'Ik heb geen moeite met minimumstraffen'

Hij is nu een jaar de hoogste baas van het OM. Zijn missie is: de band met de burger aanhalen. En dat betekent dat officieren van justitie ook bij RTL Boulevard moeten aanschuiven.

Deze week bracht het NOS Journaal de vertrouwelijke overeenkomst naar buiten die het Openbaar Ministerie met kroongetuige Peter la S. in het liquidatieproces heeft gesloten. Wat dacht u toen u het Journaal zag?

'Ik dacht: hé, die zaak ken ik.'


U schrikt niet van een lek in uw organisatie?

'Het is een opvallend gegeven. Laat ik het zo zeggen: een advocaat meent dat er gelekt is. Hij doet aangifte, die nemen wij op en die gaan we onderzoeken.'


Zonder aangifte had u die zaak niet onderzocht?

'Zonder flauw te willen doen, maar ik wil niet in de als-sfeer belanden. Wij worden hiermee geconfronteerd en daar reageren wij op.'


Het is donderdagmiddag en Herman Bolhaar (56), de hoogste baas van het Openbaar Ministerie, zit ontspannen in zijn Haagse kantoor. En dat terwijl zijn collega's zo'n vijftig kilometer verderop onder vuur liggen in de Amsterdamse bunker over de deal die met huurmoordenaar La S. is gesloten in de zaak over een reeks moorden in de Amsterdamse onderwereld. Volgens de uitgelekte stukken krijgt La S. 1,4 miljoen euro om een nieuw leven op te bouwen. Bolhaar heeft zich als voorzitter van het College van procureurs-generaal persoonlijk met de deal bemoeid. Een schande, noemen de advocaten van de tegenpartij deze 'aankoop van een belastende getuigenverklaring'. De rechter spreekt van 'grote onrust'.


Het liquidatieproces is een prestigieuze zaak voor het OM. Met deze kroongetuige hoopt het OM uiteindelijk ook Willem Holleeder voor moord te vervolgen. Heiligt het doel de middelen?

'Ik ga niet over deze specifieke strafzaak praten. Maar in het algemeen: ten aanzien van kroongetuigenregelingen doe je dat in zaken waarin je er met de reguliere methoden niet uitkomt. Als in zaken van een dergelijk zwaar kaliber iemand met een getuigenis komt, zijn daaraan grote gevaren verbonden. Dan komt de getuigenbeschermingsregeling om de hoek kijken. En dat kost geld.'


Is 1,4 miljoen euro vergelijkbaar met wat andere kroongetuigen hebben gekost?

'Daar ga ik niet op in. Dit heeft niets te maken met het kopen van verklaringen, het heeft alles te maken met het bieden van passende bescherming. Dat is een zorgplicht van de overheid. Het is een zaak die draait om een reeks brute moordpartijen, dan moet je ook bescherming leveren die wat inhoudt.'


Sinds 1983 werkt Bolhaar bij het OM, en sinds een jaar is hij de hoogste baas. Door zijn collega's wordt hij beschreven als intelligent en aimabel. Maar ook als ongeduldig. Zijn boodschap 'zichtbaar, merkbaar en herkenbaar' blijft hij herhalen en hij stuurt het gesprek graag in die richting. Want daar draait het om, vindt Bolhaar, dat het OM 'verbinding zoekt met de maatschappij'.


'Officieren van justitie moeten niet alleen juridisch kijken naar bijvoorbeeld een steen door de ruit. Het gaat ook om de impact die de steen heeft op slachtoffers en in welke context de steen is gegooid. Denk bijvoorbeeld aan de weggepeste homostellen.'


Om de band met de burger aan te halen, schuift een officier van justitie sinds vorig jaar geregeld aan bij het tv-programma RTL Boulevard. En ook in andere opzichten profileert het OM zich zichtbaarder. Zo moeten relschoppers hun taakstraf uitvoeren in de wijk waarin ze de overtreding hebben begaan, aldus Bolhaar.


Met Oud en Nieuw moesten relschoppers meteen op 1 januari hun taakstraf uitvoeren op opvallende, zichtbare locaties. Hoeveel personen hebben daadwerkelijk op 1 januari een taakstraf uitgevoerd?

'Ik zou het niet weten, maar ik denk dat het om tientallen gaat.'


Wij hoorden dat het er een stuk of vijf waren. De meeste relschoppers waren op 1 januari te stoned of te dronken.

'Dat kan best zo zijn, maar het belangrijkste is dat het bewees dat wij er klaar voor waren. Alleen de relschopper was er nog niet klaar voor omdat hij te dronken was.'


Niet iedereen is het hierover met u eens. Men vindt dat het OM te snel kiest voor plannen die communicatief goed vallen, maar die inhoudelijk niet goed doordacht zijn.

'Wij laten zien dat we ons repertoire aan het verbreden zijn. We hebben te maken met een enorme variëteit aan daders, misdaden en gedrag. Daar kunnen we niet met één type straf op reageren. Wij moeten zowel genuanceerd als daadkrachtig zijn. Daarom proberen we ook dingen uit.'


Ook het OM wordt geconfronteerd met bezuinigingen. Tegelijkertijd wilt u steeds sneller en breder opereren en komt u met veel nieuwe ideeën.

'Als het gaat om het terugdringen van veel problemen, gaan wij dat niet alleen redden. En al helemaal niet van dat beperkte budget dat wij krijgen. Daarom willen we op een aantal thema's samenwerken met andere partners, dat is ook gewoon noodzakelijk. Ik móét naar de gemeente om bijvoorbeeld de veelplegers aan te pakken. Als we willen voorkomen dat ze eindeloos in herhaling vallen, moet er ook een voor- en een nazorgtraject zijn. Of denk aan de geweldszaken met Oud en Nieuw. Die hebben allemaal te maken met een ongelooflijk groot alcoholprobleem. Dat legt een enorm beslag op de politie, het OM en de zorg. Dat kunnen we vanuit het strafrecht alleen niet tegengaan.'


Zijn er zaken die als gevolg van het beperktere budget straks niet meer kunnen?

'Voor zover die er zijn, ga ik die niet met u delen.'


Wilt u niet een signaal naar de overheid afgeven?

'Nee. Het signaal dat ik geef is dat wij, gegeven het budget, ons zo veel mogelijk bezighouden met zaken die voor ons echt relevant zijn. Wij moeten dicht bij de burger staan, goede zorg leveren naar slachtoffers en zware criminaliteit aanpakken. Niet minder, maar ánders, is mijn boodschap. Dus zoeken naar verbreding. En het strafrecht inzetten waar de burger het niet zelf kan oplossen.'


Wanneer wordt strafrecht straks niet meer ingezet?

'Als het gaat om bijvoorbeeld burenruzie.'


Bolhaars bazen, staatssecretaris Teeven en minister Opstelten, krijgen vaak het verwijt dat ze inspelen op onderbuikgevoelens die leven in de samenleving. Bolhaar daarentegen is wars van populisme. Hij is het soms niet met zijn bazen eens, maar wil niet uitweiden over meningsverschillen.


Een van de wetsvoorstellen die binnen de rechterlijke macht veel weerstand oproept, is het voorstel minimumstraffen te introduceren. Wat vindt u van dat wetsvoorstel?

'Daar kan ik wel wat over zeggen. Ik heb geen moeite met minimumstraffen, maar ik bekijk dat vanuit een professioneel perspectief. Als mensen herhaald strafbaar gedrag vertonen, eisen wij sowieso al een hogere straf.'


Maar in 2003 zei u in een interview met BN/De Stem: 'Op het moment dat er minimumstraffen worden ingevoerd, ben ik weg. Dat is een zuivere motie van wantrouwen tegen de rechterlijke macht.'

'Dat was ik niet.'


Dat was u wel.

(Hij bekijkt het interview waarin hij wordt geciteerd). 'Ik weet eerlijk gezegd niet meer in welke context dat geplaatst is.'


U bent altijd voor minimumstraffen geweest?

'Wat ik ervan vind, is wat ik nu zeg.'


Bent van mening veranderd? Voortschrijdend inzicht?

'Jullie stellen de vraag naar aanleiding van een concreet wetsontwerp, maar ik kijk er helemaal niet met een politieke bril naar. Ik kan me vinden in minimumstraffen, omdat het past in de lijn die we al hebben ingezet.'


Dus u heeft die wet helemaal niet nodig?

'Het steunt ons in wat we doen.'


Het is geen symboolpolitiek van Den Haag?

'Nee, dat vind ik niet.'


Veel juristen ervaren minimumstraffen wél als een motie van wantrouwen jegens de zittende magistratuur.

'Ik kijk er nu naar vanuit mijn verantwoordelijkheid voor de OM-organisatie. Bij ons is zwaarder straffen bij recidive staand beleid, dat we verdisconteren in een zwaardere strafeis.'


Maar het is iets anders wanneer de wetgever zegt: in dit geval moet je zwaarder straffen. En dat je daarmee de vrijheid ontneemt aan de rechter om maatwerk te leveren.

'Zo zwart-wit ligt het niet, de rechter kan nog altijd zijn eigen straftoemetingsbeleid toepassen. De rechter houdt de mogelijkheid om af te wijken van de minimumstraffen.'


Rechters zeggen dat het OM en de zittende magistratuur steeds verder uit elkaar groeien. Het OM wil steeds sneller en profileert zich harder. De rechters zeggen: wij ontkomen niet aan nuance en een zekere traagheid.

'Er zijn veel zaken die ons verbinden, maar we zijn wel verschillend. Een officier heeft een fundamenteel andere plaats in het rechtsbestel dan de rechter.'


Er zijn ook officieren die zeggen: Bolhaar wil van alles, het moet allemaal snel en anders, maar wij moeten daarmee de rechtszaal in en worden geconfronteerd met een zittende magistratuur die daar niet in mee wil. Dat werkt soms averechts.

'Of het nou gaat om taakstraffen in de buurt, zwaardere strafeisen of themazittingen; dat wordt lang niet altijd met applaus begroet. Maar als wij daar een goed en overtuigend verhaal bij hebben, vind ik dat de zittende magistratuur het daar niet direct mee eens hoeft te zijn.


'We zien ook dat rechters het soms geleidelijk wel met ons eens worden. Kijk bijvoorbeeld naar het toekennen van een schadevergoeding aan het slachtoffer. In de vastgoedzaak Klimop is 135 miljoen naar de pensioenfondsen teruggevloeid. Ook de aspergeteelster uit Someren die twee jaar lang Poolse, Bulgaarse en Portugese aspergestekers uitbuitte, is onlangs in hoger beroep veroordeeld tot het terugbetalen van 112 duizend euro aan haar slachtoffers.'


Financiële genoegdoening is een van Bolhaars speerpunten. Wat hem betreft wordt het standaardbeleid dat boeven die schade hebben berokkend, die moeten afrekenen, liefst direct.


'Dat moet onderdeel van de strafeis worden: boter bij de vis', aldus de procureur-generaal. 'Scooter vernield? Dan betaal je nog diezelfde dag een nieuwe, liefst uit de portemonnee die je op zak hebt. In de categorie zware crimineel moeten we veel meer geld gaan afnemen.'


Maar bijvoorbeeld in een verkrachtingszaak, kun je daar een geldbedrag aan hangen?

'Dat zijn ingewikkelder trajecten. Fysieke schade gaat nog wel, maar immateriele schade is heel lastig te bepalen. Je zag het in een zaak bij het hof in Leeuwarden. Het verzoek om compensatie was in eerste instantie afgewezen, omdat de rechtbank in Lelystad compensatie voor een uitgebuite prostituee te ingewikkeld vond. Maar het Hof heeft een schadebedrag van 105 duizend euro opgelegd. Het kan dus wel.'


-------------------------

CV

1955 geboren in Epe

1980 studie Nederlands recht

1981 jurist bij de Raad van State

1983-1989 medewerker parket Almelo en Den Bosch

1989-2004 officier en later hoofdofficier in Arnhem, Den Bosch en Breda

1993-1995 diverse managementopleidingen

2004 lid College van procureurs-generaal

2008 hoofdofficier in Amsterdam

2011 voorzitter College van procureurs-generaal

Herman Bolhaar is getrouwd en heeft 2 zonen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.