'Ik heb in Lombok 'n stukje paradijs verloren'

Het strand van Senggigi bij Mataram, de Lombokse hoofdstad, is uitgestorven. De verkopers die normaal toeristen met koopwaar bestoken, zitten werkeloos bijeen, net als het personeel van de hotels, restaurants, bars, reisbureaus, winkels die afhankelijk zijn van vakantiegangers....

Vier dagen van religieus en etnisch geweld in Mataram en Senggigi hebben de toeristensector voor maanden de das om gedaan. Alle gasten zijn gevlucht. 'Het is triest', zegt Henk Bladt, een Nederlander die in Senggigi met vrouw Rini een woning bezit. 'Het ergste vind ik het voor de mensen. Velen zijn bang dat ze hun baan verliezen. Dat kan een reden zijn voor nieuwe acties. Ik hoop dat het zover niet komt.'

De getuigen van de onrust, die op 17 januari uitbrak, zeggen hetzelfde: een religieuze bijeenkomst van duizenden moslims is uit de hand gelopen. Die waren bijeen om solidariteit te betuigen en geld in te zamelen voor geloofsgenoten, slachtoffers van religieus geweld in de Molukken.

Enkele sprekers wakkerden de gemoederen aan met pleidooien voor een Jihad, een heilige oorlog, en met uitspraken als 'christenhonden' en 'laten we het bloed van de christenen drinken'. De oproep van de organisatoren om kalm naar huis te gaan haalde niets uit. Al snel brandde een auto. Daarna volgden een kerk en een restaurant. De menigte rukte op naar andere kerken. Daarna richtte de woede zich ook op christenwoningen, hotels, Chinese winkels, café's, kantoren en een bank. Er werd op grote schaal geplunderd.

De politie stond aanvankelijk machteloos en beperkte zich tot het kanaliseren van het oproer. Pas nadat hulptroepen waren aangekomen uit Bali en Java, keerde de rust langzaam terug. Vijf oproerkraaiers werden doodgeschoten. Ruim een dozijn anderen belandde in het ziekenhuis.

Zaterdag komt het normale leven weer op gang. De gevolgen voor de economie en het sociale leven zullen nog lang naijlen. Er is angst dat de rellen elders in het land wraakacties zullen uitlokken.

Velen in dit normaal zo vredige buureiland van Bali zoeken naar de oorzaak van het geweld. Zoals vaak bij onlusten elders in Indonesië wordt gesproken over provocateurs en emoties van ongeschoolde mensen die niets van politiek begrijpen en zich makkelijk laten opjutten.

Vermoed wordt dat sommige oproerkraaiers vooraf al wapens en molotovcocktails hadden klaargelegd. Volgens politiewoordvoerder Agus Sutisna zijn vijftien raddraaiers opgepakt. Bewijzen van een geplande actie of een politiek complot tegen de regering van president Wahid ontbreken.

De indruk bestaat dat veel betogers, naast ergernis over de gebeurtenissen op de Molukken, misbruik hebben gemaakt van de situatie om oude frustraties af te reageren. Dat heeft ertoe bijgedragen dat de rellen uit de hand liepen. 'De bevolking ergerde zich al heel lang aan de twee discotheken, omdat er veel lawaai werd gemaakt en er altijd veel vrouwen rondhingen', weet Henk Bladt.

Alam en Arief, twee Lombokkers, vertellen over sociale jaloezie vanwege ongelijke verdeling van de welvaart, en over woede na de weigering van een verzoek om drinken of eten door buurtbewoners die tijdens de rellen de zaak van een Chinees beschermden.

Duidelijk is dat het geweld niet volledig uit de lucht kwam vallen. 'Ik werd zaterdag al door een legerkolonel gewaarschuwd dat er maandag iets stond te gebeuren', zegt de Nederlandse eigenaar van bar/restaurant Pondok Ampenan in een bankgebouw in Ampenen, een van de ergst getroffen wijken van Mataram. 'Hij zei dat ik mijn zaak beter kon sluiten en raadde me aan binnen te blijven.'

De Nederlander is getrouwd met een Indonesische en heeft het islamitische geloof aangenomen. 'Mijn vrienden hier in de kampong hebben me geholpen en mijn zaak beschermd. Ik heb me nooit onveilig gevoeld', zegt hij.

Verhalen over bescherming van Chinezen, buitenlanders en christenen door moslims duiken ook elders op. 'Op sommige plaatsen staken buurtbewoners wat meubels in brand op het erf van bevriende christenen om de menigte de indruk te geven dat ze daar niets meer te zoeken had', vertelt Alam. 'Soms deden buurtbewoners aan het geweld mee. Maar de agressie kwam vooral van buitenstaanders.'

Hoewel het weer rustig is, durven duizenden christenen en Chinezen niet naar huis terug. Boekingen van toeristen zijn ingetrokken; reisbureaus hebben Lombok uit hun aanbod geschrapt. Henk en Rini durven weer de straat op. Lombok is weer veilig, gelooft Rini, maar zij heeft 'een stukje paradijs verloren'. Ook de eigenaar van Pondok Ampenan wil zo snel mogelijk open, al realiseert hij zich dat de toekomst onzeker is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.