INTERVIEW

'Ik houd dit niet vol'

Romano van der Dussen zit al 11 jaar onschuldig vast

De Nederlander Romano van der Dussen zat ruim 12 jaar ten onrechte in Spanje gevangen wegens poging tot verkrachting van drie vrouwen in de Spaanse kustplaats Fuengirola in 2003. Maandag werd hij vrijgesproken van de zwaarste aanklacht, waardoor hij spoedig zal vrijkomen.

In 2011 sprak de Volkskrant met Romano en zijn vader naar aanleiding van een onderzoek dat het ministerie van Buitenlandse Zaken had laten uitvoeren. 

Compositietekening van de verkrachter.

'Het leven hier is een hel', zegt Romano van der Dussen (37). Hij zit aan de telefoon in de gevangenis van Albocásser, een dorp in Spanje zo'n 120 kilometer ten noorden van Valencia. Op de achtergrond is het geschreeuw van gedetineerden te horen. Hij praat snel en dwingend. Van der Dussen heeft haast, want hij mag niet met journalisten praten en zijn telefoonkaarten raken op. 'Ik houd dit niet nog negen jaar vol!'

Ruim zeven jaar zit Van der Dussen nu vast. Hij is veroordeeld wegens aanranding, verkrachting en diefstal met geweld. Gepleegd in een tijdspanne van nog geen anderhalf uur. Drie vrouwen werden het slachtoffer, tijdens de kermis in Fuengirola aan de Costa del Sol.

Uit een onderzoeksrapport, in 2010 opgesteld in opdracht van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken en in het bezit van de Volkskrant, blijkt dat deskundigen gerede twijfel hebben over Van der Dussens schuld. Er is zelfs nieuw dna-bewijs opgedoken dat hem in ten minste één zaak vrijwel zeker vrijpleit.

Nieuw bewijs

Volgens de Spaanse krant El País bewijzen nieuwe proeven dat de dna-resten die zijn aangetroffen op de slachtoffers afkomstig zijn van Mark Dixie. Deze man, die in Londen een gevangenisstraf van 34 jaar uitzit wegens een moord en verkrachting in 2005, heeft inmiddels toegegeven dat hij de mogelijke dader kan zijn geweest. Hij heeft zijn medewerking toegezegd. Lees hier het hele nieuwsbericht van onze correspondent Steven Adolf.

Van der Dussen wil maar één ding: overgeplaatst worden naar Nederland. Niet alleen omdat de gevangenissen 'luxer' zijn, maar ook omdat hij het Spaanse rechtssysteem wantrouwt. En, niet onbelangrijk, hier zou zijn straf worden omgerekend naar Nederlandse, mildere maatstaven. Dan is hij sneller vrij man.

Het is een route die met succes is afgelegd door veel Nederlandse gedetineerden, onder wie Machiel Kuijt. Na zijn veroordeling tot levenslang in Thailand kreeg hij in 2007 toestemming om naar Nederland te komen. Zijn straf werd omgezet naar 12 jaar, die hij al had uitgezeten in Thailand. Vorig jaar keerde de Iraakse Nederlander Wesam el D. terug uit Amerika, waar hij 25 jaar celstraf uitzat wegens terroristische activiteiten. Hij kwam in oktober vrij nadat de Rotterdamse rechtbank zijn straf had verlaagd tot 8 jaar.

Maar tot zijn grote frustratie is Van der Dussen niet welkom. Het ministerie van Justitie weigert hem de toegang omdat hij tijdens zijn arrestatie, in 2003, al enkele jaren in Spanje woonde. Hij zou zijn rechten hebben verspeeld.

'Ik ben de enige buitenlander die al zo lang in deze Spaanse gevangenis zit', zegt hij. 'Alle anderen zijn overgeplaatst naar hun geboorteland. De bewakers begrijpen er niets van.'

Dat Romano niet altijd een lieverdje is geweest, hoef je zijn vader, Rob van der Dussen (66), niet te vertellen. Hij vindt het vreselijk wat Romano is overkomen, maar het was geen grote verrassing dat hij in de problemen raakte. 'We hebben veel met hem te stellen gehad, als puber al.'

Zijn zoon is diverse malen met de politie in aanraking geweest, ook in Spanje. Hij heeft onder meer vastgezeten voor diefstal. Na elke misstap beloofde hij beterschap maar het ging steeds mis. Een baan in het Hilton Hotel, waar hij medewerker van de maand was, raakte hij kwijt.

'Romano wordt soms agressief', zegt zijn vader. 'Van origine is hij een adhd'er met borderlinesymptomen. Hij overziet de consequenties van zijn daden niet.'

In 1999 liftte zijn zoon naar Spanje, omdat hij daar een frisse start wilde maken. 'Daar werkte Romano samen met een tegelzetter. Omdat hij ook wat illegale dingetjes deed, zoals blowen, vroeg de politie of hij wilde vertrekken. Helaas deed hij dat niet.'

Toen in 2003 vrouwen werden lastiggevallen door een blanke man, dacht de politie aan Romano. Ten onrechte, meent zijn vader. 'Dat zou hij nooit doen. Zijn moeder is ooit verkracht. Hij weet hoe erg dat is.'
Achteraf is het een dure misstap dat Van der Dussen naar Spanje is gegaan. Het ministerie van Justitie in Den Haag wil niet meewerken aan de overplaatsing van de gedetineerde omdat hij onvoldoende 'binding' met Nederland zou hebben.

'Ik begrijp het niet', klaagt Van der Dussen vanuit de gevangenis. 'Spanje wil me laten gaan. Ik sta ingeschreven in Langedijk, mijn familie woont in Nederland. Ik ben daar geboren. Maar omdat ik in 2007 uit Nederland vertrok, moet ik tot eind 2019 in Spanje creperen. Terwijl ik onschuldig ben en in Nederland veel cellen leegstaan.'

Het ministerie van Justitie ziet het anders. De overplaatsingsregeling is bedacht om te zorgen dat gedetineerden geleidelijk terugkeren na detentie, via verlof. Wie in het buitenland woonde tijdens zijn arrestatie, komt in principe niet in aanmerking. Dat Van der Dussen een Nederlands 'postadres' had, doet daaraan niets af. Dat deskundigen aan zijn schuld twijfelen evenmin.

Archieffoto van Romano van der Dussen

Match

Van der Dussen zit een celstraf uit van 15 jaar en 7 maanden. Ruim nadat zijn vonnis onherroepelijk was geworden, verscheen een andere potentiële verdachte in beeld: een beruchte Britse crimineel die ten tijde van de delicten in Fuengirola was.

Deze Brit is enkele jaren geleden opgepakt na een moord en verkrachting in Londen. Toen zijn dna-profiel werd opgenomen in een databank, bleek dat er een match was met sporen op een slachtoffer in Fuengirola.

Die dna-match was voor het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken een aanleiding om experts onderzoek te laten doen naar de zaak-Van der Dussen. Deskundigen hebben bekeken of hij een eerlijk proces heeft gekregen in Spanje en of er kansen zijn om het dossier te heropenen.

De Volkskrant beschikt over het vertrouwelijke onderzoeksrapport (29 pagina's, exclusief bijlagen) dat is opgesteld door juristen van het gerenommeerde Spaans/Nederlandse advocatenkantoor Gimbrère.
In het rapport, uit 2010, staat dat de Nederlander is opgepakt op basis van een compositietekening. De politie heeft die gemaakt met hulp van een slachtoffer, kort nadat zij in 2003 tijdens de kermis van Fuengirola zou zijn lastiggevallen en beroofd. Die tekening 'lijkt absoluut niet' op Van der Dussen, stellen de experts.

De bewijsconstructie is wankel. Volgens de deskundigen spreken slachtoffers elkaar tegen over het signalement van de dader. Een identificatieronde op het politiebureau is niet volgens de regels verlopen. 'De slachtoffers kregen te horen dat de dader een blanke buitenlander was die Engels sprak', zegt Van der Dussen. 'Ik werd achter een raam gezet tussen drie donkere Spanjaarden die niet leken op het signalement. Twee vrouwen hebben me aangewezen. Ze wisten dat ze alleen schadevergoeding konden krijgen als er iemand zou worden veroordeeld.'

Brits schaamhaar

Verklaringen over een alibi zijn door de Spaanse justitie onvoldoende serieus genomen, stellen de experts van Gimbrère. Vrienden en kennissen zeggen dat Romano tijdens de misdrijven niet in Fuengirola was, maar twintig kilometer verderop. Deze getuigen zijn voor zover bekend niet gehoord door de politie, terwijl bekend was dat ze wilden praten.

En dan zijn er nog de Spaanse pro-deoadvocaten die Van der Dussen verdedigden. In het onderzoeksrapport staat dat zij 'grove fouten' hebben gemaakt, 'zoals het niet voldoende trachten aan te tonen van de tegenstrijdigheden in de verklaringen van slachtoffers tijdens de zitting en het niet voldoende aanvechten van het dna-onderzoek'. Twee vrouwen hebben onder ede verklaard dat Romano de dader is. De derde kan zich alles onvoldoende herinneren. Hoewel bekend was dat genetisch materiaal in haar schaamhaar niet van de Nederlander was, werd hij ook voor dit delict veroordeeld. Pas jaren later bleek van wie het dna op dit slachtoffer was: van de beruchte Britse crimineel Mark D.

Is Mark D. de dader van ten minste één misdrijf waarvoor Romano vastzit?

Die kans lijkt reëel. De 40-jarige Brit verbleef volgens Interpol in 2002 en 2003 in Fuengirola, tot kort na de drie gewraakte zedenmisdrijven. Het is goed mogelijk dat hij de man is op de compositietekening, zo blijkt uit foto's van hem die circuleren op internet.

D. heeft een lang strafblad. Hij zit 34 jaar celstraf uit voor de geruchtmakende moord op een fotomodel, in 2006. Hij heeft het meisje net voor of na haar dood verkracht.

Tijdens het proces tegen D. schetste een politieman een inktzwart beeld van zijn karakter: 'Hij is met zo veel weggekomen, over de hele wereld, dat hij zich onkwetsbaar waande.' De enige reden dat de dna- match in Fuengirola niet leidde tot nader onderzoek naar D., is dat iemand anders al onherroepelijk was veroordeeld: Van der Dussen. Mark D. is formeel geen verdachte in de Spaanse zaak. Daarom wil de Britse politie geen antwoorden geven op vragen van de Volkskrant.

Dat geldt ook voor de vrouw die in publicaties wordt genoemd als advocaat van Mark D. 'Ik kan u niet eens vertellen of deze man mijn cliënt is', zegt zij. 'Dat is in ons rechtssysteem pas toegestaan als een cliënt toestemming daarvoor geeft. Ik kan u ook niet met hem in contact brengen.'

De experts van Gimbrère zien goede kansen op een nieuw proces. Ze kunnen in ieder geval de veroordeling aanvechten voor de zaak waarin dna is gevonden van Mark D. Dat kan veel strafvermindering opleveren. Er zijn reële mogelijkheden om de hele zaak ter discussie te stellen, omdat het 'statistisch gezien bijna onmogelijk is dat er op hetzelfde moment en op dezelfde plaats twee verkrachters actief waren', aldus de deskundigen.

Van der Dussen heeft na lang twijfelen besloten de veroordeling niet aan te vechten. Hij blijft strijden voor overplaatsing, op advies van zijn Nederlandse raadsman.

'Dat lijkt misschien onlogisch, maar het is in de praktijk het beste', zegt advocaat Joe de Goeij. 'De uitkomst van een herzieningsprocedure is onzeker en het duurt 1 à 2 jaar tot er een uitspraak is. Al die tijd mag Romano niet naar Nederland, omdat de zaak dan weer onder de rechter zou zijn. Daarbij komt dat die procedure minstens zesduizend euro kost. Dat kan de familie niet zomaar betalen.'

Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken is niet bereid een eventuele rechtszaak te financieren. 'We mengen ons principieel niet in de rechtsgang in andere landen', zegt een woordvoerder. 'Dat we onderzoek hebben laten doen naar dit dossier is al heel uitzonderlijk. Binnen onze mogelijkheden hebben we alles gedaan.'

De Goeij heeft afgelopen zomer opnieuw overplaatsing aangevraagd, op grond van 'humanitaire omstandigheden'. Het Nederlandse ministerie van Justitie heeft het verzoek afgewezen, omdat 'eventuele twijfels over de juistheid van de veroordeling' niet relevant worden geacht.

Overleden moeder

De raadsman vindt het onbegrijpelijk: Buitenlandse Zaken twijfelt aan de schuld van zijn cliënt maar Justitie trekt zich er niets van aan.
Vader Rob van der Dussen is ten einde raad. 'Justitie is ongelooflijk gevoelloos', zegt hij. 'Wat het nog moeilijker maakt, is dat mijn vrouw is overleden zonder dat ze Romano nog heeft gezien.'

Nadat zijn echtgenote in 2008 had gehoord dat ze kanker had, schreef zij Justitie een emotionele brief waarin ze vroeg of haar zoon haar mocht bezoeken. Ze was te verzwakt om te reizen. Justitie wees haar verzoek op formele gronden af.

'Ik weet dat ik geen voorbeeldige zoon was en dat ik veel fouten heb gemaakt in dit leven', stelt Romano. 'Misschien, als er een god bestaat, heeft hij me daarom ook gestraft. Ik heb een heleboel mensen verdriet gedaan. Maar bijna zestien jaar in de gevangenis heb ik niet verdiend.'

Straf uitzitten in Nederland

Er zitten grofweg 2.550 Nederlanders gevangen in het buitenland. Jaarlijks doen zo'n 500 gedetineerden een beroep op de Wet Overdracht Tenuitvoerlegging Strafvonnissen (WOTS). Die maakt het mogelijk dat Nederlanders hun straf uitzitten in eigen land, zodat ze zich beter kunnen voorbereiden op hun terugkeer in de samenleving. Deze regeling is alleen toegankelijk voor gedetineerden die 'sociale banden' hebben met Nederland. In de praktijk legt het ministerie van Justitie deze lat hoog.

Directeur Peter Middelkoop van de stichting Epafras, die gedetineerden in het buitenland bezoekt, vindt dat Justitie geregeld een erg beperkte opvatting hanteert over de binding met het geboorteland. 'Ik zou willen dat ze ruimhartiger oordelen over dit criterium wanneer iemand zijn straf wil uitzitten in Nederland. Dat geldt niet alleen in dit geval, al is de zaak van Romano schrijnend.'

Advocaat Tjaard Gimbrère, van het kantoor dat de zaak-Van der Dussen heeft doorgelicht, stelt dat er veel is aan te merken op het Spaanse rechtssysteem. 'Spanje is geen bananenrepubliek, maar we zijn in Nederland wel zorgvuldiger en sneller. Er zijn daar veel problemen met tolken. Pro-deoadvocaten krijgen in Spanje zo'n lage vergoeding dat ze weinig behoefte hebben zich in te spannen voor hun cliënt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.