'Ik ervaar het leven als behoorlijk intens, en in mijn spel zoek ik daar ook naar'

Wat zijn dit voor vragen? met Vincent van der Valk

Vincent van der Valk (32) werd, in de film Gluckauf en de tv-serie Klem, bekend als misdadiger. Blijkt-ie toch in werkelijkheid (en op het toneel) héél anders te zijn.

Vincent van der Valk Foto Frank Ruiter

Nederland of IJsland?

'Mijn vader is Nederlander en mijn moeder IJslander. Tot mijn 6de woonden we in Reykjavik en IJsland oefent nog steeds een grote aantrekkingskracht op mij uit. Het is een land van elfen, mysterie en magie. Dat komt ook door de natuur en de onvoorspelbare elementen: het weer kan er binnen een half uur omslaan. Als de omgeving zo mysterieus en overweldigend is, doet dat iets met een mens. Ik denk dat alleen al de aanwezigheid van een berg je bewustzijn beïnvloedt, omdat je je moet voorstellen wat zich aan de andere kant bevindt - in plaats van dat je altijd alles kunt zien. Dus in dat opzicht kies ik volmondig voor IJsland. Aan de andere kant: sinds de economische crisis is het bestaan daar heel hard. Mensen hebben meerdere banen nodig om rond te komen. Wat dat betreft zijn we in Nederland beter af en wil ik liever hier zijn.'

Hongkong of New York?

'Hongkong! Van mijn 16de tot mijn 18de zat ik daar op het United World, een internationale school met studenten van over de hele wereld. Dat waren belangrijke, vormende jaren. Er waren allerlei culturele conflicten, waar ik veel van heb geleerd. Een meisje uit Zuid-Afrika vroeg mij bijvoorbeeld een keer: 'Weet jij wat jouw grootouders in mijn land hebben gedaan?' Woest was ik, zo kwetsend vond ik dat. Terwijl ik het nu een volstrekt legitieme vraag vind. Zij wilde simpelweg weten of ik me daarvan bewust was. Uit dat soort ervaringen en ontmoetingen put ik geestelijk nog steeds. Die geven een vrijheid van denken omdat ik aan den lijve heb ondervonden hoe relatief perspectief is.

'Na Hongkong dacht ik: ik ga nooit meer naar Nederland. Dus op mijn 19de heb ik een jaar aan een toneelschool in New York gestudeerd. Ik heb toen allerlei fondsen aangeschreven om het schoolgeld te kunnen betalen. Dat heeft in Arnhem, waar ik weer bij mijn ouders woonde, nog de lokale krant gehaald. Ik had een fondsenboek uit de bieb gehaald en schreef ze gewoon allemaal aan. De gekste dingen! Bij de Fundatie van de Vrijvrouwen van Renswoude viel ik in het profiel, haha, dus die hebben mij gesponsord. En ook de VandenEnde Foundation heeft bijgedragen.

'Ik heb het een jaar gedaan; uiteindelijk vond ik de visie op acteren daar te eenduidig, het ging uitsluitend over emotionele waarachtigheid, terwijl acteren voor mij zo veel meer is. Ik had een groot artistiek verlangen, dat daar niet werd vervuld. En toen kreeg ik van kennissen een tip voor een geschikte school voor mij, in Maastricht, The Netherlands.'

Roem of onder de radar?

'Ik zoek niet per se de voorgrond, nee, zeker niet in de publiciteit. Mezelf in een eenduidig, duidelijk verhaal presenteren vind ik ingewikkeld. Ik heb de neiging mezelf en mijn eigen aannamen continu te bevragen. Dus ik zeg iets en denk meteen: hè, nee, dat heb ik zo niet goed gezegd. Dat zal nu ook wel zo zijn, haha. Een interview kan natuurlijk nooit je hele persoonlijkheid vatten - het is ook een soort verhaal dat je over jezelf construeert; fictie, in zekere zin. Terwijl ik het liefst zo waarachtig mogelijk wil zijn.

'Het is in elk geval niet dat ik krampachtig mijn privéleven privé probeer te houden. Als mijn geliefde (actrice Maria Kraakman, red.) in een persoonlijk interview haar liefde voor mij uitspreekt, vind ik dat alleen maar leuk, want ik ben ook heel verliefd op haar.

'Wat ik in de loop van de tijd wel over mezelf heb geleerd, is dat ik me het best kan uiten in de kunst. Dat is de plek waar ik het meest te zeggen heb, als schrijver en als acteur.'

Vincent van der Valk Foto epa

Schrijven of spelen?

'Ik ben een acteur die schrijft. Als acteur heb ik meer ervaring en nu ik een tijd bezig ben, voel ik de mogelijkheden groeien; ik ervaar bijna fysiek meer ruimte in mijn spel. Dat is iets wonderlijks, magisch bijna, hoe zich opeens een oceaan van mogelijkheden opent.

'Hoe je je ontwikkelt of verrijkt als acteur is een ongrijpbaar proces. Ik volg geen cursussen, hanteer geen vastomlijnde techniek. Mijn vader is paukenist en mijn moeder danser; als ik het daarmee vergelijk, is acteren de meest luie kunstvorm die er is. Een concertpianist moet gewoon acht uur per dag spelen. Dan denk ik weleens: wat kan ik doen om beter te worden? Waar zijn mijn vingeroefeningen? Bij mij is dat misschien lezen, discussiëren, nadenken over het leven, schrijven. Ik speel piano en ook dat is een belangrijke bron. Als ik pianospeel, gaat er een wereld van sensitiviteit en creativiteit open.'

Professor of popster?

'Haha, waarom? Omdat ik op de toneelschool een soort popster leek? Wie zei dat? Iets van de professor herken ik wel. Ik wil mezelf graag intellectueel uitdagen en stimuleren om steeds een breder perspectief te blijven zien.

'Zo lees ik nu Witte onschuld van Gloria Wekker. Hoe zij mij met mezelf confronteert, vind ik opwindend. Het is alsof ik in mijn hoofd tegen een muur oploop en daar zachtjes aan begin te krabben; eerst een laagje verf eraf en dan kan ik er een baksteen uithalen om een nieuwe opening te zien.

Ik probeer mezelf continu te bevragen en ga daar vrij ver in. De neiging die witte mensen nu hebben als reactie op het racismedebat - hoho, ik moet wel alles kunnen blijven zeggen wat ik denk - vind ik pijnlijk en frustrerend. Echt? Kunnen we niet een heel klein beetje vrijheid inleveren? Ik vind het heel typisch dat de witte man zelfs over dit onderwerp weer de baas wil spelen. Dus daar is nog veel werk te doen. Óók in mijn eigen, zogenaamd progressieve, bubbel.

'Maar ik kies voor de popster. Muziek is voor mij toch dat wat ons het dichtst bij de hemel brengt. Ik heb concerten van Prince meegemaakt die bijna een spirituele ervaring waren; dat je als toeschouwer haast opsteeg.

'In de kern geloof ik ook dat de ratio uiteindelijk tekortschiet bij het beantwoorden van de zijnsvraag. Misschien is het wel eerder in de extase van muziek, de transcendentie van dat moment, dat we in de buurt van inzicht of begrip kunnen komen. Voor even.'

Gouden Gifbeker of Gouden Kalf?

'Ja, die heb ik gewonnen: de Gouden Gifbeker voor de mooiste sterfscène. Volgens mij was het de bedoeling dat dat een jaarlijks terugkerende prijs zou worden op het Theaterfestival, maar hij is maar één keer uitgereikt, in 2014. 'Ik kreeg hem voor mijn sterfscène in Caligula van Theater Utrecht. Dan sta je opeens op nu.nl en telegraaf.nl: 'Vincent van der Valk stierf dit jaar het best.'

'Maar ik kies natuurlijk voor dat Gouden Kalf. Ik werd genomineerd voor de rol van Jeffrey Frissen in Gluckauf, een rol die mij dierbaar is. En Gluckauf won het Kalf voor Beste film.'

Jeffrey Frissen in de film Gluckauf of Wally Schmidt uit de misdaadserie Klem?

'Jeffrey, ja, sowieso. Die is weliswaar een crimineel, maar ergens ook nog wel een lieve jongen. Terwijl Wally echt een amorele zak is. Wally was wel te gek om te spelen, en dat was ook nooit gebeurd als ik Jeffrey niet had gespeeld - kennelijk denken castingbureaus nu aan mij als ze een bepaald type crimineel zoeken, tot grote verbazing van mijn vrienden. Het is ook wel een beetje raar, ik ben echt zo'n lieve, magere jongen in colbert en stropdas die graag pianospeelt, haha. En nu wordt ik opeens getypecast als onfrisse keiharde crimineel.

'Wat ik in Jeffrey en Wally herken, is een zekere mate van intensiteit. Ik ervaar het leven als behoorlijk intens, en in mijn spel zoek ik daar ook naar. Hun overfocus, hun monomanie, de volledige toewijding aan een doel. Bij mij is dat iets heel anders, de kunst, maar daar kan ik even fanatiek in zijn.'

Mannen of vrouwen?

'Het muziektheatercollectief Lars Doberman, dat bestaat uit vier mannen, vroeg mij een stuk te schrijven over de vrouw. Ik vond de opdracht lastig: vier van die jongens die weleens even iets over vrouwen zullen zeggen. Maar uiteindelijk bedacht ik dat het natuurlijk juist over mannen moet gaan: over hun veranderende positie in de maatschappij en hoe het patriarchaat onder druk staat.

'Als research las ik feministische lectuur van onder anderen Cordelia Fine en Rebecca Solnitt, die het dominante mannelijke gezichtspunt onderzoeken en hoe dat door de nieuwe feministische golf en #MeToo steeds verder afbrokkelt.

'Uiteindelijk gaat in mijn stuk de man in dialoog met zichzelf, over de vraag of hij een vrouwelijk gezichtspunt kan aanvaarden. Het stuk gaat ook over wat we elkaar in de loop der tijd hebben wijsgemaakt over wat typisch mannelijk is of typisch vrouwelijk. Het is tijd dat we dat soort aannamen in ons hoofd eens flink door elkaar gaan schudden - en dat geldt wel voor meer maatschappelijke thema's.

'Wat mij betreft moet de witte westerse man een beetje gaan inschikken. Daar geloof ik echt in.'

Vincent van der Valk speelt de hoofdrol in Platonov, dat vanavond in première gaat bij Theater Utrecht.

C.V. Vincent van der Valk

1985 Geboren in Amsterdam
2004 Studeert aan toneelschool in New York
2006-2010 Toneelacademie Maastricht
2010-heden Speelt bij onder meer de Toneelschuur, Toneelgroep Oostpool en Theater Utrecht in onder andere Caligula (2014) en Een soort Hades (2015)
2014 Carel in tv-serie Ramses
2015 Rol van Jeffrey Frissen in Gluckauf. Nominatie Gouden Kalf. Wint toneelprijs Arlecchino voor beste mannelijke bijrol in het stuk Angels in America bij Toneelgroep Oostpool
2017 Speelt crimineel Wally Schmidt in misdaadserie Klem.
2018 Hoofdrol in Platonov bij Theater Utrecht

Van der Valk heeft een relatie met actrice Maria Kraakman en woont in Amsterdam.