'Ik vrees dat 15 hectare totaal weg is'

Wateroverlast in Noord-Brabant

Niet de regen, maar de slechte afvoer van water nekt ons, klagen boeren. Hun oogst ligt te verrotten. Het waterschap voelt zich niet schuldig.

Aardappelboer Peer van Beers (voorgrond) op zijn land. Rechts het land met aardappels die zijn verpest door het water. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

'Kom je geulen graven?', vraagt akkerbouwer Peer van Beers vrijdag over de telefoon, wanneer de afspraak wordt gemaakt - het cynisme druipt van zijn stem. Anderhalf uur later stappen we van de grote tractor in het verzopen aardappelveld bij Vessem. De laarzen doen 'flatsj' en zuigen zich vast in de blubber. 'Een aardappel 24 uur onder water en het is gebeurd', zegt de 50-jarige Brabantse boer.

De aardappelplanten in het laagste deel van de akker zijn zwart en dood. Daarnaast zijn ze al aan het verkleuren. Van Beers: 'Over twee weken kunnen we de balans opmaken. Maar ik vrees dat 15 hectare totaal weg is.'

'De schuld van het waterschap'

Hij is de hele week al aan het 'spaaien': geulen graven om te redden wat er nog te redden is. Verderop gromt een provisorische waterpomp om het overtollige water af te voeren. 'Dit perceel heeft een prima drainagesysteem; 100 millimeter regen in een etmaal kan ik best aan', verzucht Van Beers. 'Maar een overstroming krijg ik niet weggepompt.'

Want dat is het punt: niet de neerslag heeft hem genekt, maar de slechte waterafvoer door de sloot naast de akker. De schuldige, aldus de aardappelboer: het waterschap. 'Ze beginnen veel te laat met maaien, omdat ze wachten tot het broedseizoen van weidevogels voorbij is', vindt hij. 'De begroeiing in beken en sloten belemmert de waterafvoer. Daardoor loopt mijn land onder.'

Maandagavond werd Hoogeloon, een dorp verderop, getroffen door een enorme hoosbui: bijna 90 millimeter viel er, hele straten kwamen blank te staan. In Vessem viel veel minder. 'Ik dacht nog: we komen goed weg', aldus Van Beers. 'Maar woensdagmorgen stond opeens mijn akker blank. Want al dat water komt wel deze kant op. En door het beleid van het waterschap kan het water niet snel genoeg worden afgevoerd naar de Maas en de zee.'

Roepende in de woestijn

Het is niet alleen dat de sloten te laat worden 'geveegd' uit bekommernis om flora en fauna, aldus de akkerbouwer. Ook worden van rechte beken en sloten steeds vaker meanderende beken en sloten gemaakt. Want die zien er natuurlijker uit en houden het water langer vast. Het is waterbeleid dat nog dateert uit een tijd dat verdroging een thema was. Maar nu is er het 'nieuwe klimaat' met zijn hoosbuien.

'De boeren waarschuwen al tien jaar: dat maaibeleid en meanderen zijn funest', zegt Van Beers. 'Stuwen zijn weggehaald, sloten groeien dicht, het water kan niet meer zoals voorheen gecontroleerd worden afgevoerd. Maar we voelden ons een roepende in de woestijn. Pas nu zien we de gevolgen.'

Met ferme stappen klotst hij voort door de blubber. 'Flora en fauna beschermen?', smaalt hij. 'Hoeveel vogels overleven zo'n overstroming? Wat beschermen we nu eigenlijk?' Hij wijst op honderden dode pieren in een greppeltje tussen de aardappelbedden: 'Als er regen komt, kunnen ze vluchten. Maar een overstroming overleven ze niet. Het hele bodemleven is dood. Dat is slecht voor mij als boer, maar ook voor de vogels.'

Van Beers, die bijna 150 hectare heeft met aardappelen, mais, bieten en waspeen, is niet verzekerd tegen de waterschade. Vrijdagmorgen heeft hij iemand van de rechtsbijstandsverzekering langs gehad. Want hij wil waterschap De Dommel aansprakelijk stellen voor de schade.

'Het is al bijna drie weken code geel', zegt hij. 'Bij de eerste keer kun je worden verrast. Maar twee weken later zijn de sloten nog niet geveegd. Pas woensdag, toen het hier al blank stond, zijn ze met twee kranen langs geweest om te maaien. Ze lopen we steeds achter de feiten aan. Nu stroomt het water richting Oirschot, krijgen ze daar problemen.'

Zo'n meanderende beek, zoals in deze regio de Beerze, 'is vooral een mooi plaatje voor iedereen die het niet in zijn eigen portemonnee voelt'.

Alle hens en dek

Ook andere boeren hebben bij waterschap De Dommel geklaagd over de wateroverlast. Volgens woordvoerder Martin Bouwman zijn al tachtig schadeclaims ingediend. Hij vindt dat de boeren te makkelijk het waterschap de schuld geven. 'We hebben hier te maken met een calamiteit: er is in korte tijd verschrikkelijk veel regen gevallen. In deze tijd is droogte normaal. Daarom zijn maatregelen genomen om te voorkomen dat het water als een speer naar de Noordzee loopt. Het langer vasthouden van water is niet alleen goed voor de natuur, maar in normale omstandigheden ook voor de boeren.'

Het waterschap werkt 'met man en macht' om de wateroverlast te bestrijden. Het is nu alle hens aan dek, aldus Bouwman, pas daarna wordt de evaluatie gemaakt: zijn hoosbuien in juni uitzonderlijk of worden ze gewoon, en moet het beleid worden aangepast?

Het waterschap moet rekening houden met de belangen van zowel boeren als burgers en natuur. Het beleid is er mede op gericht om stedelingen en dorpelingen droge voeten te laten houden. 'Het is polderen in het waterschap', zegt Bouwman. 'Het laten meanderen van beken doen we echt niet om boeren te pesten. En we hebben nu eenmaal afgesproken dat we pas beken en sloten gaan maaien na 1 juni, na het broedseizoen. Maar er is 2.500 kilometer aan waterkant dat moet worden geveegd. We hebben alles gedaan wat binnen onze mogelijkheden ligt.'

Boerenorganisatie ZLTO schat de waterschade voor enkele honderden boeren in Brabant op 2 tot 3 miljoen euro. Vooral akkerbouwers en boomkwekers zijn getroffen. Ook ZLTO heeft kritiek op het beleid van de waterschappen. 'Het lijkt erop dat ecologie voorrang krijgt boven waterberging', aldus ZLTO-woordvoerder Maarten Leseman. 'Dat stoort veel boeren. Ze beseffen heel goed dat hun land een rol speelt bij het opvangen van water. Maar nu gaat die waterberging ten koste van gewassen zonder dat ze daarvoor maatschappelijke waardering krijgen. Daar moet het debat over gaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.