'Ik ben niet mijn nationaliteit, maar een persoon - meer dan alles voel ik me een artiest'

Land van afkomst: Noam Vazana

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Dat onderzoekt de Volkskrant in een reeks interviews. Singer-songwriter Noam Vazana (34): 'Ik ben niet mijn nationaliteit, maar een persoon.'

Foto Robin de Puy

Noam Vazana (34) dacht dat haar vrienden de filmpjes op Facebook wel zouden bekijken. Ze gingen over haar optredens op het Tanjazz-muziekfestival in Tanger, Marokko. 'Veel mensen zagen alleen de afbeelding, het filmpje dat erbij hoorde bekeken ze niet. Wat geweldig, schreven ze, je was op het nieuws in Israël, nu ben je beroemd. Wat een goede pr. Ik dacht: hoe kun je dat zeggen, heb je wel gezien waar dit over gaat?'

De ouders van Noam Vazana werden geboren in Marokko. Haar moeder komt uit Casablanca, haar vader uit Fez. In de jaren vijftig gingen ze met de boot van Marokko naar Israël. 'Het werd verboden om joods te zijn, ze vluchtten voor de pogroms.'

Haar ouders reageerden verschillend op de verhuizing. 'Mijn moeder en haar moeder bleven vasthouden aan de cultuur, ze zongen Marokkaanse liedjes. Mijn vader keerde zich tegen die cultuur, van hem mocht er thuis geen Arabisch worden gesproken. Hij was een Hebreeuwse purist.

'Hij was een ingewikkelde man, alles moest volgens zijn regels. Mijn moeder leerde Hebreeuws, maar met haar moeder, mijn oma, kon ik alleen praten in het Ladino. Die taal kun je vergelijken met Jiddisch. Zoals Jiddisch lijkt op Duits, zo is Ladino een ouderwetse versie van Spaans met Hebreeuwse woorden ertussen. Die taal werd ook gesproken in Marokko, dus van mijn vader mocht het niet. Met mijn oma kon ik alleen communiceren door liedjes te zingen in het Ladino. Dat mocht wel van mijn vader.

'Ik ben de enige die in Nederland woont, mijn hele familie woont nog in Israël. De zussen van mijn vader spreken Arabisch met elkaar. Als ze op feestdagen bij elkaar komen is het moeilijk voor hem, hij is de enige die niet kan meepraten.'

Naom Vazana (Israël, 1982) speelde op de muziekfestivals North Sea Jazz, Music Meeting en Jazzahead. Voor haar vorige album Love Migration won ze in Israël een ACUM-prijs. Dit jaar won ze de Sephardic Music Award op het International Jewish Music Festival. Met haar nieuwe project Nani gaat ze op tournee door Amerika, Canada en Europa. Volgend jaar staat ze op 13 april in Paradiso in Amsterdam.

Hoe was het om op te groeien in Israël?

'Het is een rijke cultuur. Niemand lijkt daar op elkaar. Je hebt Israëli's uit Rusland, Eritrea, Jemen en andere Arabische landen. Altijd was er gedoe over afkomst. Ik ben een Sefardische jood, maar werd steeds gemarkeerd als de wannabe-Asjkenazim (Asjkenazische joden komen oorspronkelijk uit Duitsland en Oost-Europa, red.).'

Zat u in het leger?

'Ik zat in het orkest van het leger. Het orkest is prestigieus. Je hoeft dan niet te vechten, dat wilde ik sowieso niet. Maar dan zit je daar. We traden één of twee keer per week op, repetities waren er bijna niet. De leiding van het leger wist dat we onze tijd verspeelden. Onze basis was tien minuten lopen van de universiteit. Tijdens mijn dienstplicht ben ik gaan studeren.'

Hoe kwam u naar Nederland?

'In 2006 werd ik uitgenodigd voor een studieperiode aan het conservatorium in Amsterdam. Een jaar later kon ik als zangeres aan het werk in Duitsland, maar ik voelde me thuis in Amsterdam. Na twee jaar kwam ik terug. Mijn optredens zijn in Europa, Amerika, Azië en Noord-Afrika.'

Nederlands
'Me ergeren aan toeristen die het fietspad blokkeren.'

Israëlisch
'Hoe mensen reageren als ik vertel waar ik vandaan kom: door over het nieuws te beginnen. Ik ben artiest, geen politicus.'

Marokkaans
'Als ik de muziek van mijn grootmoeder hoor.'

Eten
'Chocolade en sashimi.'

Partner
'Hij komt uit Israël. Net als ik is hij een kind van immigranten en nu zijn we het zelf ook.'

In Tanger ook.

'Ik was drie keer eerder in Marokko geweest om op te treden. Met een Israëlisch paspoort duurt het wat langer om het land in te komen, met een speciaal visum, verder was er nooit een probleem. Ik zong in het Engels en Hebreeuws, het publiek reageerde positief. Vier jaar geleden stond ik ook op Tanjazz. Daarna bezocht ik voor het eerst Fez en Casablanca, de steden van mijn grootouders.

'Op straat hoorde ik een melodie die ik herkende van de Ladino-liedjes die mijn oma voor me zong. Ik heb die mensen op straat gevolgd en kwam uit bij een feest van een paar honderd man, waar ze samen muziek maakten. Die dag wist ik dat ik meer met deze muziek moest doen. Na een jaar onderzoek heb ik besloten dat ik een album wilde maken met liedjes in het Ladino. Dat album heet Nani, zo noemde mijn oma me. Een paar weken geleden is het verschenen.

'In september ging ik weer voor een tournee naar Marokko. Een paar dagen van tevoren werd ik gebeld door mensen van de Israëlische televisie, of ze me konden interviewen. Ik vroeg waarover. Toen pas hoorde ik dat BDS (Boycot, Desinvesteringen, Sancties, een organisatie die strijdt voor de boycot van Israël), wereldwijd een persbericht had verspreid over mijn optredens op Tanjazz. In de Spaanse krant El País, Frankrijk, een debat van 20 minuten op Al Jazeera - overal ging het erover. BDS verspreidde nepafbeeldingen van mij tijdens gevechten en als kindermoordenaar. Nepnieuws. Het leek op de antisemitische propagandatekeningen van de nazi's. Ik heb inderdaad in het leger gezeten, zoals iedereen, in Israël bestaat dienstplicht, maar ik ben niet in de buurt geweest van geweld.

'Deze keer duurde het op het vliegveld een nacht voordat ik Marokko in mocht. De organisatie van het festival beloofde me beveiliging. Iedere dag stonden er honderden mensen te protesteren en schreeuwen dat ik het land uit moest. Ze verbrandden Israëlische vlaggen en riepen mijn naam. Tijdens mijn tweede optreden rende een man naar me toe, hij eindigde op 50 centimeter van mijn gezicht. Hij haalde iets onder zijn kleren vandaan. Gelukkig bleek het een vlag te zijn en geen wapen. Ik ging door met optreden en glimlachte naar hem, hij lachte terug. Drie dagen later kwam de klap.'

Wat voor mensen waren het?

'De persberichten waren verstuurd door hun woordvoerder, een joodse Marokkaan. Ik wil benadrukken dat de BDS geen Israëlisch-Palestijns ding is, het is een internationale organisatie die voor haar anti-Israëlische propaganda het conflict misbruikt.'

'Wat ik verder vind van die demonstranten? Ze zijn niet goed geïnformeerd, een beetje zielig zelfs. Ik ben niet mijn nationaliteit, maar een persoon. Meer dan alles voel ik me een artiest. Ik ben een kind van immigranten en nu ben ik zelf een immigrant. Elke keer dat ik aankom op Schiphol voel ik me gelukkig dat ik in Nederland mag wonen.'

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel werd de term Asjkenazim onnauwkeurig gepreciseerd. Er had moeten staan: 'Asjkenazische joden komen oorspronkelijk uit Duitsland en Oost-Europa'.

In gesprek

Schrijver Robert Vuijsje (Alleen maar nette mensen, Beste vriend) interviewt voor V Nederlanders over de rol die afkomst speelt in hun leven. Mede gebaseerd op deze serie verscheen vorig jaar zijn boek Kaaskoppen. Hij spreekt onder anderen nog met rapster Latifah (Surinaams) en acteur Phi Nguyen (Vietnamees).

Meer over