'Ik heb iets van mezelf gemaakt'

Interview Emma Brunt

Wat betekent het om nu vrouw te zijn? In een reeks interviews stelt Daniela Hooghiemstra die kwestie aan de orde. Socioloog en journalist Emma Brunt: 'Meedoen met de grote jongens kostte mij geen moeite.'

Emma Brunt. Beeld Imke Panhuijzen

Het interview was bijna niet door gegaan. De fotosessie die eraan vooraf ging, was Emma Brunt (1943) in het verkeerde keelgat geschoten. 'Vrouwen door hoepels laten springen, is dat nu wat het feminisme bereikt heeft? Jullie zetten Koos Postema toch ook niet voor een windmachine?'

Na enig aandringen bleek ze toch bereid mee te doen, op voorwaarde dat een foto werd gekozen die haar zo min mogelijk in beeld zou brengen.

Wat deugde er niet aan die shoot?

'Deze serie gaat over vrouwen die iets gedaan hebben in hun leven. Dan laat je ze toch niet op hun blote voeten door de studio huppelen? Mannen flikken ze dat niet, die mogen gewoon in hun eigen kleding intellectueel zitten wezen.'

Met Matthijs van Nieuwkerk doen ze dit ook.

'Maar tegen hem zeggen ze niet: we gaan voor de kartonnen doos-look, wil je deze baggy jeans even aantrekken. Waarom moet van vrouwen altijd iets gemáákt worden? Ik ben 72, ik heb al iets van mezelf gemaakt.'

Is het niet juist feministisch; oudere vrouwen in bijzondere kleding?

'Op het lijf van 18-jarigen willen die jurken nog wel mooi wapperen, maar waarom moet ik me op mijn 72ste in bochten wringen om er als huppelkutje bij te lopen? Remco Campert hoeft ook geen pirouetjes te maken als hij wordt geïnterviewd.'

Socioloog en journalist Emma Brunt werd bekend met haar scherpzinnige columns in Het Parool en Elsevier. Na haar studie raakte ze betrokken bij het feminisme, waar ze voor de Haagse Post kritisch over schreef. Ze trouwde met socioloog Lodewijk Brunt, met wie ze twee kinderen kreeg en samen publiceerde. Sinds haar scheiding woont ze alleen, met haar twee poezen.

Emma Brunt

1943 geboren als Emma de Wit
1972 afgestudeerd in de sociologie
sinds 1977 redacteur en columnist van de Haagse Post/HP de Tijd, Het Parool, Elsevier, Vrij Nederland en De Groene Amsterdammer.
Auteur van onder meer Je zal je zuster bedoelen, Slecht nieuws voor iedereen, de Brainstorm en Het goede leven (samen met Lodewijk Brunt).

Ergerde het seksisme je ook toen je jonger was?

'Het vrouwzijn bracht me voordeel. Een man moet wel van steen zijn om het niet leuk te vinden als een 23-jarig meisje hem met grote ogen aankijkt en vraagt: 'O, is dat zo?' Als zij ook nog iets kan, telt het dubbel.'

Vrouwzijn was goed voor je carrière?

'Ja, op voorwaarde dat ik one of the boys was. Doorzakken in het café, meedoen met de grote jongens. Mij kostte dat geen moeite.'

Namen ze je serieus?

'Ik voelde me nooit tekortgedaan, maar had als freelancer ook weinig met kantoorpolitiek te maken. Ik merkte wel hoe mannen elkaar de bal toespeelden. Als er een nieuwe hoofdredacteur moest komen, hoorde je ze plotseling allemaal over iemand zeggen: 'Hij is een echte bladenman.' Mythes rond elkaar creëren, daar zijn mannen goed in.'

De nadelen van seksisme ondervond je later pas?

'Als jonge vrouw krijg je een geflatteerd beeld van mannen. De vriendelijkheid die je ten deel valt, is voorwaardelijk. Een vrouw moet niet alleen vakbekwaam zijn, maar ook jong en rank. Jan Mulder is dagelijks op tv. Als een vrouw met rimpels in beeld komt, wordt al snel gezegd: die kop, dat kan niet.'

Was jouw moeder een voorbeeld?

'Aan haar zag ik hoe het niet moest. Ze had nooit gewerkt, was huisvrouw. Toen mijn vader overleed, klampte ze zich aan mij vast. Na mijn examen wilde ik één ding: weg.'

Was je feminist?

'Nou en of. Ik had Simone de Beauvoir gelezen, was diep verontwaardigd. De vrouw de tweede sekse? Dat zouden we nog wel eens zien. Toen ik het optreden van Dolle Mina in Amsterdam zag, dacht ik: now we're talking.'

Met je kritische stukken maakte je onder feministen geen vrienden.

'Ik ergerde me aan het superioriteitsdenken. Alsof vrouwen een hogere, vredelievende soort waren. Met een man naar bed gaan, gold op een gegeven moment als heulen met de vijand. Met die ideologische verkramptheid kon ik niet overweg.'

Je trouwde jong. Waarom?

'Op mijn 19de raakte ik per ongeluk zwanger. Abortus was illegaal. Ik heb op talloze koperen bellen gedrukt, maar vond pas na drie maanden iemand die wilde helpen. De miskraam doorstond ik in mijn eentje op een onverwarmde zolderkamer. Van schrik greep ik mij daarna vast aan de vader. We kregen snel weer een kind en toen nog eentje. Als om het trauma ongedaan te maken.'

Je stommelde een traditie in.

'Zijn vader wilde dat we trouwden en ach, ik deed wel een mooie jurk aan. We waren net twee spelende kinderen, elke dag naar de bioscoop. Het ouderschap deden we erbij.'

Een goed huwelijk?

'We leerden veel van elkaar. Hij was ambitieuzer en planmatiger dan ik. Als ik maanden ging freewheelen nadat ik een tentamen had gehaald, zei hij: 'Er staat dit jaar dacht ik nog meer op het programma.'

Wat ging er mis?

'Mijn ideaal was het open huwelijk. Ik dacht: we zijn een intellectueel team à la Sartre en De Beauvoir. Met mijn goedvinden versleet hij vriendinnen. Maar toen ik op mijn 38ste verliefd werd op een ander, bleek hij daar niet tegen te kunnen. Het werd bonje. Aan de manier waarop hij de sleutel in het slot stak, hoorde ik al dat het mis was. Dan riep ik angstig vanuit het souterrain: 'Ik zit nog een glaasje te drinken, zal ik voor jou ook iets inschenken?' 'Nee.' Stamp, stamp.'

Dus stopte je met die verhouding?
'Dat weigerde ik. Wij hadden die vrijgevochten levensfilosofie toch omarmd? Dat hij vriendinnen had, had ik niet beschouwd als mijn lot, maar als mijn keuze en nu het mij gebeurde, gingen we niet de spelregels veranderen. Ik onderschatte de vernietigende kracht van de jaloezie. Toen hij zei: we moeten maar uit elkaar, was dat een ruw ontwaken. Wij waren twintig jaar getrouwd, een ideaal partnerschap. Drs P. had nog een versje over ons geschreven: Lodewijk en Emma Brunt, zij de komma, hij de punt.'

Is de hoofddoek een symbool van onderdrukking van de vrouw?
De hoofddoek heeft de lading gekregen van een geuzenvlag: een teken van zelfbewustzijn voor moslima's. Maar de traditie van het bedekken blijft wat mij betreft geworteld in de vrouwvijandige gedachte dat vrouwen in een publieke ruimte niet geduld kunnen worden, omdat zij de lust van mannen opwekken.

Is de emancipatie af?
Vrouwen kunnen alles bereiken, maar ze gaan met hun mogelijkheden nonchalant om. Het Hollandse model van drie dagen werken lijkt ideaal, maar is niet berekend op tegenslag. Probeer na een scheiding de alimentatie nog maar eens los te krijgen.

Waarom heb je je eigen naam niet gehouden?
Ik had een hekel aan De Wit, mijn achternaam. Toen ik ging scheiden, wilde ik mijn auteursnaam niet meer veranderen.

Je kreeg spijt?

'Ja, maar toen zat hij al met zijn nieuwe vriendin in het Concertgebouw. Opeens was ik alleen. Man weg, huis weg, oudste zoon vertrokken. Zelfs de poezen nam hij mee.'

Heb je een man nodig?

'Het leven samen is leuker dan alleen. Probeer maar eens iemand te vinden die op het zelfde moment naar dezelfde plek op vakantie wil. In het weekend zeg ik niet: kom, we gaan nog even naar het strand. Als het cryptogram is opgelost, denk ik: oké, wat nu?'

Kon je niet met een ander verder?

'Toen ik de relatiemarkt betrad, realiseerde ik me pas echt in wat voor een spookhuis ik was terechtgekomen. Mijn leeftijdgenoten zochten vrouwen van tien jaar jonger en aan de rest zaten schroefjes los. Wat een engerds kwam ik tegen. Een weduwnaar die hoog opgaf van zijn overleden vrouw, omdat ze hem toen ze haar fatale hartinfarct kreeg, op zijn werk niet had willen storen. (Schatert van het lachen) Zelfs op haar doodsbed durfde ze niet te vragen: 'Schat, heb je een minuutje, ik geloof dat ik de pijp uit ga.' Hoe meer mannen ik ontmoette, hoe beter ik besefte dat het exemplaar dat ik had, zo slecht niet was.'

Je had je hand overspeeld?

'Een vrouw moet na haar 35ste haar knopen tellen. Daar komt het op neer.'

Dat klinkt niet zo feministisch.

'Het is een biologisch feit. Vrouwen verliezen hun vruchtbaarheid, mannen niet. Op den duur zijn we in relaties niet gelijkwaardig. Ik heb me erbij neergelegd. Je kan net zo goed kwaad worden op het feit dat het regent.'

Wat heeft de vrouwenbeweging ons gebracht?

'Vrouwen kunnen nu alles bereiken, maar ze hebben onvoldoende stilgestaan bij de plichten die hun rechten met zich meebrengen. Ik heb nooit een gedachte gewijd aan mijn pensioenvoorziening, zodat ik nu op een houtje bijt. De financiële planning schiet er vaak bij in. Drie dagen werken? Leuk! Een winkeltje beginnen? Nog leuker! Maar je mág niet alleen werken. Als je huwelijk sneuvelt, móét je het ook.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.