'Ik heb geweigerd een miljard gulden weg te geven'

VVD-coryfee Henk Vonhoff stak een stokje voor de overdracht van het GAK aan verzekeraar Achmea (Zilveren Kruis, Centraal Beheer)...

Henk Vonhoff is de man van één miljard. Tegen wil en dank. Hij beheert de kas van het GAK, en daarmee de erfenis van vijf jaar halfslachtig kabinetsbeleid.

'Er was een plan voor fusie met verzekeraar Achmea. Dat kwam neer op zomaar weggeven. Dat kon absoluut niet. Tegelijk kwamen stemmen op voor overdracht aan de sociale fondsen. Dat kon ook niet. Het vermogen is nu een fonds. Dat is nooit doel geweest, maar de beste oplossing', zegt Vonhoff.'

Dat zit zo. Vijf jaar lang koerste het kabinet aan op privatisering van het GAK. Vooruitlopend daarop werd de organisatie in 1995 gesplitst in een uitvoerder van de sociale wetten en enkele commerciële activiteiten. Het geheel werd gebundeld in de stichting GAK Holding. Vonhoff werd daarvan in 1995 voorzitter.

'Ik was nooit actief geweest in de sociale zekerheid. Maar het GAK had een onafhankelijke voorzitter nodig en daarvoor vroegen ze mij', aldus Vonhoff. De VVD-coryfee en commissaris van de Koningin in ruste grossiert bij maatschappelijke organisaties in functies waarin hij geacht wordt boven de partijen te staan.

De eerste bedrijfjes kocht de commerciële GAK-poot van het zusterbedrijf. Zaken die niet essentieel waren voor de uitvoering van WW, WAO en, toen nog, de Ziektewet. Zoals het communicatienetwerk, de automatisering en 70 kantoren. 'Daar is royaal voor betaald aan het LISV, de beheerder van de sociale kassen. Dat staat buiten kijf.'

Het hele GAK zou, na privatisering, fuseren met verzekeraar Achmea (onder meer Zilveren Kruis, Centraal Beheer), waar de commerciële tak al mee samenwerkte. Het GAK begon een eigen arbodienst, kocht er één van de overheid en begon een elektronische melddienst.

Eind 1999 besloot het kabinet een eind te maken aan de privatisering. De uitvoering van de sociale wetten werd genationaliseerd. 'Toen kwam de hele troep los. Van de Tweede Kamer moest het GAK worden opgesplitst.'

Juist in die tijd was Vonhoff uitgeschakeld. 'Ik moest maanden absolute rust houden. Maar op een bepaald moment kreeg ik het plan voor de fusie van de GAK-bedrijven, inclusief het vermogen, met Achmea ter ondertekening voorgelegd. Dat heb ik geblokkeerd. Het kon absoluut niet. Ik heb geweigerd dat te tekenen.'

De fusie zou hebben betekend dat Achmea de GAK-bedrijven en de kas gratis in handen zou krijgen. De stichting GAK, waarvan Vonhoff voorzitter was, had inmiddels ongeveer 500 miljoen in kas. Afkomstig uit de verkoop van het kabelnetwerk aan Versatel en van de automatiseringafdeling aan PinkRoccade. Versatel betaalde contant, Pink in aandelen.

'Op het moment dat ergens geld ligt, duiken plots haaien op. Politici, sociale partners en anderen. Weggeven aan de sociale fondsen, zoals sommigen bepleitten, komt op hetzelfde neer als weggeven aan Achmea. Dat kon geen van beide. We hebben toen afgesproken dat het vegetarische tijdperk voor de haaien was aangebroken.'

'Daarom zijn de resterende GAK-bedrijven aan Achmea verkocht - in ruil voor aandelen. De opbrengst is van de stichting. Samen met de kantoren die de stichting nog heeft, is dat nu een slordige miljard gulden. De beurskoersen zijn wat weggezakt.'

Het GAK-vermogen wordt een structuurfonds. 'Uit de opbrengst van het vermogen worden activiteiten op het brede werkterrein van het GAK geëntameerd. Onderzoek, projecten. We willen niet afhankelijk zijn van voorstellen maar gaan ook dingen in gang te zetten. Dit jaar is circa 15 miljoen beschikbaar. De komende jaren wordt dat jaarlijks zo'n 70 miljoen. Vergelijk het met het VSB-fonds voor cultuur. Dat was ook een kas die overbleef na fusies.'

Inmiddels is de nieuwe Stichting Instituut GAK gehuisvest in een statig Hilversums huurpand, met een kleine staf en stichtingsbestuur. Voorts is een adviesraad geïnstalleerd. Daarin zitten de voorzitters van MKB Nederland, VNO-NCW, FNV, CNV, Unie MHP en zes onafhankelijken.

'Het is mooi dat ieder meedoet. Sommigen pleitten nog voor een andere bestemming van het geld, maar ze hebben de uitleg geaccepteerd. Ieder zit er op persoonlijke titel om te voorkomen dat ze zich opstellen als afgezant van een organisatie.' Zo heeft Vonhoff toch een mooie bestemming gevonden voor het vermogen waar hij zich uiterst ongemakkelijk mee voelde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.