold Tight, begin ik met een gewelddadige scène en een moordenaar. Dat heb ik nog nooit gedaan.’

(Uit Hold Tight):

‘De snor hield op met praten en bleef haar lange tijd aankijken. Er was iets aan de hand. Er zat iets scheef. Zijn ogen waren zwarte glazen knikkers zonder lichtjes erin, alsof iemand ze zo maar in zijn gezicht had gedrukt en er geen leven in zat.

‘ (*) De snor gooide haar achterin het busje, trok de deuren dicht en boog zich over haar heen. Haar maag deed nog steeds pijn, maar de angst die ze nu voelde was erger. De man trok zijn snor af en glimlachte naar haar. ‘Waar is de tape’, vroeg hij. En toen begon hij haar echt pijn te doen.’

Coben: ‘Ik houd niet van dat seriemoordenaarsgedoe, of van zo’n harde grotestadsjongen. Ik houd ook niet van de internationale samenzwering die het op het Witte Huis heeft voorzien. Ik schrijf bijna altijd verhalen over mensen die in buitenwijken wonen, geen superhelden, geen vechtexperts, geen briljante types. Daarom spreekt het waarschijnlijk veel mensen aan. Alle personages in dit boek, behalve misschien de moordenaar, proberen hun best te doen, zo goed mogelijk te handelen in bepaalde omstandigheden – wat niet de garantie geeft dat dingen ook goed voor je uitpakken.’

Hold Tight, deze week in Amerika, en in de Nederlandse vertaling uitgekomen met de titel Houvast, heeft als hoofdthema een vraag die weliswaar niet nieuw is, maar die wel op een bijzonder manier is uitgewerkt. Hoe ver ga je als ouder om je gezin te beschermen? Wat geeft ouders het recht hun zestienjarige zoon via E-Spyright te bespioneren, met software die alle toetsenbordaanslagen van de computer registreert, aan het eind van de dag een rapport maakt en hun dat per e-mail toestuurt? Met alle websites die hij heeft bezocht, de verstuurde en ontvangen e-mails, de bestanden en documenten; hij is zelfs live te volgen terwijl hij achter zijn computer zit. Is zijn zwijgen, zijn desinteresse en afwijzende houding, en het feit dat een van zijn beste vrienden onlangs zelfmoord heeft gepleegd, reden genoeg?

Coben: ‘Ik kreeg het idee toen een een paar vrienden mij tijdens een diner bekenden dat ze spyware in de computer van hun puberzoon hadden gestopt. Eerst stond ik er afkerig tegenover, maar na een tijdje dacht ik: misschien hebben ze toch wel een punt. We beschermen onze kinderen op alle gebieden zo goed mogelijk, dus waarom zouden we ze op de computer maar raak laten doen. Via internet kunnen ze door alles worden getroffen: pesten, pedofielen, pooiers, en allemaal zonder gezicht, dat zie je pas als het te laat is.

‘Tien, vijftien jaar geleden zou ik zo’n boek niet geschreven hebben. Maar de maatschappij en internet zijn niet dezelfde gebleven. In het begin van het boek zeg ik dat de technologie die erin voorkomt echt is. Alle beschreven software en hardware zijn voor iedereen te koop. Een fantastisch onderwerp voor een thriller.

‘Nieuw voor mij was dat ik niet met één hoofdpersoon werk, maar met vijf gezinnen, die uiteindelijk allemaal méér met elkaar te maken hebben dan je zou denken. Iemand suggereerde er een film van te maken.’

Dat zou een variant op Robert Altmans Short Cuts worden: ongeruste, spionerende ouders, treurige ouders van een kind dat zelfmoord heeft gepleegd, een leraar die door een achteloze opmerking het leven van een van zijn jonge leerlingen tot een hel maakt, een alleenstaande vader die voortdurend tekortschiet, een vrouw die haar man niet het geheim van hun zoontje wil bekennen, een medisch specialistenpaar dat een proefscheiding boven het hoofd hangt, een vrouwelijke hoofdinspecteur die het moeilijk wordt gemaakt, en een procureur, weduwnaar, vader van een dochtertje, die op het punt staat te gaan trouwen met iemand die evenals hij hard door het verleden geraakt is. Neem daarbij de moordenaar, die het pad van velen kruist. Het klinkt als een overbeladen draaimolen die vast gaat lopen, maar de tentakels grijpen zich allemaal in elkaar vast. Iedereen spreekt en filosofeert over leven, relaties, privacy, vertrouwen, wanhoop, en zelfs de moordenaar draagt zijn steentje bij.

Coben: ‘Nash is niet zomaar een krankzinnige moordenaar, maar iemand die zich realiseert dat hij beschadigd is. Met zijn Joegoslavische hulpje Pietra, wier man en kind zijn vermoord, discussieert hij over de vraag of oorlog de mensen dwingt tot dingen die niet in hun aard zitten, of dat de oorlog hun juist de kans geeft hun echte aard te tonen. Nash zegt: Misschien is het de samenleving, en niet oorlog, die de mensen dwingt tot een manier van handelen die niet met hun ware aard overeenkomt. Daar is wel iets voor te zeggen.’

Coben houdt niet van de term ‘misdaadroman’. ‘Dat klinkt als een verhaal waarin het dode lichaam de puzzel is. In mijn boeken heeft de dode een moeder of een kind, zijn mensen gewond en wanhopig, en zijn hun levens veranderd of vernietigd. Ik wil pakkend schrijven: je kan het brein stimuleren en de pols sneller laten kloppen, maar dat werkt niet als je niet ook het hart beroert. Als je niet geeft om je personages.

‘Ik heb hart en ziel nodig. Ook in de taal. Ik herschrijf veel. De eerste versie is het blootleggen van de diamant. De volgende zijn het polijsten, het vervolmaken ervan. Iedere zin moet goed en betrokken zijn. Je moet ook spelen met de perceptie. In Hold Tight praten twee moeders met elkaar. De een wil niet geloven dat haar zoon zelfmoord heeft gepleegd, de ander wil niet aanvaarden dat haar zoon wegliep.

‘Zijn die dingen daadwerkelijk zo gebeurd? Of zou de ene zoon vermoord zijn en de andere ontvoerd? Ik kies niet voor makkelijke antwoorden. Die zijn een belediging voor karakters, plot, en dus voor de lezer.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.