'Ik wil dat Catalonië onafhankelijk wordt, omdat ik me Catalaan voel'

Joan is voor een onafhankelijk Catalonië, Rosa heeft haar twijfels

Het referendum van zondag over de onafhankelijkheid van Catalonië splijt vriendschappen en zelfs families. Ben je voor Catalonië, dan ben je tegen Spanje. Zo botsen ook Rosa en Joan met elkaar.

Verdeelde vriendschap in Barcelona: Rosa Robles en Joan Vinyals. Beeld Samuel Aranda

Er zijn vriendschappen gesneuveld op de onafhankelijkheid van Catalonië, en misschien ook wel huwelijken gestrand. De onafhankelijkheidskwestie trekt een onzichtbare scheidslijn door de Catalaanse maatschappij.

Van oudsher zijn er veel Spanjaarden naar Catalonië toe getrokken, op zoek naar werk. Veel families zijn gemengd. Dat leidt tot ongemakkelijke gesprekken, zelfs tot ruzies.

'Dit is de tragedie die zich afspeelt achter de Catalaanse voordeuren', schrijft de Spaanse krant El Mundo. Er komt een stel aan het woord dat vertelt twee televisies te hebben, in twee aparte kamers, omdat het einde van het huwelijk nabij is als ze samen naar hetzelfde journaal of debat zouden kijken.

Een andere anekdote, uit dezelfde krant, gaat over Clara en haar schoonzus Rosita, hoogbejaard al. Rosita belt op: 'Je gaat 'ja' stemmen, toch, Clara?' Waarop Clara zegt: 'Wat zeg je nu, dat is illegaal; en weet je nog hoe jouw man, mijn broer, is overleden, om drie uur 's nachts, omdat de Catalaanse deelstaat op het ziekenhuis bezuinigd had?' Rosita hangt op, en de hoorn is sindsdien op de haak gebleven.

'Independentista'

Er zijn dingen in Catalonië waar je beter over kunt zwijgen. Dat blijkt ook uit het relaas van Rosa Robles (57) en Joan Vinyals (59), twee bevriende musici op een terras in Barcelona.

Rosa Robles (57), zangeres: 'Ik wil eerst even zeggen: ik ben niet tegen de onafhankelijkheid van Catalonië. Maar ik heb twijfels. Er is veel onzeker over wat er gaat gebeuren als Catalonië onafhankelijk wordt.'

Joan Vinyals (59), muzikant: 'Jij bent geen independentista (persoon voor de onafhankelijkheid, red.). Je bent niet Catalaans, je komt uit Asturias.'

Rosa: 'Maar Catalonië heeft me alles gegeven en ik heb alles gegeven aan de Catalanen.'

Joan: 'Ik wil dat Catalonië onafhankelijk wordt, omdat ik me Catalaan voel. Ik heb me nooit met het concept Spanje geïdentificeerd. In Spanje heb je verschillende nationaliteiten: Galicisch, Baskisch, Catalaans. We hebben allemaal een andere taal en cultuur. We zijn anders in de manier waarop we het leven zien, denken, eten. De Catalanen bevinden zich dichter bij Europa dan bij Afrika. Als je je best doet, zul je dat zien.

'De centrale regering wil uniformiteit. Maar je wilt zijn hoe je bent, niet hoe iemand dwingt je te zijn. Daarmee begint alles, dat is de big bang van het Catalaans-zijn. Ik heb familie in Madrid, maar die hebben een andere manier van zijn.'

Rosa: 'Ik praat niet vanuit de emotie. Joan voelt zich zo, dat betwist ik niet. Mijn twijfels zijn politiek en economisch. Ik voel een enorm gevoel van schaamte en afkeer bij de regering van Spanje. De PP (Partido Popular, red.), met zijn duizenden mensen die verwikkeld zijn in corruptie. Vanaf de eerste minuut hebben ze niets gedaan om te praten met Catalonië.

'Aan de andere kant wantrouw ik ook Catalaans rechts, de partij die ineens de onafhankelijkheidsvlag hees. Artur Mas (de vorige Catalaanse president, red.) werd van de ene op de andere dag wakker als independentista. Dat lijkt op voor-de-gek-houderij.'

Joan: 'Je kunt iemand wel een tijdje voor de gek houden, maar niet heel veel mensen voor lange tijd.'

Rosa: 'Het zijn neoliberalen. Misschien willen ze hun schandvlekken bedekken met de onafhankelijkheidsvlag. Zelfs Mas zou bij corruptie betrokken kunnen zijn.'

Joan: 'Dat is een leugen. De corruptiezaken zijn in de openbaarheid. Mas heeft zich bovendien al teruggetrokken uit de politiek. De Spaanse staat probeert de Catalanen in een kwaad daglicht te stellen. Er wordt valse informatie verspreid. Het is een erg vuil spel. Het zijn geen democraten, ze praten niet, er is geen dialoog. Het zijn fascisten.'

Rosa: 'De Catalaanse politici leiden het volk één kant op, maar geven geen uitleg. Niemand weet wat er gaat gebeuren. Gaan we uit de Europese Unie? Welke munt zullen we hebben? Dat maakt me bang.'

EU-referendum

Joan: 'Wat mij betreft komt er ook een referendum over de EU en de euro. Ik zou twee keer 'nee' stemmen. De peseta is oorspronkelijk Catalaans. Wij zijn de zakenlieden van Spanje.'

Rosa: 'Ik weet ook niet of ik de Spaanse nationaliteit zal kunnen behouden. Als ik de Spaanse nationaliteit moet afstaan, kom ik zwaar in de problemen. Het is raar om het paspoort in te moeten leveren van het land waarin je bent geboren.'

Joan: 'Spanje kan die identiteit niet afnemen. Stel dat je elders ter wereld woont en daar wordt de onafhankelijkheid uitgeroepen, dan blijf je toch ook Spaans? Spanje gaat ons er niet uit gooien. Het is een stupide hypothese. Ik zou ook een dubbele nationaliteit houden. Ik reis veel. Het kan voordelen hebben de Spaanse nationaliteit te houden. En als ze me de Spaanse nationaliteit toch afpakken, dan doen ze maar.'

Zijn zondag alle stembureaus open?

Kan er zondag worden gestemd of niet? Zelfs het deelstaatbestuur van Catalonië durft niet meer te beloven dat alle stembureaus op 1 oktober opengaan. Voor het eerst klonk er woensdag aarzeling door in de woorden van een van de Catalaanse bestuurders. 'Ik kan niet zeggen of er op alle plekken zal kunnen worden gestemd', zei Joaquim Forn, 'minister' van Binnenlandse Zaken van Catalonië. Hij riep op tot protesten bij de stembureaus die tijdens het referendum gesloten blijven. De Catalaanse politie heeft dinsdag van het Openbaar Ministerie opdracht gekregen de stemlokalen af te zetten met linten. In een cirkel van honderd meter mogen evenmin stemhokjes worden ingericht.

Rosa: 'Wat me ook zorgen baart: ik heb al eens iemand horen praten over het Catalaanse ras.'

Joan, met stemverheffing: 'Daar geloof ik niets van!'

Rosa: 'Toch gebeurde het.'

Joan, dwars door haar heen: 'Hoe kun je zoiets zeggen. Catalonië is hypergemixt. Dit zijn nonsens als een kathedraal!'

Verhit gesprek

Rosa: 'Val me niet aan. Het zal een of andere hersenloze zijn geweest. Maar iemand had het over 'ons ras'.'

Joan: 'In Spanje zijn er ook mensen die zeggen dat ze Catalanen gaan vermoorden. Daar zeg ik ook niets over. Het is een manier van praten van mensen met weinig ontwikkeling.'

Rosa krabbelt terug: 'Het is maar een anekdote. De Catalanen gedragen zich onberispelijk.'

Joan: 'Het raakt wel vaker verhit als we over de onafhankelijkheid praten.'

Rosa: 'Volgens mij praten we er niet zoveel over. En dan te bedenken dat ik niet eens anti-onafhankelijkheid ben.'

Joan: 'Dat is te makkelijk. We zijn nu op het punt dat je voor of tegen bent.'

Rosa: 'Voor mij is het niet makkelijk. Ik heb discussies met de ene en de andere kant. Ik krijg appjes uit Madrid of Asturias. Mijn vader en moeder sturen berichtjes waarin wordt opgeroepen geen Catalaanse producten te kopen. Ze noemen de Catalanen geitenneukers, zeggen dat de Catalanen hen bestelen. Ik ben dan des duivels en zeg: dit soort berichten moet je niet verspreiden. Het is haten om het haten.'

Als het interview voorbij is, omhelzen Rosa en Joan elkaar en geven ze elkaar een kus op de mond.

Nieuws, opinie en achtergrondstukken over Catalaanse onafhankelijkheid

Drie dagen voor het Catalaanse referendum is de onzekerheid groot: kan er worden gestemd of niet? Het deelstaatbestuur roept op tot protest als stemlokalen referendum gesloten blijven.

In plaats van zich onafhankelijk te verklaren, kan Catalonië beter aansturen op een regeling met Madrid. Nu is Catalonië roekeloos bezig, vindt buitenlandredacteur Bert Lanting.

De Catalaanse burgers hebben het recht te stemmen over hun eigen toekomst. Zij kunnen het best terecht bij de linkse beweging Podemos, betoogt Frans Bieckmann.

Zo stomen Catalaanse scholen hun jeugd klaar voor de onafhankelijkheid (+). Vrijwel al het onderwijs in Catalonië wordt gegeven in het Catalaans.

Demonstrerende Catalanen: 'We willen zelf ons geld uitgeven'. Waarom zijn de Catalanen zo geradicaliseerd? (+)

Catalonië daagt uit, Spanje geeft geen millimeter toe. De vier belangrijkste kwesties en de manieren waarop de kemphanen strijd leveren (+).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.