Interview De beste burgemeester ter wereld

‘Ik breng burgers een hoopvol verhaal, maar noem mij geen softie’

Bart Somers, burgemeester van Mechelen, in de oude ontvangstzaal van het stadhuis. Foto Simon Lenskens

Het schilderachtige Mechelen heeft de beste burgemeester ter wereld, en dan ook nog dankzij een verhaal dat in deze tijd niet bepaald sexy is: het omarmen van diversiteit. Terwijl honderden jongeren uit zijn regio afreisden naar het kalifaat van IS, bleven de Mechelse moslims allemaal thuis. 

‘Het is alsof ik u thuis ontvang’, zegt Bart Somers als hij de deur van zijn werkkamer op het stadhuis van Mechelen opent. Hier brengt hij meer uren door dan bij zijn gezin, wil de burgemeester maar zeggen. Daarnaast schrijft hij boeken, reist hij de wereld over om zijn verhaal te vertellen en loopt in zijn vrije tijd door de stad, waar hij foto's maakt van volle vuilnisbakken of kapotte lantaarns. Die mailt hij naar zijn team, zodat ze binnen een week gemaakt kunnen worden. 

De 54-jarige Somers, die in het Vlaams parlement ook fractieleider is voor de liberale partij Open VLD, is niet zomaar een burgemeester. Hij is de allerbeste burgemeester ter wereld - een prijs die elke twee jaar wordt uitgereikt door een jury van de internationale denktank City Mayors Foundation in Londen. Somers staat nu in het rijtje met de burgemeesters van Calgary, Mexico-Stad, Bilbao en Kaapstad.

De man wuift het zelf weg. ‘Nou ja’, zegt hij relativerend. ‘Je kunt nooit de beste zijn. De een is een goede manager, de ander een visionair, een derde verkent heel goed wat er in zijn stad leeft…’ En hijzelf? ‘Ik geloof dat ik wel een goede communicator ben… En ik ben creatief.’

Toen Somers, zelf een geboren en getogen Mechelaar, in 2001 aantrad als burgemeester, was Mechelen niet bepaald een stad waarmee je prijzen wint. De criminaliteit was groot, de werkloosheid hoog, het was er vuil, eenderde van de winkels stond leeg en de middenklasse maakte dat ze er wegkwam.

Waar moet je dan beginnen?

‘Ik heb vooral ingezet op veiligheid en netheid. De pleintjes werden schoongeveegd, er zijn parken aangelegd en ik heb het aantal agenten in onze gemeente fors omhoog gebracht: van driehonderd naar vierhonderd. We hebben ook overal camera’s geplaatst, en als sommige gasten ergens te lang bleven hangen, werden ze tot vervelens toe door de politie gecontroleerd.’

Vandaar die bijnaam Mr Zero Tolerance.

‘Ach. Zo werd ik weleens genoemd, ja.’

Het klinkt als het programma van rechtse partijen.

‘Ik zie het als uiterst sociaal beleid. Want wie is er het slachtoffer van de criminelen? Degenen die in een slechte wijk wonen. Als mijn wagen wordt gestolen, ben ik goed verzekerd. Als de tweedehands auto van iemand met een klein inkomen wordt gejat, is dat een ramp.

‘Bovendien probeerden we bewoners juist te betrekken bij het veiligheidsbeleid. Bijvoorbeeld door jongeren voor ons te laten patrouilleren op cruciale pleintjes.’

Als bijbaan?

‘Zeker. Elke zomer kunnen zij zich melden voor een betaalde job. Zo hebben we 20 tot 25 mensen per jaar opgeleid, en dat is ondertussen een heel leger. Maar het is vooral belangrijk dat jongeren zo op een andere manier naar de overheid leren kijken: het zijn hun broers, hun buurjongens, hun neven die namens de stad een voorbeeld uitdragen. Die stad is ook van hen!’

Burgemeester Bart Somers. Foto Simon Lenskens

Somers is een man van verhalen. Hij leest veel, twee romans per week, en doet dat ’s avonds thuis, of hier in zijn werkkamer, op de strakke, zwarte sofa. Het 16de-eeuwse stadhuis is statig maar donker en met zware Mechelse meubels ingericht, maar toen Somers voor zijn tweede termijn werd gekozen, heeft hij zijn eigen kamer onder handen genomen: witte muren en moderne meubels. Aan de muur hangt een portret van Karel Dessain, met zijn 27 jaar dienst (1914-1941) de langst zittende burgemeester van Mechelen. ‘Als ik dit najaar weer voor zes jaar herkozen wordt, heb ik hem verslagen’, zegt Somers lachend.

Segregatie tegengaan is uw stokpaardje, maar hoe breng je mensen in de praktijk bij elkaar?

‘We hebben de afgelopen jaren bijvoorbeeld 170 witte gezinnen ervan overtuigd om hun kind naar een zwarte school te sturen – dat is 5 procent van een hele generatie die nu met elkaar opgroeit. Op dit moment stimuleren we zwarte gezinnen om hun kind naar witte scholen te sturen. Of neem de jeugdverenigingen, die in België heel groot zijn. Migrantenouders kennen dat niet, dus hun kinderen blijven er weg. De jeugdwerkers deden op hun beurt geen moeite om er migrantenkinderen bij te halen. ‘Die spelen toch anders’, zeiden ze. Maar door contact te leggen, hebben we migrantenkinderen ook op die verenigingen gekregen: ze ravotten samen, krijgen een gezamenlijke geschiedenis. Zo bouw je een gemeenschap.’

Veel mensen zullen diepe zuchten slaken en het een softe aanpak noemen die de ingewikkelde problematiek niet oplost.

‘Die mensen verwijs ik graag naar het aantal uitreizigers dat Mechelen telt. Vanuit België zijn honderden jihadisten naar Syrië of Irak vertrokken, en het grootste deel van hen komt uit deze regio. 20 procent van onze 87 duizend inwoners is moslim, van wie het grootste deel een Marokkaanse achtergrond heeft. Je zou verwachten dat een fors aantal Mechelaars zich bij IS heeft aangesloten. Het zijn er nul. We hebben al onze jongeren bij ons gehouden.’

U denkt dat het komt door uw beleid?

‘Ja, ik denk dat het een zeer belangrijke factor is geweest. Ronselaars kregen bij ons geen voet aan de grond. Als het gaat om radicalisering, blijkt uit alle studies dat voorkomen beter is dan genezen. Zorg dat individuen zich niet afkeren van de samenleving, en zorg dat familie, leraren of jeugdwerkers naar de overheid durven stappen als ze vermoeden dat iemand het verkeerde pad opgaat – dat ze dat durven, omdat ze de overheid niet als vijand zien.’

U spreekt vaak over diversiteit en ‘inclusief burgerschap’. Dat zijn toch woorden die politici tegenwoordig liever mijden?

‘Diversiteit is een realiteit, en de enige relevante vraag is hoe je dat organiseert. Populisten zeggen dat ze onze vrijheid verdedigen, maar maken die juist kapot. Hun boodschap is dat de westerse samenleving verliest zodra we moslims halal laten eten. Alsof er maar één kilo vrijheid is, die opraakt zodra je een ander ook wat geeft. En noem mij geen softie: ik ben hard tegen criminaliteit, vind dat mensen onze taal moeten spreken en ben een van de ontwerpers van onze boerkawet. Maar zeur tegen mij niet over een hoofddoek – daar doe je niemand kwaad mee.’

Hij zucht.

‘Links ziet mensen puur als slachtoffer, en rechts criminaliseert. Ik zie dat de burger op zoek is naar hoopvolle verhalen, maar niemand durft die te vertellen, omdat het electoraal verkeerd zou kunnen vallen.’

Bart Somers is donderdagavond in Utrecht hoofdspreker op het Kennisfestival van het Verwey-Jonker Instituut.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.