Column

'Ik ga niet doen alsof ik hier niets aan verdien'

Toine Heijmans in Naarden

Waarom wordt een wetenschapper zakenman?

John J.P. Kastelein MD PhD FESC, prof. vasculaire geneeskunde. Beeld CVGK.nl

Een ontmoeting met twee mannen van de wereld, het wilde maar niet lukken. Onze smartphones schoten van hier naar daar, om uiteindelijk plaats en tijd te vinden in de virtuele ruimte van een conference call: toegangscode 2589897#. Ze zijn allebei arts-hoogleraar-nijveraar, het is werken-werken-werken, 'wij leiden heel rare levens', zegt John.

Dezima Pharma, het bedrijfje dat John Kastelein drie jaar geleden in Naarden begon met schoolvriend Sander van Deventer, is net verkocht voor 1,3 miljard euro aan Amgen in Amerika. John zag brood in molecuul TA-8995 dat lag te verstoffen bij Mitsubishi in Japan, basis voor een nieuw cholesterolmedicijn. Sander bracht geld en kennis van zaken bijeen als partner van durfinvesteerder Forbion Capital, en succes is hun deel. Een jongensboekenverhaal, zegt John, 'het was superspannend en gratifying, een ride.' Sander zegt: 'Het is een global business, we doen niks anders dan conference calls houden.'

Uit hun mails: Sander van Deventer MD PhD, prof. translationele gastro-enterologie, Leiden: 'Ik ben nu in München en maandag tot en met donderdag in Canada. Kan het op volgende week vrijdag?'

John J.P. Kastelein MD PhD FESC, prof. vasculaire geneeskunde, AMC Amsterdam: 'Dan geef ik lezing in Edinburgh, makkelijker die maandag erop ...'

Ze leiden een leven in de grote wetenschap en in het grote geld. Dat begon toen ze met resultaten van wetenschappelijk onderzoek naar gentherapie het bedrijfje AMT begonnen, dat is overgenomen door UniQure en nu een notering heeft aan de Nasdaq. Miljardenbusiness. Ik wil van ze weten hoe dat werkt, als hoogleraren in zaken gaan.

John zegt meteen: 'Ik ben geen zakenman, en heb geen aspiraties. Je hebt iemand nodig die wetenschappelijk op hoog niveau staat, en daarnaast een team mensen dat begrijpt wat nodig is om een venture op te bouwen. Sander zit meer in dat overgangsgebied.'

Sander zegt: 'Het lijkt nu alsof iemand een uitvinding heeft gedaan en dat er dan op een magische manier opeens een deal is met een enorme waarde. Maar daar is veel expertise en knowhow voor nodig geweest, hardcore development-kennis. Dat gaat niet zomaar.'

Allebei zeggen ze: de bedoeling is niet rijk worden. De bedoeling is met iets te komen dat mensen beter maakt. Want daar zijn ze arts voor. Helder. Maar een durfkapitalist en een wetenschapper hebben strijdige belangen. De wetenschap wil waarheidsvinding, de kapitalist wil winst. Gaat dat wel samen?

Ik vraag John naar de verleiding om onderzoek te sturen - de vergelijking met Diederik Stapel staat om de hoek. Geen haar op zijn hoofd, zegt hij, 'want als goede wetenschapper loop je dan onmiddellijk tegen de lamp. Je wordt een paria.' Toch gebeurt het, vertelt Sander: bij Forbion kloppen wetenschappers aan met mooi onderzoek, laatst voor een eiwitmedicijn, en als hij dat dan bekijkt, zitten er aanwijsbaar fouten in. 'Daar wil ik niets mee te maken hebben. Ik zou mijn business enorme schade toebrengen, als later blijkt dat een geneesmiddel niet goed is.' Een durfinvesteerder eist rendement, 'maar niet ten koste van een slecht product'.

Een paar jaar geleden deed John klinisch onderzoek naar het cholesterolmedicijn Vytorin, geslikt door miljoenen Amerikanen. Het werkte niet. Beurskoers van de producent naar beneden, pilverkoop gekelderd, 'dat onderzoek heeft miljarden gekost. En het heeft mijn reputatie enorm goed gedaan'.

Conclusie: het kan niet anders. Niet meer. Innovatie in Nederland, vertelt Sander, wordt gedreven door durfkapitaal. 70 procent van de nieuwe medicijnen komt bij bedrijfjes als Dezima vandaan. 'En allemaal steunen ze op venture capital.' Het gaat allemaal om de exits: door groter geld overgenomen bedrijfjes. John: 'Er is die heel naïeve gedachte in Nederland: je hebt een dokter met een goed idee, die begint een bedrijf en dat noem je dan innovatie. Maar in een achtertuin zet je ook geen Boeing 747 in elkaar.' Sander: 'Je kan rustig zeggen dat universiteiten en artsen er geen kaas van gegeten hebben.'

Beeld .

En de grote farmaceuten dan? Ze lachen. 'Dat zijn', zegt John, 'toch wat verouderde bedrijven waar niet veel meer uit komt. Daar bezuinigen ze op research, kijk maar in Oss, zegt Sander - Oss, waar ze een monument hebben voor de anticonceptiepil, de stad van eerst Organon en toen MSD, een van de grootste pillendraaiers ter wereld die snel de onderzoeksafdeling sloot. Die laten de research liever aan de exits.

Worden ze zelf beter van die 1,3 miljard? Sander: 'Het is niet zo dat we lachend miljoenen opstrijken.' John: 'Ik ben geen multimiljonair, maar ga echt niet doen alsof ik hier niets aan verdien.'

En weg zijn ze weer, de wereld in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.